Adhyaya 10

Verse 1

ईश्वर उवाच । अन्यच्च कथयिष्यामि रहस्यं तव भामिनि । यत्र कस्य चिदाख्यातं तत्ते वच्मि वरानने

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଭାମିନି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ରହସ୍ୟ କହିବି; ଯାହା କେଉଁଠି ଗୋଟିଏ ଲୋକଙ୍କୁ ମାତ୍ର କୁହାଯାଇଥିଲା, ସେହିଟିକୁ ହେ ବରାନନେ, ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 2

पृथ्वीभागे स्थितो ब्रह्मा अपां भागे जनार्द्दनः । तेजोभागस्थितो रुद्रो वायुभागे तथेश्वरः

ପୃଥିବୀଭାଗରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅବସ୍ଥିତ, ଜଳଭାଗରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ; ତେଜୋଭାଗରେ ରୁଦ୍ର ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ବାୟୁଭାଗରେ ତଥା ଈଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି।

Verse 3

आकाशभागसंस्थाने स्थितः साक्षात्सदाशिवः

ଆକାଶ-ଭାଗର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ସଦାଶିବ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 4

यस्ययस्यैव यो भागस्तस्मिंस्तीर्थानि यानि वै । तस्यतस्य न संदेहः स स एवेश्वरः स्मृतः

ଯାହାର ଯେ ଭାଗ, ସେହି ଭାଗରେ ଯେ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସେଇ ଅଧିଷ୍ଠାତା ଶକ୍ତିକୁ ଈଶ୍ୱର ବୋଲି ସ୍ମୃତ କରାଯାଏ।

Verse 5

छागलंडं दुगण्डं च माकोटं मण्डलेश्वरम् । कालिंजरं वनं चैव शंकुकर्णं स्थलेश्वरम्

ଛାଗଲଣ୍ଡ ଓ ଦୁଗଣ୍ଡ; ମାକୋଟ—ମଣ୍ଡଳେଶ୍ୱର ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; କାଲିଞ୍ଜର ଓ ପବିତ୍ର ବନ; ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ—ସ୍ଥଲେଶ୍ୱର ଭାବେ ଖ୍ୟାତ—ଏହିମାନେ କ୍ଷେତ୍ରର ପୁଣ୍ୟଶକ୍ତି।

Verse 7

महाकालं मध्यमं च केदारं भैरवं तथा । पवित्राष्टकमेतद्धि जलसंस्थं वरानने

ମହାକାଳ, ମଧ୍ୟମ, କେଦାର ଏବଂ ଭୈରବ—ଏହିହିଁ ଜଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ‘ପବିତ୍ରାଷ୍ଟକ’, ହେ ସୁନ୍ଦରୀମୁଖୀ।

Verse 8

अमरेशं प्रभासं च नैमिषं पुष्करं तथा । आषाढिं चैव दण्डिं च भारभूतिं च लांगलम्

ଅମରେଶ ଓ ପ୍ରଭାସ; ନୈମିଷ ଓ ପୁଷ୍କର; ତଥା ଆଷାଢି, ଦଣ୍ଡି, ଭାରଭୂତି ଓ ଲାଙ୍ଗଲ—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ-ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 9

आदि गुह्याष्टकं ह्येतत्तेजस्तत्त्वे प्रतिष्ठितम् । गया चैव कुरुक्षेत्रं तीर्थं कनखलं तथा

ଏହି ‘ଆଦି-ଗୁହ୍ୟାଷ୍ଟକ’ ନିଶ୍ଚୟ ତେଜସ୍-ତତ୍ତ୍ୱରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଗୟା, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ କନଖଲ-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଏହାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

Verse 10

विमलं चाट्टहासं च माहेन्द्रं भीमसंज्ञकम् । गुह्याद्गुह्यतरं ह्येतत्प्रोक्तं वाय्वष्टकं तव

ବିମଳ ଓ ଆଟ୍ଟହାସ, ମାହେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ‘ଭୀମ’ ନାମକ—ଏହା ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଥିବା ‘ବାୟ୍ୱଷ୍ଟକ’; ଗୁହ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଗୁହ୍ୟ।

Verse 11

वस्त्रापथं रुद्रकोटिर्ज्येष्ठेश्वरं महालयम् । गोकर्णं रुद्रकर्णं च वर्णाख्यं स्थापसंज्ञकम्

ବସ୍ତ୍ରାପଥ, ରୁଦ୍ରକୋଟି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠେଶ୍ୱର, ମହାଲୟ; ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୁଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ; ଏବଂ ‘ସ୍ଥାପ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବର୍ଣାଖ୍ୟ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ-ପ୍ରକଟ ରୂପରେ କଥିତ।

Verse 12

पवित्राष्टकमेतद्धि आकाशस्थं वरानने । एतानि तत्त्वतीर्थानि सर्वाणि कथितानि वै

ହେ ବରାନନେ! ଏହି ‘ପବିତ୍ରାଷ୍ଟକ’ ନିଶ୍ଚୟ ଆକାଶସ୍ଥ। ଏଭଳି ଏହି ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ-ତୀର୍ଥ ସତ୍ୟରୂପେ କଥିତ ହେଲା।

Verse 13

यो यस्मिन्देवता तत्त्वे सा तन्माहात्म्यसूचिका । औदकं च महातत्त्वं विष्णोश्चातिप्रियं प्रिये

ଯେଉଁ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠାନ କୁହାଯାଏ, ସେହି ସ୍ଥାପନା ହିଁ ସେ ତତ୍ତ୍ୱର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସୂଚାଏ। ହେ ପ୍ରିୟେ! ‘ଔଦକ’ ମହାତତ୍ତ୍ୱ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ।

Verse 14

जलशायी स्मृतस्तेन नारायण इति श्रुतिः । आप्यतत्त्वं तु तीर्थानि यानि प्रोक्तानि ते मया

ଏହିହେତୁ ସେ ‘ଜଳଶାୟୀ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ତେଣୁ ଶ୍ରୁତିରେ ‘ନାରାୟଣ’ ନାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମୁଁ ଯେ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ କହିଛି, ସେସବୁ ଆପ୍ୟତତ୍ତ୍ୱ—ଜଳତତ୍ତ୍ୱରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 15

तानि प्रियाणि देवेशि ध्रुवं नारायणस्य वै । औदकं चैव यत्तत्त्वं तस्मिन्प्राभासिकं स्मृतम्

ହେ ଦେବେଶି! ସେସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ। ଏବଂ ଯେ କିଛି ‘ଔଦକ’—ଜଳସମ୍ବନ୍ଧୀ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ସେହିଟି ଏହି ପ୍ରଭାସ-ପ୍ରଦେଶରେ ‘ପ୍ରାଭାସିକ’ ସାର ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 16

तत्र देवो लयं याति हरिर्जन्मनिजन्मनि । स वासुदेवः सूक्ष्मात्मा परात्परतरे स्थितः

ସେଠାରେ ହରି—ପ୍ରଭୁ—ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ପୁନଃପୁନଃ ଲୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ସେହି ସୂକ୍ଷ୍ମାତ୍ମା ବାସୁଦେବ ପରାତ୍ପର ପଦରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 17

स शिवः परमं व्योम अनादिनिधनो विभुः । तस्मात्परतरं नास्ति सर्वशास्त्रागमेषु च

ସେଇ ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ବ୍ୟୋମ—ଚେତନାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ; ସେ ଅନାଦି, ଅନନ୍ତ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ। ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଆଗମରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କଠାରୁ ପରେ କିଛି ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 18

सिद्धांतागमवेदांतदर्शनेषु विशेषतः । तेषु चैव न भिन्नस्तु मया सार्द्धं यशस्विनि

ବିଶେଷତଃ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ, ଆଗମ ଓ ବେଦାନ୍ତ ଦର୍ଶନରେ ଏହି ସତ୍ୟ ପ୍ରତିପାଦିତ। ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଯଶସ୍ୱିନି, ସେ ମୋଠାରୁ କେବେବି ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ।

Verse 19

तस्मिन्स्थाने हरिः साक्षात्प्रत्यक्षेण तु संस्थितः । लिंगैश्चतुर्भिः संयुक्तो ज्ञायते न च केनचित्

ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ହରି ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରୂପେ ବିରାଜମାନ। ତଥାପି ଚାରି ଲିଙ୍ଗ-ଚିହ୍ନରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ କେହି ତାଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଚିହ୍ନି ପାରେ ନାହିଁ।

Verse 20

मोक्षार्थं नैष्ठिकैर्वर्णैर्व्रतैश्चैव तु यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति भल्लुकातीर्थदर्शनात्

ମୋକ୍ଷାର୍ଥେ ନିଷ୍ଠାସହିତ ବର୍ଣ୍ଣଧର୍ମ ଓ ବ୍ରତ ପାଳନରେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ଭଲ୍ଲୁକା ତୀର୍ଥର ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ମିଳିଯାଏ।

Verse 21

गोचर्ममात्रं तत्स्थानं समंतात्परिमण्डलम् । न हि कश्चिद्विजानाति विना शास्त्रेण भामिनि

ସେଇ ସ୍ଥାନ ଗୋଚର୍ମମାତ୍ର ପରିମାଣର, ଚାରିଦିଗରୁ ବୃତ୍ତାକାର। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଶାସ୍ତ୍ର ବିନା କେହି ତାହାକୁ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 22

विषुवं वहते तत्र नृणामद्यापि पार्वति । पंचलिंगानि तत्रैव पंचवक्त्राणि कानि चित्

ହେ ପାର୍ବତୀ, ସେଠାରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ବିଷୁବ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଏବଂ ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚଟି ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ତାହାମଧ୍ୟରୁ କିଛି ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର।

Verse 23

कुक्कुटांडकमानानि महास्थूलानि कानिचित् । सर्पेण वेष्टितान्येव चिह्नितानि त्रिशूलिभिः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାସ୍ଥୂଳ—କୁକ୍କୁଟ ଅଣ୍ଡାର ମାପ ପରି। ସେଗୁଡ଼ିକ ସର୍ପଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ ଏବଂ ତ୍ରିଶୂଳ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ।

Verse 24

तेषां दर्शनमात्रेण कोटिलिंगार्चनफलम् । तस्मादिदं महाक्षेत्रं ब्रह्माद्यैः सेव्यते सदा

ତାଙ୍କର କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ କୋଟି ଶିବଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନର ଫଳ ମିଳେ। ତେଣୁ ଏହି ମହାକ୍ଷେତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ସେବିତ ଓ ପୂଜିତ।

Verse 25

श्रुतिमद्भिश्च विप्रेंद्रैः संसिद्धैश्च तपस्विभिः । प्रतिमासं तथाष्टम्यां प्रतिमासं चतुर्दशीम्

ବେଦଜ୍ଞ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଓ ସିଦ୍ଧ ତପସ୍ବୀମାନେ ପ୍ରତିମାସ ନିୟମିତଭାବେ—ବିଶେଷକରି ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ—ଏଠାରେ ବିଧି-ଆଚରଣ କରନ୍ତି।

Verse 26

शशिभानूपरागे वा कार्त्तिक्यां तु विशेषतः । प्रभासस्थानि लिंगानि प्रपूज्यन्ते वरानने

ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ଏବଂ ବିଶେଷକରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ହେ ସୁମୁଖୀ! ପ୍ରଭାସରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଶିବଲିଙ୍ଗମାନେ ମହାଭକ୍ତିରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 27

संनिहत्यां कुरुक्षेत्रे सर्वस्तीर्थायुतैः सह । पुष्करं नैमिषं चैवं प्रयागं संपृथूदकम्

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ସନ୍ନିହତ୍ୟା, ଅସଂଖ୍ୟ ତୀର୍ଥସହ; ପୁଷ୍କର, ନୈମିଷ ଏବଂ ବିଶାଳ ଜଳଧାରାଯୁକ୍ତ ପ୍ରୟାଗ—ଏ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଏଠାରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି।

Verse 28

षष्टि तीर्थसहस्राणि षष्टिकोटिशतानि च । माघ्यांमाघ्यां समेष्यंति सरस्वत्यब्धिसंगमे

ଷାଠି ହଜାର ତୀର୍ଥ—ଏବଂ ଷାଠି କୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ—ପ୍ରତି ମାଘ ମାସରେ ସରସ୍ୱତୀ-ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମରେ ଆସି ସମବେତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 29

स्मरणात्तस्य तीर्थस्य नामसंकीर्तनादपि । मृत्युकालभवाद्वापि पापं त्यक्ष्यति सुव्रते

ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାର ନାମ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ମଧ୍ୟ—ମୃତ୍ୟୁକାଳରେ ମଧ୍ୟ କରିଲେ—ହେ ସୁବ୍ରତେ, ପାପ ତ୍ୟାଗ ହୁଏ।

Verse 30

आनर्त्तसारं सौम्यं च तथा भुवनभूषणम् । दिव्यं पांचनदं पुण्यमादिगुह्यं महोदयम्

ଏହା ‘ଆନର୍ତ୍ତସାର’ ଭାବେ, ଏବଂ ‘ସୌମ୍ୟ’ ଭାବେ; ତଥା ‘ଭୁବନଭୂଷଣ’ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ଏହା ଦିବ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ ‘ପାଞ୍ଚନଦ’, ‘ଆଦିଗୁହ୍ୟ’ ଏବଂ ‘ମହୋଦୟ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତ।

Verse 31

सिद्ध रत्नाकरं नाम समुद्रावरणं तथा । धर्माकारं कलाधारं शिवगर्भगृहं तथा

ଏହା ‘ସିଦ୍ଧ-ରତ୍ନାକର’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ‘ସମୁଦ୍ରାବରଣ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ; ‘ଧର୍ମାକାର’, ‘କଲାଧାର’ ଓ ‘ଶିବଗର୍ଭଗୃହ’ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତ।

Verse 32

सर्वदेवनिवेशं च सर्वपातकनाशनम् । अस्य क्षेत्रस्य नामानि कल्पे कल्पे पृथक्प्रिये

ଏହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାତକର ନାଶକ। ହେ ପ୍ରିୟେ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ନାମଗୁଡ଼ିକ କଳ୍ପେ କଳ୍ପେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 33

आयामादीनि जानीहि गुह्यानि सुरसुन्दरि । आद्ये कल्पे पुरा देवि प्रमोदनमिति स्मृतम्

ହେ ସୁରସୁନ୍ଦରୀ, ଏହାର ଆୟାମ ଆଦି ବିବରଣୀ ଜାଣ—ଏଗୁଡ଼ିକ ଗୁହ୍ୟ। ହେ ଦେବୀ, ପ୍ରାଚୀନ ଆଦ୍ୟ କଳ୍ପରେ ଏହା ‘ପ୍ରମୋଦନ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 34

नन्दनं परितस्तस्य तस्यापि परतः शिवम् । शिवात्परतरं चोग्रं भद्रिकं परतः पुनः

ତାହାର ଚାରିପାଖେ ‘ନନ୍ଦନ’ ନାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତାହାର ପରେ ‘ଶିବ’; ଶିବଠାରୁ ଅଧିକ ପରେ ପୁନଃ ‘ଉଗ୍ର’; ଏବଂ ତାହାର ପରେ ପୁନର୍ବାର ‘ଭଦ୍ରିକ’ ସ୍ମୃତ।

Verse 35

समिंधनं परं तस्मात्कामदं च ततः परम् । सिद्धिदं चापि धर्मज्ञं वैश्वरूपं च मुक्तिदम्

ତାହା ପରେ ‘ସମିଂଧନ’; ତାହାର ପରେ ‘କାମଦ’—ଇଚ୍ଛାପୂରକ। ଆଉ ‘ସିଦ୍ଧିଦ’—ସିଦ୍ଧିଦାତା, ‘ଧର୍ମଜ୍ଞ’—ଧର୍ମଜ୍ଞ, ‘ବୈଶ୍ୱରୂପ’—ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ରୂପ, ଏବଂ ‘ମୁକ୍ତିଦ’—ମୋକ୍ଷଦାତା ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 36

तथा श्रीपद्मनाभं तु श्रीवत्सं तु महाप्रभम् । तथा च पापसंहारं सर्वकामप्रदं तथा

ଏହିପରି ‘ଶ୍ରୀପଦ୍ମନାଭ’; ‘ଶ୍ରୀବତ୍ସ’—ମହାପ୍ରଭ; ତଥା ‘ପାପସଂହାର’—ପାପନାଶକ, ଏବଂ ‘ସର୍ବକାମପ୍ରଦ’—ସମସ୍ତ କାମନାଦାତା ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 37

मोक्षमार्गं वरा रोहे तथा देवि सुदर्शनम् । धर्मगर्भं तु धर्माणां प्रभासं पापनाशनम् । अतः परं भवन्तीह उत्पलावर्त्तिकानि च

‘ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ’, ହେ ଦେବୀ, ‘ବରାରୋହା’ ଏବଂ ‘ସୁଦର୍ଶନ’—ମଙ୍ଗଳ ଦର୍ଶନ। ‘ଧର୍ମଗର୍ଭ’—ଧର୍ମମାନଙ୍କର ଗର୍ଭ, ଏବଂ ‘ପ୍ରଭାସ’—ପାପନାଶକ। ଏହାପରେ ଏଠାରେ ‘ଉତ୍ପଲାବର୍ତ୍ତିକା’ ନାମକ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 38

क्षेत्रस्य मध्ये यद्देवि मम गर्भगृहं स्मृतम् । तस्य नामानि ते देवि कथितान्यनुपूर्वशः

ହେ ଦେବୀ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଯାହାକୁ ମୋର ଗର୍ଭଗୃହ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ହେ ଦେବୀ, ତାହାର ନାମଗୁଡ଼ିକ ତୁମକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 39

श्रुत्वा नामान्यशेषाणि क्षेत्रमाहात्म्यमेव च । तेषां तु वांछिता सिद्धि र्भविष्यति न संशयः

ସମସ୍ତ ନାମ ଏବଂ ଏହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛିତ ସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚୟ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 40

एतत्कीर्त्तयमानस्य त्रिकालं तु महोदयम् । संध्याकालांतरं पापमहोरात्रं विनश्यति

ଯେ ଏହାକୁ ତ୍ରିକାଳ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ତାହାର ମହୋଦୟ ହୁଏ; ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାର ସନ୍ଧିକାଳରେ ଅହୋରାତ୍ର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 41

अपि वै दांभिकाश्चैव ये वसंत्यल्पबुद्धयः । मूढा जीवनिका विप्रास्तेऽपि यांति मृता दिवम्

ଦମ୍ଭୀ, ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ଓ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ—କେବଳ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଚାଲୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 42

अस्य क्षेत्रस्य मध्ये तु रवियोजनमध्यतः । उपक्षेत्राणि देवेशि संत्यन्यानि सहस्रशः

ହେ ଦେବେଶୀ! ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ରବି-ଯୋଜନ ପରିମାଣର ଭିତରେ, ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଅନ୍ୟ ଉପକ୍ଷେତ୍ର ଅଛି।

Verse 43

कानिचित्पद्मरूपाणि यवाकाराणि कानिचित् । षट्कोणानि त्रिकोणानि दण्डाकाराणि कानिचित्

କେତେକ ପଦ୍ମାକାର, କେତେକ ଯବାକାର; କେତେକ ଷଟ୍କୋଣ, କେତେକ ତ୍ରିକୋଣ, ଆଉ କେତେକ ଦଣ୍ଡାକାର ରୂପର।

Verse 44

चंद्रबिंबार्द्धभेदानि चतुरस्रप्रभेदतः । ब्रह्मादिदैवतानीशे क्षेत्रमध्ये स्थितानि तु

କେତେକ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର-ବିମ୍ବାକାର ଭେଦରେ, ଆଉ କେତେକ ଚତୁରସ୍ର ରୂପଭେଦରେ ଭିନ୍ନ। ହେ ଈଶେ, ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବତାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 45

कानिचिद्योजनार्द्धानि तदर्धार्धानि कानिचित् । निवर्त्तनप्रमाणेन दण्डमानेन कानिचित्

କେତେକ (ପୁଣ୍ୟଭୂମି) ଅର୍ଧ ଯୋଜନ ପରିମାଣର, ଆଉ କେତେକ ତାହାର ମଧ୍ୟ ଅର୍ଧ। କେତେକ ନିବର୍ତ୍ତନ-ପ୍ରମାଣରେ, ଆଉ କେତେକ ଦଣ୍ଡ-ମାନରେ ଗଣାଯାଏ।

Verse 46

गोचर्ममानमध्यानि कानिचिद्धनुषांतरम् । यज्ञोपवीतमात्राणि प्रभासे संति कोटिशः

କେତେକ (ତୀର୍ଥ) ଗୋଚର୍ମ-ମାନ ଅନୁସାରେ ମଧ୍ୟମ ବିସ୍ତାରର, କେତେକ ଧନୁଷ୍ୟନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ; ଏବଂ ପ୍ରଭାସରେ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ-ମାତ୍ର ସୂକ୍ଷ୍ମ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ କୋଟିଶଃ ଅଛି।

Verse 47

अंगुल्यष्टम भागोऽपि नभोस्ति कमलेक्षणे । न संति यस्मिंस्तीर्थानि दिव्यानि च नभस्तले

ହେ କମଳନୟନ, ଆକାଶରେ ଅଙ୍ଗୁଳିର ଅଷ୍ଟମାଂଶ ପରିମାଣ ଜାଗା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ଯେଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ନଥାଏ; ନଭସ୍ତଳ ସର୍ବତ୍ର ସେମାନେ ବିଦ୍ୟମାନ।

Verse 48

प्रभासक्षेत्रमासाद्य तिष्ठंति प्रलयादनु । केदारे चैव यल्लिंगं यच्च देवि महालये

ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ପ୍ରଳୟ ପରେ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି। ଏବଂ କେଦାରରେ ଯେ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ତଥା ହେ ଦେବୀ, ମହାଳୟରେ ଯେ ଅଛି—

Verse 49

मध्यमेश्वरसंस्थं च तथा पाशुपतेश्वरम् । शंकुकर्णेश्वरं चैव भद्रेश्वरमथापि च

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆସନ ଅଛି, ତଥା ପାଶୁପତେଶ୍ୱର; ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣେଶ୍ୱର ଓ ଭଦ୍ରେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 50

सोमे श्वरमथैकाग्रं कालेश्वरमजेश्वरम् । भैरवेश्वरमीशानं तथा कायावरोहणम्

ତାପରେ ସୋମେଶ୍ୱର ଓ ଏକାଗ୍ର; କାଲେଶ୍ୱର ଓ ଅଜେଶ୍ୱର; ଭୈରବେଶ୍ୱର, ଈଶାନ ଏବଂ କାୟାବରୋହଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 51

चापटेश्वरकं पुण्यं तथा बदरिकाश्रमम् । रुद्रकोटिर्महाकोटि स्तथा श्रीपर्वतं शुभम्

ପୁଣ୍ୟ ଚାପଟେଶ୍ୱରକ ଏବଂ ବଦରିକାଶ୍ରମ; ରୁଦ୍ରକୋଟି ଓ ମହାକୋଟି; ତଥା ଶୁଭ ଶ୍ରୀପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 52

कपाली चैव देवेशः करवीरं तथा पुनः । ओंकारं परमं पुण्यं वशिष्ठाश्रममेव च । यत्र कोटिः स्मृता देवि रुद्राणां कामरूपिणाम्

କପାଳୀ ଓ ଦେବେଶ; ପୁନଃ କରବୀର; ପରମ ପୁଣ୍ୟ ଓଂକାର ଏବଂ ବଶିଷ୍ଠାଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ—ଯେଉଁଠାରେ, ହେ ଦେବୀ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଏକ କୋଟି ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 53

यानि चान्यानि स्थानानि पुण्यानि मम भूतले । प्रयागं पुरतः कृत्वा प्रभासे निवसंति च

ମୋ ଭୂତଳରେ ଯେଉଁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ସେମାନେ ପ୍ରୟାଗକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ପ୍ରଭାସରେ ମଧ୍ୟ ନିବାସ କରନ୍ତି।

Verse 54

उत्तरे रविपुत्री तु दक्षिणे सागरं स्मृतम् । दक्षिणोत्तरमानोऽयं क्षेत्रस्यास्य प्रकीर्त्तितः

ଉତ୍ତରେ ରବିପୁତ୍ରୀ ଅଛି, ଦକ୍ଷିଣେ ସାଗର ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏହିପରି ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ଦକ୍ଷିଣ–ଉତ୍ତର ପରିମାଣ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 55

रुक्मिण्याः पूर्वतश्चैव तप्ततोयाच्च पश्चिमे । पूर्वपश्चिममानोऽयं प्रभासस्य प्रकीर्त्तितः

ପୂର୍ବେ ରୁକ୍ମିଣୀ-ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମେ ତପ୍ତତୋୟ-ତୀର୍ଥ। ଏହିପରି ପ୍ରଭାସର ପୂର୍ବ–ପଶ୍ଚିମ ପରିମାଣ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 56

एतदन्तरमासाद्य तीर्थानि सुरसुन्दरि । पातालादिकटाहांतं तानि तत्र वसंति वै

ହେ ସୁରସୁନ୍ଦରୀ! ଏହି ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ତୀର୍ଥମାନେ ସତ୍ୟରେ ସେଠାରେ ବସନ୍ତି—ପାତାଳ ଆଦି କଟାହ-ସଦୃଶ ଅଗାଧ ଅନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପି।

Verse 57

एवं ज्ञात्वा महादेवि सर्वदेवमयो हरिः । प्रभासक्षेत्रमासाद्य तत्याज स्वं कलेवरम्

ହେ ମହାଦେବୀ! ଏହିପରି ଜାଣି, ସର୍ବଦେବମୟ ହରି ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି ସେଠାରେ ନିଜ କଲେବର ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 58

दिव्यं ममेदं चरितं हि रौद्रं श्रोष्यंति ये पर्वसु वा सदा वा । ते चापि यास्यंति मम प्रसादात्त्रिविष्टपं पुण्यजनाधिवासम्

ମୋର ଏହି ଦିବ୍ୟ ଓ ରୌଦ୍ର-ଗମ୍ଭୀର ଚରିତକୁ ପର୍ବଦିନରେ କିମ୍ବା ସଦା ଯେ ଶୁଣନ୍ତି—ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ସେମାନେ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ, ପୁଣ୍ୟଜନାଧିବାସ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।

Verse 59

इति कथितमशेषमेव चित्रं चरितमिदं तव देवि पुण्ययुक्तम् । इतरमपि तवातिवल्लभं यद्वद कथयामि महोदयं मुनीनाम्

ଏହିପରି, ହେ ଦେବୀ, ପୁଣ୍ୟଯୁକ୍ତ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର ତୁମକୁ କହିଦିଆଗଲା। ଏବେ ମୁଁ ତୁମର ଅତି ପ୍ରିୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ଆଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ କହିବି, ଯାହା ମୁନିମାନଙ୍କୁ ମହୋନ୍ନତି ଦେଇଥାଏ।