Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 61

Devanagari script

वायुर्ब्रह्माऽनलो रुद्रो विष्णुरापः प्रकीर्तितः । रात्रिर्विष्णुरहो रुद्रो या संध्या स पितामहः

Transliteration

vāyurbrahmā'nalo rudro viṣṇurāpaḥ prakīrtitaḥ | rātrirviṣṇuraho rudro yā saṃdhyā sa pitāmahaḥ

Translation

ବ୍ରହ୍ମା ବାୟୁରୂପେ, ରୁଦ୍ର ଅଗ୍ନିରୂପେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଜଳରୂପେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ରାତ୍ରି ବିଷ୍ଣୁ, ଦିନ ରୁଦ୍ର, ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟା ହେଉଛି ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)।

Word by Word

• वायुः: wind
• वायुः: Samanaadhikarana / Predicate-noun (विधेय)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; (wind)

• ब्रह्मा: (is) Brahmā
• ब्रह्मा: Samanaadhikarana / Predicate-noun (विधेय)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; (Brahmā)

• अनलः: fire
• अनलः: Samanaadhikarana / Predicate-noun (विधेय)
• Type: Noun
• Root: अनल (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; (fire)

• रुद्रः: (is) Rudra
• रुद्रः: Samanaadhikarana / Predicate-noun (विधेय)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; (Rudra)

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Samanaadhikarana / Predicate-noun (विधेय)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; (Viṣṇu)

• आपः: waters
• आपः: Samanaadhikarana / Predicate-noun (विधेय)
• Type: Noun
• Root: आप्/अप् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (बहुवचन-प्रयोग); प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; (waters)

• प्रकीर्तितः: is proclaimed
• प्रकीर्तितः: Kriya-visheshana / Predicate (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: प्र + कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (is declared)

• रात्रिः: night
• रात्रिः: Samanaadhikarana / Predicate-noun (विधेय)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; (night)

• विष्णुः: (is) Viṣṇu
• विष्णुः: Samanaadhikarana / Predicate-noun (विधेय)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; (Viṣṇu)

• अहः: day
• अहः: Samanaadhikarana / Predicate-noun (विधेय)
• Type: Noun
• Root: अहन्/अहः (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (day)

• रुद्रः: (is) Rudra
• रुद्रः: Samanaadhikarana / Predicate-noun (विधेय)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; (Rudra)

• या: which
• या: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; (which)

• संध्या: twilight
• संध्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; (twilight)

• सः: that (is)
• सः: Samanaadhikarana / Correlative (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; (that/he)

• पितामहः: Pitāmaha (Brahmā)
• पितामहः: Samanaadhikarana / Predicate-noun (विधेय)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; (Pitāmaha/Brahmā)

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A symbolic panorama: wind swirling around Brahmā, flames around Rudra, waters around Viṣṇu; the sky transitions from night to dawn to day, with twilight as a luminous bridge.

Characters & Entities

• Brahmā
• Viṣṇu
• Rudra
• Vāyu
• Anala
• Āpaḥ
• Saṃdhyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The cosmos—elements and time-cycles—can be contemplated as divine manifestations, supporting integrative worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where such correspondences are taught as part of its māhātmya and sanctifying doctrine.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse supports saṃdhyā-awareness (twilight sanctity) as a contemplative cue.