Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

ईश्वर उवाच । दक्षो ब्रह्मसुतो देवि प्रजापतिरिति स्मृतः । तस्य कन्याः पुरा षष्टिर्ददौ धर्माय वै दश

Transliteration

īśvara uvāca | dakṣo brahmasuto devi prajāpatiriti smṛtaḥ | tasya kanyāḥ purā ṣaṣṭirdadau dharmāya vai daśa

Translation

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଦକ୍ଷ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ‘ପ୍ରଜାପତି’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ପୁରାକାଳରେ ତାଙ୍କର ଷଷ୍ଟି କନ୍ୟା ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦଶଜଣଙ୍କୁ ସେ ଧର୍ମଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord Śiva)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दक्षः: Dakṣa
• दक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ब्रह्म-सुतः: son of Brahmā
• ब्रह्म-सुतः: Visheshya (Apposition/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मणः सुतः)

• देवि: O देवी
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

• प्रजापतिः: Prajāpati
• प्रजापतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक अव्यय

• स्मृतः: is remembered/called
• स्मृतः: Kriya (Predicative/क्रिया-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘कथितः/प्रसिद्धः’

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• कन्याः: daughters
• कन्याः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• पुरा: formerly
• पुरा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb of time)

• षष्टिः: sixty
• षष्टिः: Visheshana (Numeral qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: षष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (संख्याशब्द), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• ददौ: gave
• ददौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• धर्माय: to Dharma
• धर्माय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक/अनुनासिक अव्यय (emphatic particle)

• दश: ten
• दश: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दशन्/दश (प्रातिपदिक)
• Form: (संख्याशब्द) द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; ‘दश (10)’

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pratyūṣeśvara (contextual; legend introduction)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva begins recounting: Dakṣa, son of Brahmā, Prajāpati; a visual genealogical tableau shows Brahmā, Dakṣa, and the sixty daughters, with ten being given to Dharma—symbolic of cosmic order.

Characters & Entities

• Śiva
• Pārvatī
• Dakṣa
• Brahmā
• Dharma
• Prajāpati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha’s greatness is framed through dhārmic lineage: cosmic order (Dharma) and progenitors (Prajāpatis) sustain sacred history.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly Prabhāsa-kṣetra, as the genealogy sets up the story of Pratyūṣa connected to the Pratyūṣeśvara-liṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this verse provides genealogical background (vaṃśa-kathā).