Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 29

Devanagari script

तां दृष्ट्वा परुषैर्वाक्यैर्भर्त्सयामास राघवः । धिग्धिक्पापे द्विजांस्त्यक्त्वा पितृकृत्यमहोदयम् । क्व गताऽसि च मां हित्वा श्राद्धकाले ह्युपस्थिते

Transliteration

tāṃ dṛṣṭvā paruṣairvākyairbhartsayāmāsa rāghavaḥ | dhigdhikpāpe dvijāṃstyaktvā pitṛkṛtyamahodayam | kva gatā'si ca māṃ hitvā śrāddhakāle hyupasthite

Translation

ତାକୁ ଦେଖି ରାଘବ କଠୋର ବାକ୍ୟରେ ତିରସ୍କାର କଲେ— “ଧିକ୍ ଧିକ୍, ପାପିନୀ! ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟର ଏହି ମହାଶୁଭ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ତୁ କେଉଁଠି ଗଲୁ?”

Word by Word

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव

• परुषैः: harsh
• परुषैः: Karana (Instrument qualifier/करणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (contextual), तृतीया, बहुवचन; वाक्यैः इति विशेषणम्

• वाक्यैः: with words
• वाक्यैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• भर्त्सयामास: rebuked
• भर्त्सयामास: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भर्त्स् (धातु)
• Form: लिट् (Periphrastic perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• राघवः: Rāghava (Rāma)
• राघवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• धिक्: fie!
• धिक्: Exclamation (निन्दा)
• Type: Indeclinable
• Root: धिक् (अव्यय)
• Form: निन्दार्थक निपात (interjection of censure)

• धिक्: fie!
• धिक्: Exclamation (निन्दा)
• Type: Indeclinable
• Root: धिक् (अव्यय)
• Form: निन्दार्थक निपात (repeated)

• पापे: O sinful one
• पापे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (as address), सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

• द्विजान्: the Brahmins
• द्विजान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव

• पितृ-कृत्य-मह-उदयम्: the great occasion of ancestral rites
• पितृ-कृत्य-मह-उदयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ + कृत्य + महा + उदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (पितॄणां कृत्यं, तस्य महः/महत्त्वं, तस्य उदयः/उत्सवः)

• क्व: where
• क्व: Question (प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक अव्यय (interrogative adverb: where)

• गता: gone
• गता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; असि इत्यनेन सह (periphrastic perfect sense: ‘have gone’)

• असि: are/have (been)
• असि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (and)

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया, एकवचन

• हित्वा: having left
• हित्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: हा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव

• श्राद्ध-काले: at the time of śrāddha
• श्राद्ध-काले: Adhikarana (Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (श्राद्धस्य काले)

• हि: indeed/for
• हि: Emphasis (अवधारण/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic/causal particle)

• उपस्थिते: when (it) had arrived/was present
• उपस्थिते: Adhikarana (Time locus/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: उप + स्था (धातु)
• Form: क्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; श्राद्धकाले इत्यनेन सह विशेषणम् (when it had arrived)

Speaker

Rāma (Rāghava)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Rāma, seated in the ritual area, turns sharply toward Sītā and speaks sternly; his hand gestures accusatory; Sītā stands before him, startled; brāhmaṇa seating and ritual remnants indicate the just-finished śrāddha.

Characters & Entities

• Rāma (Rāghava)
• Sītā
• Brāhmaṇas
• Śrāddha
• Pitṛ-kṛtya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ancestral rites are treated as highly auspicious and must be performed with discipline, respect for brāhmaṇas, and attentiveness to time.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where pitṛ-kṛtya and śrāddha are framed as especially significant within the māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Proper conduct during śrāddha—remaining present for brāhmaṇa hospitality and the completion of pitṛ rites.