Adhyaya 106

Verse 1

देव्युवाच । एवमद्वैतभावेन यद्ब्रह्म परिकीर्तितम् । तस्य पूजा विधानं मे कथयस्व यथार्थतः

ଦେବୀ କହିଲେ— ଏଭଳି ଅଦ୍ୱୈତଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ତାହାର ପୂଜାବିଧାନ ମୋତେ ଯଥାର୍ଥଭାବେ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

क्षेत्रे प्राभासिके देव बालरूपी पितामहः । स कथं पूज्यते लोकैः परब्रह्मस्वरूपवान्

ହେ ଦେବ, ପ୍ରାଭାସ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବାଳରୂପେ ବିରାଜିତ। ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଲୋକେ କିପରି ପୂଜିବେ?

Verse 3

के मन्त्राः किं विधानं तद्बाह्मणास्तत्र कीदृशाः । तत्र स्थितानां विप्राणां कथं क्षेत्रफलं भवेत्

କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଜପିବା ଉଚିତ ଏବଂ କି ଵିଧି? ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କେମିତି? ତଥା ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ କିପରି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ?

Verse 4

कतिप्रकारास्ते विप्रास्तत्र क्षेत्रनिवासिनः । किमाचारा महादेव किंशीलाः किंपरायणाः

ହେ ମହାଦେବ! ସେ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସୁଥିବା ବିପ୍ରମାନେ କେତେ ପ୍ରକାର? ତାଙ୍କର ଆଚାର କ’ଣ, ଶୀଳ କେମିତି, ଏବଂ କାହାକୁ ପରମ ଆଶ୍ରୟ ମାନନ୍ତି?

Verse 5

एतद्विस्तरतो ब्रूहि ब्राह्मणानां महोदयम्

ଏହାକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ—ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ମହୋନ୍ନତି, ମହିମା ଓ ପରମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା।

Verse 6

ईश्वर उवाच । साधुसाधु महादेवि सम्यक्प्रश्नविशारदे । शृणुष्वैकमना भूत्वा माहात्म्यं विप्रदैवतम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ସାଧୁ ସାଧୁ, ହେ ମହାଦେବୀ! ତୁମେ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରଶ୍ନରେ ପାରଦର୍ଶିନୀ। ଏକାଗ୍ରମନେ ଶୁଣ—ଦେବସ୍ୱରୂପ ବିପ୍ରମାନଙ୍କର ମାହାତ୍ମ୍ୟ।

Verse 7

यच्छ्रुत्वा मानवो देवि मुच्यते सर्वपातकैः । ये केचित्सागरांतायां पृथिव्यां कीर्तिता द्विजाः

ହେ ଦେବୀ! ଏହା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସାଗରାନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଯେଯେ କୀର୍ତ୍ତିତ ଦ୍ୱିଜ ଅଛନ୍ତି—ତାଙ୍କର ମହିମା ଏହିଠାରେ ସଂଗୃହୀତ।

Verse 8

तद्रूपं मम देवेशि प्रत्यक्षं धरणीतले प्रत्यक्षं ब्राह्मणा देवाः परोक्षं दिवि देवताः

ହେ ଦେବେଶୀ! ମୋର ସେଇ ରୂପ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେବ, ଦିବ୍ୟ ଲୋକର ଦେବତାମାନେ ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ ମାତ୍ର ଜଣାପଡ଼ନ୍ତି।

Verse 9

ब्राह्मणा मत्प्रिया नित्यं ब्राह्मणा मामकी तनुः । यस्तानर्चयते भक्त्या स मामर्चयते सदा

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ମୋର ପ୍ରିୟ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋର ନିଜ ଦେହସ୍ୱରୂପ। ଯେ ଭକ୍ତିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ସେ ସଦା ମୋତେ ହିଁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ।

Verse 11

ये ब्राह्मणाः सोऽहमसंशयं प्रिये तेष्वर्चितेष्वर्चितोऽहं भवेयम् । तेष्वेव तुष्टेष्वहमेव तुष्टो वैरं च तैर्यस्य ममापि वैरम्

ହେ ପ୍ରିୟେ! ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ହିଁ। ସେମାନେ ଅର୍ଚ୍ଚିତ ହେଲେ ମୁଁ ଅର୍ଚ୍ଚିତ ହୁଏ; ସେମାନେ ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମୁଁ ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ। ଯେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବୈର ରଖେ, ସେ ମୋ ସହିତ ମଧ୍ୟ ବୈର ରଖେ।

Verse 12

यश्चन्दनैः सागरुगन्धमाल्यै रभ्यर्चयेच्छैलमयीं ममार्चाम् । असौ न मामर्चयतेर्चयन्वै विप्रार्चनादर्चित एव चाहम्

ଯେ କେହି ଚନ୍ଦନ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳାଦି ଦ୍ୱାରା ମୋର ଶିଳାମୟ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଭଲଭାବେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ସେ ତଥାପି ସତ୍ୟରେ ମୋତେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ ନାହିଁ; କାରଣ ବିପ୍ର-ଅର୍ଚ୍ଚନା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ମୁଁ ପ୍ରକୃତରେ ଅର୍ଚ୍ଚିତ ହୁଏ।

Verse 13

यावंतः पृथिवीमध्ये चीर्णवेदव्रता द्विजाः । अचीर्णव्रतवेदा वा तेऽपि पूज्या द्विजाः प्रिये

ହେ ପ୍ରିୟେ! ପୃଥିବୀମଧ୍ୟରେ ଯେତେ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ଅଛନ୍ତି—ସେମାନେ ବେଦବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିଥାଉନ୍ତୁ କି ନ କରିଥାଉନ୍ତୁ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 14

न ब्राह्मणान्परीक्षेत श्राद्धे क्षेत्रनिवासिनः । सुमहान्परिवादोऽस्य ब्राह्मणानां परीक्षणे

ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ କ୍ଷେତ୍ରନିବାସୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରୀକ୍ଷା କଲେ ମହାଦୋଷ ଓ ଭାରି ନିନ୍ଦା ଲାଗେ।

Verse 15

काणाः खञ्जाश्च कृष्णाश्च दरिद्रा व्याधितास्तथा । सर्वे श्राद्धे नियोक्तव्या मिश्रिता वेदपारगैः

କାଣା, ଖଞ୍ଜ, କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ଦରିଦ୍ର ଓ ବ୍ୟାଧିଗ୍ରସ୍ତ—ଏମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିଶ୍ଚୟ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ବେଦପାରଗ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ଏକାସଙ୍ଗେ ବସାଇ।

Verse 16

ब्राह्मणा जातितः पूज्या वेदाभ्यासात्ततः परम् । ततोर्थं हव्यकव्येषु न निन्द्या ब्राह्मणाः क्वचित्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜାତିତଃ ପୂଜ୍ୟ, ବେଦାଭ୍ୟାସରୁ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ; ତେଣୁ ହବ୍ୟ-କବ୍ୟ, ଦେବ-ପିତୃ ଅର୍ପଣକର୍ମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 17

काणान्कुण्टांश्च कुब्जाश्च दरिद्रान्व्याधितानपि । नावमन्येद्द्विजान्प्राज्ञो मम रूपं यतः स्मृतम्

କାଣା, ଅଙ୍ଗବିକଳ, କୁବ୍ଜ, ଦରିଦ୍ର କିମ୍ବା ବ୍ୟାଧିଗ୍ରସ୍ତ—ଏମିତି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ସେମାନେ ମୋର ରୂପ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 18

बहवो हि न जानंति नरा ज्ञानबहिष्कृताः । यथाहं द्विजरूपेण चरामि पृथिवीमिमाम्

ଜ୍ଞାନରୁ ବଞ୍ଚିତ ଅନେକ ଲୋକ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ଯେ ମୁଁ ଦ୍ୱିଜରୂପେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କରେ।

Verse 19

मद्रूपान्घ्नन्ति ये विप्रान्विकर्म कारयंति च । अप्रेषणे प्रेषयंति दासत्वं कारयन्ति च

ଯେମାନେ ମୋର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରନ୍ତି, ନିଷିଦ୍ଧ କର୍ମ କରାନ୍ତି, ଅନୁଚିତ କାମରେ ପଠାନ୍ତି ଓ ଦାସତ୍ୱରେ ବାଧ୍ୟ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ଘୋର ପାପର ଭାଗୀ।

Verse 20

मृतांस्तान्करपत्रेण यमदूता महाबलाः । निकृंतंति यथा काष्ठं सूत्रमार्गेण शिल्पिनः

ସେମାନେ ମରିଗଲା ପରେ ମହାବଳୀ ଯମଦୂତମାନେ ‘କରପତ୍ର’ ଧାରାଳ ଫଳାରେ ସେମାନଙ୍କୁ କାଟନ୍ତି; ଯେପରି ଶିଳ୍ପୀମାନେ ସୂତ୍ରରେଖା ଅନୁସାରେ କାଠ କାଟନ୍ତି।

Verse 21

ये चैवाश्लक्ष्णया वाचा तर्जयन्ति नराधमाः । वदंति परुषं क्रोधात्पादेन निहनंति च

ଯେ ନରାଧମମାନେ କଠୋର ବାକ୍ୟରେ ଧମକ ଦିଅନ୍ତି, କ୍ରୋଧରେ ପରୁଷ କଥା କହନ୍ତି, ଏବଂ ପାଦରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରହାର କରନ୍ତି—

Verse 22

मृतांस्तान्यमलोका हि निहत्य धरणीतले । क्रूरपादेन चाक्रम्य क्रोधसंरक्तलोचनाः

ସେମାନେ ମରିଲେ ଯମଲୋକର ପ୍ରାଣୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କରି ପ୍ରହାର କରନ୍ତି, କ୍ରୂର ପାଦରେ ଦଳିଦିଅନ୍ତି; କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ ଚକ୍ଷୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 24

अब्रह्मण्यास्तु ते बाह्या नित्यं ब्रह्मद्विषो नराः । तेषां घोरा महाकाया वज्रतुंडा भयानकाः । उद्धरंति मुहूर्तेन चक्षुः काका यमाज्ञया

ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟର ବିରୋଧୀ, ସେମାନେ ବାହ୍ୟ, ସଦା ବ୍ରହ୍ମଦ୍ୱେଷୀ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯମାଜ୍ଞାରେ ଭୟାନକ, ମହାକାୟ, ବଜ୍ରତୁଣ୍ଡ କାକମାନେ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ରେ ଚକ୍ଷୁ ଉଦ୍ଧାର କରିନେଇଥାନ୍ତି।

Verse 25

यस्ताडयति विप्रं वै क्षते कुर्याद्धि शोणितम् । अस्थिभंगं च वा कुर्यात्प्राणैर्वापि वियोजयेत्

ଯେ କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପିଟି ଘାଉ କରି ରକ୍ତପାତ କରାଏ, କିମ୍ବା ଅସ୍ଥିଭଙ୍ଗ କରେ, ଅଥବା ପ୍ରାଣରୁ ବିୟୋଗ କରାଏ—

Verse 26

ब्रह्मघ्नः स तु विज्ञेयो न तस्मै निष्कृतिः स्मृता । पञ्चाशत्कोटिसंख्येषु नरकेष्वनुपूर्वशः

ତାକୁ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନ (ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା) ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ତାହା ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସ୍ମୃତିରେ ନାହିଁ। ସେ କ୍ରମେ ପଞ୍ଚାଶ କୋଟି ନରକରେ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 27

स बहूनि सहस्राणि वर्षाणि पच्यते भृशम् । तस्माद्विप्रो वरारोहे नमस्कार्यो नृभिः सदा

ସେ ଅନେକ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯାତନା ଭୋଗ କରେ। ତେଣୁ, ହେ ବରାରୋହେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସଦା ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

अन्नपानप्रदानैस्तु पूज्या हि सततं द्विजाः । सर्वेषां चैव दानानां विप्राः सर्वेऽधिकारिणः

ଅନ୍ନ ଓ ପାନୀୟ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଦାନମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସର୍ବାଧିକାରୀ (ପାତ୍ର) ଅଟନ୍ତି।

Verse 29

नान्यः समर्थो देवेशि गृह्णन्यात्यधमां गतिम् । तपसा पावितो देवि ब्राह्मणो धृतकिल्विषः

ହେ ଦେବେଶି, ଅନ୍ୟ କେହି ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ଦାନ ଗ୍ରହଣକାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଧମ ଗତିକୁ ପାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ, ହେ ଦେବୀ, ତପସା ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ—ପାପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ତପୋବଳରେ ହିଁ ଧାରିତ ରହେ।

Verse 30

न सीदेत्प्रतिगृह्णानः पृथिवीमनुसागराम् । नास्ति किंचिन्महादेवि दुष्कृतं ब्राह्मणस्य तु

ସମୁଦ୍ରପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀ ସାରା ଦାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଡୁବେ ନାହିଁ। ହେ ମହାଦେବୀ, ଏମିତି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କୌଣସି ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 31

यस्तु स्थितः सदाऽध्यात्मे नित्यं सद्भावभावितः । ब्राह्मणो हि महद्भूतं जन्मना सह जायते

ଯେ ସଦା ଅଧ୍ୟାତ୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ନିତ୍ୟ ସଦ୍ଭାବରେ ଭାବିତ—ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ସହିତ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ନେଇ ଜନ୍ମେ।

Verse 32

लोके लोकेश्वराश्चापि सर्वे ब्राह्मणपूजकाः । ततस्तान्नावमन्येत यदीच्छेज्जीवितं चिरम्

ଲୋକଲୋକର ଈଶ୍ୱରମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକ। ତେଣୁ ଯେ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ଚାହେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 33

ब्राह्मणाः कुपिता हन्युर्भस्मीकुर्युः स्वतेजसा । लोकानन्यान्सृजेयुश्च लोकपालांस्तथाऽपरान्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୁପିତ ହେଲେ ସ୍ୱତେଜରେ ସଂହାର କରି ଭସ୍ମ କରିପାରନ୍ତି; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି।

Verse 34

अपेयः सागरो यैश्च कृतः कोपान्महात्मभिः । येषां कोपाग्निरद्यापि दंडके नोपशाम्यति

ଯେ ମହାତ୍ମାମାନେ କ୍ରୋଧରେ ସାଗରକୁ ଅପେୟ କରିଦେଲେ; ଯାହାଙ୍କ କୋପାଗ୍ନି ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡକରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇନାହିଁ।

Verse 35

एते स्वर्गस्य नेतारो देवदेवाः सनातनाः । एभिश्चापि कृतः पंथा देवयानः स उच्यते

ଏମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ନେତା, ସନାତନ ‘ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବ’। ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପଥ ସ୍ଥାପିତ; ଏହା ‘ଦେବଯାନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 36

ते पूज्यास्ते नमस्कार्यास्तेषु सर्वं प्रतिष्ठितम् । ते वै लोकानिमान्सर्वान्पारयंति परस्परम्

ସେମାନେ ପୂଜ୍ୟ, ସେମାନେ ନମସ୍କାରଯୋଗ୍ୟ; ସେମାନଙ୍କରେ ସବୁକିଛି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସତ୍ୟକୁହିଲେ ସେମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପରସ୍ପର କ୍ରମରେ ପାର କରାନ୍ତି।

Verse 37

गूढस्वाध्यायतपसो ब्राह्मणाः शंसितव्रताः । विद्यास्नाता व्रतस्नाता अनपाश्रित्य जीविनः

ଗୁପ୍ତ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ବ୍ରତଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ। ବିଦ୍ୟାରେ ସ୍ନାତ, ବ୍ରତରେ ସ୍ନାତ ହୋଇ ସେମାନେ ପରାଶ୍ରୟ ବିନା ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 38

आशीविषा इव क्रुद्धा उपचर्या हि ब्राह्मणाः । तपसा दीप्यमानास्ते दहेयुः सागरानपि

କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଷଧର ସର୍ପ ପରି; ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନରେ ଉପଚାର କରିବା ଉଚିତ। ତପସ୍ୟାରେ ଦୀପ୍ତ ସେମାନେ ସାଗରକୁ ମଧ୍ୟ ଦହିପାରନ୍ତି।

Verse 39

ब्राह्मणेषु च तुष्टुषु तुष्यंते सर्वदेवताः । ते गतिः सर्वभूतानामध्यात्मगतिचिन्तकाः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଗତି ଓ ଆଶ୍ରୟ—ଅଧ୍ୟାତ୍ମଗତିକୁ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବା।

Verse 40

आदिमध्यावसानानां ज्ञानानां छिन्नसंशयाः । परापरविशेषज्ञा नेतारः परमां गतिम् । अवध्या ब्राह्मणास्तस्मात्पापेष्वपि रताः सदा

ଯେମାନେ ଜ୍ଞାନର ଆଦି‑ମଧ୍ୟ‑ଅବସାନ ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ ଛେଦ କରିଛନ୍ତି, ପରା‑ଅପର ତତ୍ତ୍ୱଭେଦ ଜାଣି ପରମ ଗତିକୁ ନେଇଯାନ୍ତି—ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାପରେ ସଦା ରତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅବଧ୍ୟ।

Verse 41

यश्च सर्वमिदं हन्याद्ब्राह्मणं चापि तत्समम् । सोऽग्निः सोऽर्को महातेजा विषं भवति कोपितः

ଯେ କେହି ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହନନ କରେ—ଯାହା ସେହି ଧ୍ୱଂସ ସମାନ—ସେ ମହାତେଜ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ବିଷ ହୋଇଯାଏ।

Verse 42

भूतानामग्रभुग्विप्रो वर्णश्रेष्ठः पिता गुरुः । न स्कन्दते न व्यथते न विनश्यति कर्हिचित्

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଭାଗ ଭୋଗକର୍ତ୍ତା; ସେ ବର୍ଣ୍ଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିତା ଓ ଗୁରୁ। ସେ କେବେ ଧର୍ମସ୍ଥିତିରୁ ସ୍ଖଳିତ ହୁଏନି, ବ୍ୟଥିତ ହୁଏନି, ନଶେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 43

वरिष्ठमग्निहोत्राद्धि ब्राह्मणस्य मुखे हुतम् । विप्राणां वपुराश्रित्य सर्वास्तिष्ठंति देवताः

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆହୁତିରୂପ ଦାନ। ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଦେହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।

Verse 44

अतः पूज्यास्तु ते विप्रा अलाभे प्रतिमादयः

ଏହିହେତୁ ସେହି ବିପ୍ରମାନେ ପୂଜ୍ୟ; ତାଙ୍କର ଲାଭ (ଉପସ୍ଥିତି) ନ ହେଲେ ପ୍ରତିମା ଆଦିକୁ ପୂଜ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 45

अविद्यो वा सविद्यो वा ब्राह्मणो मम दैवतम् । प्रणीतश्चाप्रणीतश्च यथाग्निर्दैवतं महत्

ଅବିଦ୍ୟ ହେଉ କି ବିଦ୍ୱାନ—ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋର ଦେବତା। ଯେପରି ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ହେଉ କି ଅପ୍ରଜ୍ୱଲିତ, ତଥାପି ସେ ମହାଦେବତା।

Verse 46

स्मशानेष्वपि तेजस्वी पावको नैव दुष्यति । हव्यकव्यव्यपेतोऽपि ब्राह्मणो नैव दुष्यति

ଶ୍ମଶାନରେ ମଧ୍ୟ ତେଜସ୍ବୀ ପାବକ କେବେ ଦୂଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେପରି ହବ୍ୟ-କବ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୂଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 47

महापातकवर्ज्यं हि पूज्यो विप्रो वरानने । सर्वथा ब्राह्मणाः पूज्याः सर्वथा दैवतं महत् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रक्षेदापद्गतं द्विजम्

ହେ ବରାନନେ! ମହାପାତକରୁ ମୁକ୍ତ ବିପ୍ର ପୂଜ୍ୟ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସର୍ବଦା ପୂଜ୍ୟ; ସର୍ବପ୍ରକାରେ ସେମାନେ ମହାଦେବତା। ତେଣୁ ଆପଦ୍‌ଗତ ଦ୍ୱିଜକୁ ସର୍ବପ୍ରୟାସରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 48

एवं विप्रा महादेवि पूज्याः सर्वत्र मानवैः । किं पुनः संजितात्मानो विशेषात्क्षेत्रवासिनः

ହେ ମହାଦେବୀ! ଏଭଳି ବିପ୍ରମାନେ ସର୍ବତ୍ର ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ। ତେବେ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ହୋଇ ବିଶେଷତଃ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସୁଥିବାମାନେ ତ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 49

अथ क्षेत्रस्थितानां च चतुराश्रमवासिनाम् । विप्राणां वृत्तितो भेदं प्रवक्ष्याम्यानुपूर्व्यशः

ଏବେ ମୁଁ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଚତୁରାଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ବିପ୍ରମାନଙ୍କର ଜୀବିକା-ଆଧାରିତ ଭେଦକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 50

क्षेत्रस्य संन्यासविधिं ये जानंति द्विजातयः । वृत्तिभेदं क्रमाच्चैव ते क्षेत्रफलभागिनः

ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ସନ୍ନ୍ୟାସବିଧି ଓ କ୍ରମାନୁସାରେ ଜୀବିକାର ଭେଦ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 51

यथा क्षेत्रे निवसता वर्तितव्यं द्विजातिना । प्राजापत्यादिभेदेन तच्छृणु त्वं वरानने

ହେ ବରାନନେ! ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସୁଥିବା ଦ୍ୱିଜ କିପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ଆଦି ଭେଦ ଅନୁସାରେ ତାହା ତୁମେ ଶୁଣ।

Verse 52

प्राजापत्या महीपालाः कपोता ग्रंथिकास्तथा । कुटिकाश्चाथ वैतालाः पद्महंसा वरानने

ହେ ବରାନନେ! ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ, ମହୀପାଳ, କପୋତ, ଗ୍ରନ୍ଥିକ; ତଥା କୁଟିକା; ଏବଂ ବୈତାଳ ଓ ପଦ୍ମହଂସ—ଏହି ଭେଦମାନେ ଅଛନ୍ତି।

Verse 53

धृतराष्ट्रा बकाः कंका गोपालाश्चैव भामिनि । त्रुटिका मठराश्चैव गुटिका दंडिकाः परे

ହେ ଭାମିନି! ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ବକ, କଙ୍କ ଓ ଗୋପାଳ; ତଥା ତ୍ରୁଟିକା ଓ ମଠର; ଏବଂ ଅନ୍ୟେ ଗୁଟିକା ଓ ଦଣ୍ଡିକ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଭେଦ।

Verse 54

क्षेत्रस्थानामिमे भेदा वृत्तिं तेषां शृणुष्व च

ଏହିମାନେ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସୁଥିବାମାନଙ୍କର ଭେଦ; ଏବେ ସେମାନଙ୍କର ବୃତ୍ତି (ଜୀବିକା-ରୀତି) ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 55

अहिंसा गुरुशुश्रूषा स्वाध्यायः शौचसंयमः । सत्यमस्तेयमेतद्धि प्राजापत्यं व्रतं स्मृतम्

ଅହିଂସା, ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ଶୌଚ ଓ ସଂଯମ, ସତ୍ୟ ଏବଂ ଅସ୍ତେୟ—ଏହିଏ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 56

क्षयपुष्ट्यर्थविद्वेषकर्मभिः शांतिकादिभिः । पालयंति महीं यस्मान्महीपालास्ततः स्मृताः

କ୍ଷୟ-ନିବାରଣ, ପୁଷ୍ଟି, ହିତ ଓ ଦ୍ୱେଷ-ଶମନ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଆଦି କର୍ମଦ୍ୱାରା ଯେ ଧରାକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ‘ମହୀପାଳ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 57

पतिता ये कणा भूमौ संहरंति कपोतवत् । उद्धृत्याजीवनं येषां कपोतास्ते तु साधकाः

କପୋତ ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଧାନ୍ୟକଣ ଉଠାଇ, ସେହିଦ୍ୱାରା ଯାହାଙ୍କ ଜୀବିକା ଚାଲେ, ସେମାନେ ‘କପୋତ’ ସାଧକ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

Verse 58

गृहं कृत्वा तु सद्ग्रंथाः सहसैव त्यजंति ये । कुटिका साधकास्ते वै शिवाराधनतत्पराः

ସଦ୍ଗ୍ରନ୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଘର କରି ସହସା ତାହା ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ଯେ, ସେମାନେ ‘କୁଟିକା’ ସାଧକ—ଶିବାରାଧନାରେ ତତ୍ପର।

Verse 59

तीर्थासक्ताः सपत्नीका यथालब्धोपजीविनः । महासाहसयुक्तास्ते वैतालाख्यास्तु साधकाः

ତୀର୍ଥାସକ୍ତ, ପତ୍ନୀସହ ବସୁଥିବା, ଯଥାଲବ୍ଧରେ ଜୀବନ ଚାଲାଉଥିବା ଏବଂ ମହାସାହସଯୁକ୍ତ ଯେ, ସେମାନେ ‘ବୈତାଳ’ ନାମକ ସାଧକ।

Verse 60

संयताः कामनासक्ता राज्यकामार्थसाधकाः । पद्मास्ते साधकाः ख्याता भिक्षाचर्यारताः सदा

ଯେମାନେ ସଂଯମୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ କାମନାରେ ଆସକ୍ତ, ରାଜ୍ୟ-ଇଚ୍ଛା ଓ ଲୌକିକ ଅର୍ଥସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରୟତ୍ନଶୀଳ—ସେମାନେ ‘ପଦ୍ମ’ ସାଧକ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ; ସଦା ଭିକ୍ଷାଚର୍ଯ୍ୟାର ନିୟମରେ ରତ।

Verse 61

ज्ञानयोगसमायुक्ता द्वैताचाररताश्च ये । हंसास्ते साधकाः ख्याताः स्वयमुत्पन्नसंविदः

ଯେମାନେ ଜ୍ଞାନଯୋଗରେ ସମାୟୁକ୍ତ ଓ ଦ୍ୱୈତ-ଆଚାରର ଶିଷ୍ଟାଚାରରେ ରତ—ସେମାନେ ‘ହଂସ’ ସାଧକ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ; ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱସଂବିଦ୍ ଅନ୍ତରରୁ ସ୍ୱୟଂ ଉଦିତ ହୁଏ।

Verse 62

ब्रह्मचर्येण सत्त्वेन तथाऽलुब्धतयापि वा । जितं जगद्धारयन्तो धृतराष्ट्रा मतास्तु ये

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ସାତ୍ତ୍ୱିକତା ଓ ଅଲୋଭତା ଦ୍ୱାରା ଯେମାନେ ଜଗତକୁ ଜିତିଥିବା ପରି ଧାରଣ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ‘ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର’ (ଜଗଦ୍ଧାରକ) ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି।

Verse 63

गूढाश्चरंति ये ज्ञानं व्रतं धर्ममथापि वा । स्वार्थैकागतनिष्ठास्तु बकास्ते साधका मताः

ଯେମାନେ ଜ୍ଞାନ, ବ୍ରତ କିମ୍ବା ଧର୍ମକୁ ଗୁପ୍ତଭାବେ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିଷ୍ଠା କେବଳ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ରଖନ୍ତି—ସେମାନେ ‘ବକ’ (ବଗୁଳା-ସଦୃଶ) ସାଧକ ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି।

Verse 64

जलाश्रयं समाश्रित्य स्थिता उत्कृष्टसिद्धये । बिसशृंगाटकाहारास्ते कंकाः साधकाः स्मृताः

ଜଳାଶ୍ରୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେଠାରେ ସ୍ଥିତ ରହି, ପଦ୍ମନାଳ ଓ ଶୃଙ୍ଗାଟକ (ସିଙ୍ଗାଡ଼ା) ଆହାର କରୁଥିବା—ସେମାନେ ‘କଙ୍କ’ ସାଧକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 65

गोभिः सार्द्धं व्रजंत्यत्र गोष्ठे च निवसंति ये । पंचगव्यरसा ये वै गोपालास्ते तु साधकाः

ଯେମାନେ ଏଠାରେ ଗୋମାତାଙ୍କ ସହ ଚଳନ୍ତି, ଗୋଷ୍ଠରେ ବସନ୍ତି ଏବଂ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟର ରସରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ‘ଗୋପାଳ’ ସାଧକ ବୋଲି ପରିଚିତ।

Verse 66

कृच्छ्रचांद्रायणैश्चैव क्षपयंति स्वकं वपुः । त्रुटिमात्राशनास्ते तु त्रुटिकाः साधका मताः

କୃଚ୍ଛ୍ର ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପରି କଠୋର ତପୋବ୍ରତରେ ସେମାନେ ନିଜ ଦେହକୁ କ୍ଷୟ କରନ୍ତି। ଯେମାନେ ତ୍ରୁଟି-ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ‘ତ୍ରୁଟିକା’ ସାଧକ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 67

कृत्वा कुशमयीं पत्नीं मठे ये गृहमेधिनः । भैक्षवृत्तिरताः शुद्धा मठरास्ते तु साधकाः

ମଠରେ ବସୁଥିବା ଗୃହସ୍ଥମାନେ କୁଶଘାସର ‘ପତ୍ନୀ’ ତିଆରି କରି, ଭିକ୍ଷାବୃତ୍ତିରେ ରତ ହୋଇ ଶୁଦ୍ଧ ରହନ୍ତି—ସେମାନେ ‘ମଠରା’ ସାଧକ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

Verse 68

ग्रासमात्रसमानाभिर्गुटिकाभिरथाष्टभिः । कन्दमूलफलोत्थाभिर्गुटिकास्ते द्विजातयः

କନ୍ଦ-ମୂଳ-ଫଳରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଗୋଟିଏ ଗ୍ରାସ ସମାନ ଆଠଟି ଗୁଟିକା ଭୋଜନ କରି ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ—ସେମାନେ ‘ଗୁଟିକା’ ସାଧକ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 69

स्वदेहदण्डनैर्युक्ता रात्रौ वीरासने स्थिताः । दंडिनस्ते समाख्याताः सर्वमेतत्तवोदितम्

ନିଜ ଦେହରେ ଦଣ୍ଡନ-ସଂୟମ ଅଭ୍ୟାସ କରି ରାତିରେ ବୀରାସନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାମାନେ ‘ଦଣ୍ଡୀ’ ବୋଲି ପରିଚିତ—ଏ ସବୁ ଆପଣ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 70

सामान्योऽपि विशेषश्च वृत्तिनो गृहिणोऽपि वा । तेषां भेदो मया ख्याताः सम्यक्क्षेत्रनिवासिनाम्

ସାଧାରଣ ହେଉ କି ବିଶେଷ, ଜୀବିକାରେ ଭିକ୍ଷୁ ହେଉ କି ଗୃହସ୍ଥ ମଧ୍ୟ—ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଭେଦ ମୁଁ ଯଥାବିଧି କହିଛି।

Verse 71

एवमादिधर्मयुक्ताः प्रभासक्षेत्रवासिनः । तैः पूज्यो भगवान्देवो बालरूपी पितामहः

ଏଭଳି ଆଦିଧର୍ମଯୁକ୍ତ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରବାସୀମାନେ ବାଳରୂପୀ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା—ସେଇ ଭଗବାନ୍ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି।

Verse 72

महापातकिनो ये तु ये तु विप्रैर्बहिष्कृताः । न च ते संस्पृशेयुर्वै ब्रह्माणं बालरूपिणम्

କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ମହାପାତକୀ ଓ ଯେମାନେ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହିଷ୍କୃତ—ସେମାନେ ବାଳରୂପୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ ମଧ୍ୟ କରିବେ ନାହିଁ।

Verse 73

ब्रह्मचारी सदा दांतो जितक्रोधो जितेंद्रियः । एवं ते ब्राह्मणाः ख्याताः क्षेत्रमध्यनिवासिनः

ସେମାନେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ନିତ୍ୟ ସଂଯମୀ, କ୍ରୋଧଜୟୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ—କ୍ଷେତ୍ରମଧ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 74

तैः पूज्यो भगवान्देवो बालरूपी पितामहः । ये वेदाध्ययने युक्तास्तैः प्रपूज्यः पितामहः

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଳରୂପୀ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା—ସେଇ ଭଗବାନ୍ ଦେବ ପୂଜ୍ୟ; ଏବଂ ଯେମାନେ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିୟୁକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିତାମହ ବିଶେଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପ୍ରପୂଜ୍ୟ।

Verse 106

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मध्ययात्रायां ब्राह्मणप्रशंसा वर्णनंनाम षडुत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାଅନ୍ତର୍ଗତ, ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ, ମଧ୍ୟଯାତ୍ରା-ପ୍ରସଙ୍ଗର ‘ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରଶଂସା ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶ ଛଅତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।