Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 41

Devanagari script

यश्च सर्वमिदं हन्याद्ब्राह्मणं चापि तत्समम् । सोऽग्निः सोऽर्को महातेजा विषं भवति कोपितः

Transliteration

yaśca sarvamidaṃ hanyādbrāhmaṇaṃ cāpi tatsamam | so'gniḥ so'rko mahātejā viṣaṃ bhavati kopitaḥ

Translation

ଯେ କେହି ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହନନ କରେ—ଯାହା ସେହି ଧ୍ୱଂସ ସମାନ—ସେ ମହାତେଜ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ବିଷ ହୋଇଯାଏ।

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘इदं’ इत्यस्य विशेषण

• इदम्: this (world/this all)
• इदम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• हन्यात्: should kill
• हन्यात्: Kriyā (Predicate action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ब्राह्मणम्: a Brahmin
• ब्राह्मणम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अपि-निपात (also/even)

• तत्समम्: equal to that
• तत्समम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तत् (सर्वनाम) + सम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्समम् (equal to that)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अग्निः: fire
• अग्निः: Pradhāna-predicative (Predicate nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अर्कः: sun
• अर्कः: Pradhāna-predicative (Predicate nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महातेजाः: of great radiance
• महातेजाः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् + तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—महत्तेजः यस्य सः (one who has great splendor)

• विषम्: poison
• विषम्: Pradhāna-predicative (Predicate nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: विष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भवति: becomes
• भवति: Kriyā (Predicate action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कोपितः: angered, provoked
• कोपितः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुप् (धातु) → कोपित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (past participle/causative nuance), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (saḥ)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the assembled sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A symbolic tableau: the sun and sacrificial fire blaze above; an offender’s act against a brahmana causes the same radiance to darken into a poisonous, smoky aura—tejas transmuting into viṣa.

Characters & Entities

• Brāhmaṇa
• Agni
• Arka (Sun)
• Viṣa (poison)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Harming a Brāhmaṇa is portrayed as a catastrophic dharmic offense with toxic karmic fallout.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra; the māhātmya frames correct conduct as integral to benefiting from the tirtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No rite is prescribed; it is a prohibition and warning against violence and sacrilege.