Adhyaya 108

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि वसूनां लिंगमुत्तमम् । सोमेशादीशदिग्भागे पञ्चाशद्धनुषान्तरे

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ, ତାପରେ ବସୁମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସୋମେଶଠାରୁ ଈଶାନ କୋଣରେ ପଚାଶ ଧନୁଷ ଦୂରେ ତାହା ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 2

स्थितं लिंगं महादेवि चतुर्वक्त्रं सुरप्रियम् । प्रत्यूषेश्वरनामानं महापातकनाशनम्

ହେ ମହାଦେବୀ, ଏଠାରେ ମହାଦେବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ଅବସ୍ଥିତ—ଚତୁର୍ମୁଖ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ଏହାର ନାମ ପ୍ରତ୍ୟୂଷେଶ୍ୱର; ଏହା ମହାପାତକ ନାଶକ।

Verse 3

दर्शनात्तस्य देवस्य सप्तजन्मान्तरोद्भवम् । पापं प्रणाशमायाति सत्यंसत्यं वरानने

ସେଇ ଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସାତ ଜନ୍ମାନ୍ତରରେ ଉଦ୍ଭବିତ ପାପ ନାଶ ପାଏ—ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ ହିଁ, ହେ ସୁମୁଖୀ।

Verse 4

देव्युवाच । कोऽसौ प्रत्यूषनामेति कथं लिंगं प्रतिष्ठितम् । कस्य पुत्रः स विख्यात एतन्मे वद शंकर

ଦେବୀ କହିଲେ—‘ପ୍ରତ୍ୟୂଷ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ସେ କିଏ? ଏହି ଲିଙ୍ଗ କିପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା? ସେ ବିଖ୍ୟାତ ବ୍ୟକ୍ତି କାହାର ପୁତ୍ର? ହେ ଶଙ୍କର, ମୋତେ କୁହ।

Verse 5

ईश्वर उवाच । दक्षो ब्रह्मसुतो देवि प्रजापतिरिति स्मृतः । तस्य कन्याः पुरा षष्टिर्ददौ धर्माय वै दश

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଦକ୍ଷ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ‘ପ୍ରଜାପତି’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ପୁରାକାଳରେ ତାଙ୍କର ଷଷ୍ଟି କନ୍ୟା ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦଶଜଣଙ୍କୁ ସେ ଧର୍ମଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।

Verse 6

तासां मध्ये महादेवि एका विश्वेति विश्रुता । सा धर्माच्च महादेवि अष्टावजनयत्सुतान्

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ‘ବିଶ୍ୱା’ ନାମେ ଏକା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ହେ ମହାଦେବୀ, ଅଷ୍ଟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 7

आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवाऽनलोऽनिलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः

ଆପଃ, ଧ୍ରୁବଃ, ସୋମଃ, ଧରଃ, ଅନଲଃ, ଅନିଲଃ, ପ୍ରତ୍ୟୂଷଃ ଓ ପ୍ରଭାସଃ—ଏହି ଅଷ୍ଟଜନ ‘ବସୁ’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 8

तेषां मध्ये सप्तमोऽसौ प्रत्यूष इति विश्रुतः । स पुत्रकामो देवेशि प्रभासं क्षेत्रमागतः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତମଜନ ‘ପ୍ରତ୍ୟୂଷ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପୁତ୍ରକାମନାରେ, ହେ ଦେବେଶୀ, ସେ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ।

Verse 9

स ज्ञात्वा कामिकं क्षेत्रं प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम् । तपश्चचार विपुलं दिव्यं वर्षशतं प्रिये । ध्यायन्देवं महादेवं शान्तस्तद्गतमानसः

ଏହା କାମନାପୂରକ କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ଜାଣି ସେ ମହେଶ୍ୱର (ଲିଙ୍ଗ) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ତାପରେ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ସେ ଦିବ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିପୁଳ ତପ କଲେ—ମହାଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ମନକୁ ତାଙ୍କରେ ଲୀନ କରି।

Verse 10

ततस्तुष्टो महादेवस्तस्य भक्त्या निरञ्जनः । ददौ तस्य सुतं देवि देवलं योगिनां वरम्

ତେବେ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ନିରଞ୍ଜନ ମହାଦେବ, ହେ ଦେବୀ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଦାନ କଲେ—ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ‘ଦେବଲ’।

Verse 11

ततः प्रभृति देवेशि तल्लिंगस्य प्रभावतः । देवलो भगवान्योगी प्रत्यूषस्याऽभवत्सुतः

ତତଃ ପରେ, ହେ ଦେବେଶୀ, ସେହି ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରଭାବରୁ ଭଗବାନ୍ ଯୋଗୀ ଦେବଳ ପ୍ରତ୍ୟୂଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲେ।

Verse 12

अनेन कारणेनासौ प्रत्यूषेश्वरसंज्ञितः

ଏହି କାରଣରୁ ସେ ପ୍ରଭୁ ‘ପ୍ରତ୍ୟୂଷେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 13

यश्चानपत्यः पुरुषस्तं समाराधयिष्यति । तस्यान्ववाये देवेशि संततिर्न विनश्यति

ଯେ ପୁରୁଷ ନିଃସନ୍ତାନ, ସେ ଯଦି ତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରେ—ହେ ଦେବେଶୀ—ତେବେ ତାହାର ବଂଶରେ ସନ୍ତାନ-ପରମ୍ପରା ନଶିବ ନାହିଁ।

Verse 14

यः प्रत्यूषे महादेवि प्रत्यूषेश्वरमुत्तमम् । पूजयिष्यति सद्भक्त्या सततं नियतात्मवान् । तस्यैष्यति क्षयं पापमपि ब्रह्मवधोद्भवम

ହେ ମହାଦେବୀ, ଯେ ପ୍ରଭାତକାଳେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରତ୍ୟୂଷେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ, ସଦା ନିୟତମନ ହୋଇ, ପୂଜା କରେ—ତାହାର ପାପ କ୍ଷୟ ପାଏ; ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଜନିତ ପାପ ମଧ୍ୟ।

Verse 15

वृषस्तत्रैव दातव्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

ଯେମାନେ ଯାତ୍ରାର ସମ୍ୟକ୍ ଫଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରେଇ ଗୋଟିଏ ବୃଷଭ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

माघे कृष्णचतुर्द्दश्यां जागृयात्तत्र वै निशि । सर्वेषां दानयज्ञानां फलं जागरणाल्लभेत्

ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ରାତିରେ ସେଠାରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେହି ରାତ୍ରି-ଜାଗରଣରେ ସମସ୍ତ ଦାନ ଓ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 108

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभाससक्षेत्रमाहात्म्ये प्रत्यूषेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टोत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ପ୍ରତ୍ୟୂଷେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶ ଆଠତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।