Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 65

Devanagari script

ततस्त्रैलोक्यवृत्त्यर्थं मही सस्यानि सूयते । सस्योपयोगात्संहृष्टा जुह्वत्याहुतिभिर्द्विजाः

Transliteration

tatastrailokyavṛttyarthaṃ mahī sasyāni sūyate | sasyopayogātsaṃhṛṣṭā juhvatyāhutibhirdvijāḥ

Translation

ତେବେ ତ୍ରିଲୋକର ପୋଷଣାର୍ଥେ ପୃଥିବୀ ଶସ୍ୟ-ଧାନ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରେ। ସେହି ଶସ୍ୟର ଉପଯୋଗରେ ହର୍ଷିତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଆହୁତି ଦିଅନ୍ତି।

Word by Word

• ततः: then/thereupon
• ततः: Kāla/Sequence adjunct
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/क्रमवाचक (thereupon/from that)

• त्रैलोक्यवृत्त्यर्थम्: for the sustenance of the three worlds
• त्रैलोक्यवृत्त्यर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + वृत्ति (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—त्रैलोक्यस्य वृत्तिः तस्य अर्थः (षष्ठी-तत्पुरुष, बहुपद)

• मही: the Earth
• मही: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• सस्यानि: crops/grains
• सस्यानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन

• सूयते: produces
• सूयते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सू (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोग

• सस्योपयोगात्: from the use of the crops
• सस्योपयोगात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: सस्य (प्रातिपदिक) + उपयोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; समासः—सस्यस्य उपयोगः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• संहृष्टाः: delighted
• संहृष्टाः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संहृष्ट (कृदन्त; √हृष्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त)

• जुह्वति: offer (into fire)
• जुह्वति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हु (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद; रूपम्—जुह्वति (वेद/क्लासिकल वैकल्पिक)

• आहुतिभिः: with oblations
• आहुतिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: आहुति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन

• द्विजाः: Brahmins (twice-born)
• द्विजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A fertile earth yielding golden crops; brahmins/hotṛs at a fire-altar offering ghee and grains, smoke rising as a symbol of reciprocity between earth and heavens.

Characters & Entities

• Trailokya (three worlds)
• Dvija (twice-born)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is reciprocal: nature sustains beings, and beings sustain cosmic order through yajña and grateful ritual action.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra remains the overarching sacred focus; this verse explains the dharmic ecology that underlies tīrtha greatness.

What ritualistic prescription is mentioned?

Yajña is implied: dvijas offer āhutis (oblations) using the produce of the earth, reflecting the ritual economy of dharma.