Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

रथयात्राविधानं तु स्तोत्रमंत्रविधिक्रमम् । विविधा भक्तिरुद्दिष्टा मनोवाक्कायसंभवा

Transliteration

rathayātrāvidhānaṃ tu stotramaṃtravidhikramam | vividhā bhaktiruddiṣṭā manovākkāyasaṃbhavā

Translation

ରଥଯାତ୍ରାର ବିଧାନ ଓ ସ୍ତୋତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରର ବିଧିକ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ମନ, ବାକ୍, କାୟାରୁ ଉଦ୍ଭବ ଭକ୍ତି ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଉପଦେଶିତ।

Word by Word

• रथयात्राविधानम्: the procedure for the chariot-festival
• रथयात्राविधानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक) + विधान (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (रथयात्रायाः विधानम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (neuter accusative singular)

• तु: and; indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक-निपात (particle: ‘but/indeed’)

• स्तोत्रमन्त्रविधिक्रमम्: the ordered rules for hymns and mantras
• स्तोत्रमन्त्रविधिक्रमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्तोत्र (प्रातिपदिक) + मन्त्र (प्रातिपदिक) + विधि (प्रातिपदिक) + क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (स्तोत्र-मन्त्रयोः विधि-क्रमः); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (masculine accusative singular)

• विविधा: various
• विविधा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (feminine nominative singular)

• भक्तिः: devotion
• भक्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (feminine nominative singular)

• उद्दिष्टा: has been indicated; has been taught
• उद्दिष्टा: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद् + दिष्ट (√दिश् धातु)
• Form: कृदन्त-भूतकृत् (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थे ‘उद्दिष्टा (अस्ति)’ (PPP; feminine nominative singular; ‘has been stated’)

• मनोवाक्कायसंभवा: arising from mind, speech, and body
• मनोवाक्कायसंभवा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मनस् (प्रातिपदिक) + वाक् (प्रातिपदिक) + काय (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक; सम् + √भू धातु)
• Form: समास: तत्पुरुष (मनः-वाक्-काय-सम्भवा = मनसा वाचा कायेन सम्भवा); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (feminine nominative singular)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsakṣetra (context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A grand ratha-yātrā: decorated chariot bearing the child-form deity, devotees chanting stotras and mantras, priests guiding the sequence; emphasis on mind-speech-body devotion.

Characters & Entities

• Rathayātrā
• Stotra
• Mantra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion becomes complete when mind, speech, and body are harmonized in worship through mantra, hymn, and sacred observance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching occurs within the Prabhāsa-kṣetra glorification (Prabhāsakṣetramāhātmya).

What ritualistic prescription is mentioned?

Ratha-yātrā procedure and the correct ritual order (krama) for stotras and mantras.