Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

Devanagari script

विमलं चाट्टहासं च माहेन्द्रं भीमसंज्ञकम् । गुह्याद्गुह्यतरं ह्येतत्प्रोक्तं वाय्वष्टकं तव

Transliteration

vimalaṃ cāṭṭahāsaṃ ca māhendraṃ bhīmasaṃjñakam | guhyādguhyataraṃ hyetatproktaṃ vāyvaṣṭakaṃ tava

Translation

ବିମଳ ଓ ଆଟ୍ଟହାସ, ମାହେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ‘ଭୀମ’ ନାମକ—ଏହା ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଥିବା ‘ବାୟ୍ୱଷ୍ଟକ’; ଗୁହ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଗୁହ୍ୟ।

Word by Word

• विमलम्: Vimala (name)
• विमलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विमल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (नाम), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• अट्टहासम्: Aṭṭahāsa (name; ‘loud laughter’)
• अट्टहासम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अट्टहास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• माहेन्द्रम्: Māhendra (name)
• माहेन्द्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: माहेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (नाम), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—महेन्द्रस्य (इन्द्रस्य) सम्बन्धी इति षष्ठी-तत्पुरुष/तद्धित

• भीमसंज्ञकम्: having the name ‘Bhīma’
• भीमसंज्ञकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भीम + संज्ञक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—भीमा संज्ञा यस्य तत् इति षष्ठी-तत्पुरुष; विशेषणम् (of māhendraṃ)

• गुह्यात्: than/ from the secret
• गुह्यात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: गुह्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; तुलनाबिन्दु (from ‘secret’)

• गुह्यतरम्: more secret
• गुह्यतरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुह्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तरप्-प्रत्यय (comparative): ‘more secret’

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रोक्तम्: has been declared/told
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘कथितम्’

• वाय्वष्टकम्: the Vāyu-aṣṭaka (set of eight related to Vāyu)
• वाय्वष्टकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वायु + अष्टक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—अष्टौ वायवः/वायुसम्बद्धानि इति द्विगु (नाम)

• तव: of you/for you
• तव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; ‘of you/for you’

Speaker

Skanda (deduced from section context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vāyvaṣṭaka (octad associated with Vāyu)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A wind-swept sacred landscape where four named tīrthas appear as directional shrines; translucent currents of Vāyu spiral around a sage teaching a disciple, with leaves, banners, and incense smoke forming an octagonal pattern.

Characters & Entities

• Vāyvaṣṭaka
• Vimala
• Āṭṭahāsa
• Māhendra
• Bhīma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Some tīrthas are taught as esoteric clusters tied to subtle principles like Vāyu, inviting inner purification alongside outer travel.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Vāyvaṣṭaka set, naming Vimala, Āṭṭahāsa, Māhendra, and Bhīma among its members.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the emphasis is on transmission of secret tīrtha-knowledge (guhya) within the kṣetra’s māhātmya.