Adhyaya 5
Prabhasa KhandaDvaraka MahatmyaAdhyaya 5

Adhyaya 5

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଗୋମତୀତୀର୍ଥକୁ ଯିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ଗୋମତୀର ଦର୍ଶନ ପବିତ୍ରକାରୀ ଏବଂ ତାହାର ଜଳ ପୂଜ୍ୟ—ପାପନାଶକ ଓ ଶୁଭଲକ୍ଷ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି ସେ କହନ୍ତି। ପରେ ଋଷିମାନେ ପଚାରନ୍ତି: ଗୋମତୀ କିଏ, କିଏ ତାକୁ ଆଣିଲା, ଏବଂ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେ ବରୁଣାଳୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା? ପ୍ରହ୍ଲାଦ ସୃଷ୍ଟିକଥା କହନ୍ତି—ପ୍ରଳୟ ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିକମଳରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ସନକାଦି ମାନସପୁତ୍ରମାନେ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି ତ୍ୟାଗ କରି ଦିବ୍ୟରୂପଦର୍ଶନ ପାଇଁ ତପ କରନ୍ତି ଏବଂ ନଦୀଶ୍ୱର ସମୀପରେ ତେଜୋମୟ ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ର ଦେଖନ୍ତି। ଆକାଶବାଣୀ ଅର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଦିବ୍ୟାୟୁଧର ଆରାଧନା କରିବାକୁ କହେ; ଋଷିମାନେ ସ୍ତୁତିରେ ସୁଦର୍ଶନକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ହରିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାର୍ଥେ ଗଙ୍ଗାକୁ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରଣ କରିବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତି—ସେ ‘ଗୋମତୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବ, ଏବଂ ଲୋକସ୍ମୃତିରେ ତାଙ୍କ ‘କନ୍ୟା’ ଭାବେ ଖ୍ୟାତି ପାଇବ। ବସିଷ୍ଠ ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ ସହଯାତ୍ରୀ ହୁଏ; ଲୋକେ ଭକ୍ତିରେ ତାକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଋଷିସ୍ଥାନରେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଓ ବର ଦିଅନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଜଳକୁ ଭେଦି ସୁଦର୍ଶନ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲା ସେଠା ‘ଚକ୍ରତୀର୍ଥ’—ସେଠାରେ ଅକସ୍ମାତ୍ ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷଦାୟକ। ଗୋମତୀ ହରିପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମହାପାପନାଶିନୀ ନଦୀ ହୁଏ; ପରମ୍ପରାରେ ‘ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗା’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣୀୟ।

Shlokas

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गोमतीं कृष्णसंश्रयाम् । यस्या दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः । सर्वपापविनिर्मुक्तः कृष्णसायुज्यमाप्नुयात्

ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତାପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାଶ୍ରୟା ଗୋମତୀ ନଦୀଙ୍କୁ ଯିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାତକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ସର୍ବପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସାୟୁଜ୍ୟ ପାଏ।

Verse 2

दुरितौघक्षयकरममंगल्यविनाशनम् । सर्वकामप्रदं नॄणां प्रणमेद्गोमतीजलम्

ଗୋମତୀ ଜଳକୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ପାପପ୍ରବାହକୁ କ୍ଷୟ କରେ, ଅମଙ୍ଗଳକୁ ନାଶ କରେ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଧର୍ମୋଚିତ କାମନା ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 3

महापापक्षयकरमगतीनांगतिप्रदम् । पूर्वपुण्यवशात्प्राप्तं प्रणमेद्गोमतीजलम्

ଗୋମତୀ ଜଳକୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ମହାପାପକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ କରେ, ଆଶ୍ରୟହୀନଙ୍କୁ ଗତି-ଆଶ୍ରୟ ଦେଏ, ଏବଂ ପୂର୍ବପୁଣ୍ୟବଳରୁ ମାତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 4

ऋषय ऊचुः । दैत्येन्द्र संशयोऽस्माकं तं त्वं छेत्तुमिहार्हसि । इयं का गोमती तत्र केनानीता महामते

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ଆମର ଏକ ସନ୍ଦେହ ଅଛି; ଆପଣ ଏଠାରେ ତାହା ନିବାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଏହି ଗୋମତୀ କିଏ, ଏବଂ କାହା ଦ୍ୱାରା ଆନୀତା, ହେ ମହାମତି?

Verse 5

केन कार्यवशेनेह संप्राप्ता वरुणालयम् । सर्वं भागवतश्रेष्ठ ह्येतद्विस्तरतो वद

କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟବଶେ ସେ ଏଠାରେ ବରୁଣାଳୟକୁ ଆସିଲେ? ହେ ଭାଗବତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏ ସବୁ କଥା ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 6

प्रह्लाद उवाच । एकार्णवे पुरा भूते नष्टे स्थावर जंगमे । तदा ब्रह्मा समभवद्विष्णोर्नाभिसरोरुहात्

ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ପୁରାତନ କାଳେ ଯେତେବେଳେ ଏକମାତ୍ର ମହାର୍ଣ୍ଣବ ଥିଲା ଓ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସବୁ ଲୟ ପାଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭି-ପଦ୍ମରୁ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 7

आदिष्टः प्रभुणा ब्रह्मा सृजस्व विविधाः प्रजाः । इति धाता समादिष्टो हरिणा सृष्टि कारणे

ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—“ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର।” ଏଭଳି ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ହରି ଧାତାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 8

उक्त्वा बाढमिति ब्रह्मा ततः सृष्टौ मनो दधे । ससर्ज मानसात्सद्यः सनकाद्यान्कुमारकान् । उवाच वचनं ब्रह्मा प्रजाः सृजत पुत्रकाः

“ବାଢମ୍” ବୋଲି କହି ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିରେ ମନ ଲଗାଇଲେ। ମାନସରୁ ସତ୍ୱର ସନକାଦି କୁମାରମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି କହିଲେ—“ପୁତ୍ରକମାନେ, ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର।”

Verse 9

ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा ते कृतांजलयोऽब्रुवन् । भगवन्भगवद्रूपं द्रष्टुकामा वयं प्रभो

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେମାନେ କରଯୋଡ଼ି କହିଲେ—“ଭଗବନ୍, ପ୍ରଭୋ! ଆମେ ଭଗବାନଙ୍କ ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ।”

Verse 10

न बन्धमनुवर्त्तामः सृष्टिरूपं दुरासदम् । इत्युक्त्वा ते ययुः सर्वे सनकाद्या कुमारकाः

ସେମାନେ କହିଲେ—“ସୃଷ୍ଟିରୂପ ଯେ ଦୁର୍ଲଂଘ୍ୟ ବନ୍ଧନ, ଆମେ ତାହା ଅନୁସରଣ କରିବୁ ନାହିଁ।” ଏହିପରି କହି ସନକାଦି ସମସ୍ତ କୁମାର ଚାଲିଗଲେ।

Verse 11

पश्चिमां दिशमास्थाय तीरे नदनदीपतेः । तेजोमयस्य रूपस्य द्रष्टुकामा महात्मनः । तस्मिन्मानसमाधाय तेपिरे परमं तपः

ସେମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ନଦୀନାଥଙ୍କ ତଟରେ ରହିଲେ। ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ତେଜୋମୟ ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ମନକୁ ତାଙ୍କଠାରେ ସ୍ଥିର କରି ପରମ ତପ କଲେ।

Verse 12

बहुवर्षसहस्रैस्तु प्रसन्ने धरणीधरे । भित्त्वा जलं समुत्तस्थौ तेजोरूपं दुरासदम्

ବହୁ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପରେ ଧରଣୀଧର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ତେବେ ଜଳକୁ ଭେଦି ଦୁରାସଦ ତେଜୋରୂପ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 13

अनेकदैत्यदमनं बहुयंत्रविदारणम् । सूर्यकोटिप्रभाभासं सहस्रारं सुदर्शनम्

ସେହିଟି ସୁଦର୍ଶନ—ଅନେକ ଦୈତ୍ୟଦମନକାରୀ, ବହୁ ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଯୁଦ୍ଧୋପକରଣ ବିଦାରକ; କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ, ସହସ୍ର ଆରଯୁକ୍ତ।

Verse 14

तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे ब्रह्मपुत्राः परस्परम् । वीक्षमाणा भगवतः परमायुधमुत्तमम्

ତାହା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ; ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖୁଦେଖୁ ଭଗବାନଙ୍କ ପରମ ଓ ଉତ୍ତମ ଆୟୁଧକୁ ନିହାରିଲେ।

Verse 15

तान्विलोक्य तथाभूतान्वागुवाचाशरीरिणी । भो ब्रह्मपुत्रा भगवाञ्छ्रीघ्रमाविर्भविष्यति

ସେମାନଙ୍କୁ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ କହିଲା—“ହେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରମାନେ, ଭଗବାନ୍ ଶୀଘ୍ର ଆବିର୍ଭୂତ ହେବେ।”

Verse 16

अर्हणार्थं भगवतः शीघ्रमर्घ्यं प्रकल्प्यताम् । आयुधं लोकनाथस्य द्विजाः शीघ्रं प्रसाद्यताम्

ଭଗବାନଙ୍କ ଅର୍ହଣାର୍ଥେ ଶୀଘ୍ର ଅର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଲୋକନାଥଙ୍କ ଆୟୁଧକୁ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ କର।

Verse 18

ऋषय उचुः । ज्योतिर्मय नमस्तेऽस्तु नमस्ते हरिवल्लभ । सुदर्शन नमस्तेऽस्तु सहस्राराऽक्षराऽव्यय

ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ହେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ହରିବଲ୍ଲଭ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ସୁଦର୍ଶନ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର— ସହସ୍ରାର, ଅକ୍ଷର, ଅବ୍ୟୟ।

Verse 19

नमस्ते सूर्यरूपाय ब्रह्म रूपाय ते नमः । अमोघाय नमस्तुभ्यं रथांगाय नमोनमः

ସୂର୍ଯ୍ୟରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ବ୍ରହ୍ମରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଅମୋଘ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ରଥାଙ୍ଗ, ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 20

एवं ते पूजयामासुः सुमनोभिस्तथाऽक्षतैः

ଏହିପରି ସେମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପ ଓ ଅକ୍ଷତ (ଅଖଣ୍ଡ ଧାନ) ଦ୍ୱାରା ତାହାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 21

अस्मरन्मनसा देवं ब्रह्माणं पितरं स्वकम् । तेषां तु चिंतितं ज्ञात्वा ब्रह्मा गंगामथाब्रवीत्

ସେମାନେ ମନରେ ନିଜ ପିତା ଦେବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଜାଣି ବ୍ରହ୍ମା ତେବେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 22

याहि शीघ्रं सरिच्छ्रेष्ठे पृथिव्यां हरिकारणात् । गां गता त्वं महाभागे ततो बहुमताऽसि मे

ହେ ସରିତ୍‌ଶ୍ରେଷ୍ଠେ! ହରିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାର୍ଥେ ଶୀଘ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଯାଅ। ହେ ମହାଭାଗେ! ପୃଥିବୀକୁ ଯାଇ ପରେ ତୁମେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ ହେବୁ।

Verse 23

उर्व्यां ते गोमती नाम सुप्रसिद्धं भविष्यति

ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ‘ଗୋମତୀ’ ନାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 24

वसिष्ठस्यानुगा भूत्वा याहि शीघ्रं धरातलम् । तातं पुत्रीवानुयाता वसिष्ठतनया भव

ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଅନୁଗା ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଧରାତଳକୁ ଯାଅ। କନ୍ୟା ଯେପରି ପିତାଙ୍କୁ ଅନୁସରେ, ସେପରି ସେହି ପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ଅନୁସରି ‘ବସିଷ୍ଠ-ତନୟା’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୁଅ।

Verse 25

बाढमित्येव सा देवी प्रस्थिता वरुणालयम् । वसिष्ठस्त्वग्रतो याति तं गंगा पृष्ठतोऽन्वगात्

‘ବାଢମ୍’ ବୋଲି ସେ ଦେବୀ ବରୁଣଙ୍କ ଆଳୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଆଗରେ ଗଲେ, ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଅନୁଗତ ହେଲା।

Verse 26

तां दृष्ट्वा मनुजाः सर्वे वसिष्ठेन समन्विताम् । नमश्चक्रुर्महाभागां गच्छतो पश्चिमार्णवम्

ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସହିତ ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ ଯାଉଥିବା ସେହି ମହାଭାଗା ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।

Verse 27

आविर्बभूव तत्रैव यत्र ते मुनयः स्थिताः । द्रष्टुकामा हरे रूपं श्रिया जुष्टं चतुर्भुजम्

ଯେଉଁଠାରେ ସେଇ ମୁନିମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେଠାରେଇ ସେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ ଚତୁର୍ଭୁଜ ହରିର ରୂପ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି।

Verse 28

दृष्ट्वा वसिष्ठमनुगामायान्तीं सुरपावनीम् । अवाकिरन्महाभागां सुमनोभिश्च सर्वशः

ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅନୁସରି ଆସୁଥିବା ଦେବପାବନୀ ସେଇ ମହାଭାଗାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ସବୁଦିଗରୁ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କଲେ।

Verse 29

दिव्यैर्माल्यैः सुगन्धैश्च गन्धधूपैस्तथाऽक्षतैः । संपूज्य हृष्टमनसः साधुसाध्विति चाब्रुवन्

ଦିବ୍ୟ ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଧୂପ ଓ ଅକ୍ଷତ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କଲେ। ହୃଷ୍ଟମନେ “ସାଧୁ! ସାଧୁ!” ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 30

वसिष्ठं तेऽग्रगं दृष्ट्वा ह्युदतिष्ठंस्ततो द्विजाः । अर्घ्यादिसत्क्रियां कृत्वा प्रहृष्टा इदमब्रुवन्

ଆଗରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି ସେଇ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଉଠି ଦାଁଡ଼ାଇଲେ। ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଦି ସତ୍କାର କରି, ହର୍ଷରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 31

यस्मात्त्वया समानीता ह्यस्मिंल्लोके सरिद्वरा । तस्मात्तव सुतेत्येवं ख्यातिं लोके गमिष्यति

ଯେହେତୁ ଏହି ଲୋକକୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀକୁ ତୁମେ ଆଣିଛ, ସେହିପରି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ‘ତୁମ କନ୍ୟା’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ।

Verse 32

गोः स्वर्गादागता यस्मादिदं स्थानं मती मता । तस्माद्धि गोमतीनाम ख्यातिं लोके गमिष्यति

ଯେହେତୁ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଆସିଥିବା ‘ଗୋ’—ଦିବ୍ୟ ଗାଈ—ବୋଲି ଗଣ୍ୟ, ତେଣୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ପୂଜ୍ୟ ମନାଯାଏ। ଏହିକାରଣରୁ ‘ଗୋମତୀ’ ନାମ ଲୋକେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 33

अस्या दर्शनमात्रेण मुक्तिं यास्यंति मानवाः । किं पुनः स्नान दानादि कृत्वा यांति हरेः पदम्

ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି। ତେବେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଆଦି ବିଧିକର୍ମ କରିଲେ ସେମାନେ କେତେ ଅଧିକ ହରିଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିବେ!

Verse 34

तामेव चार्घ्यं दत्त्वा ते योगींद्रा ईडिरे हरिम् । परं पुरुषसूक्तेन पुरुषं शेषशायिनम्

ସେହି ଜଳକୁ ଅର୍ଘ୍ୟରୂପେ ଅର୍ପଣ କରି ସେ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରମାନେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ—ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ଦ୍ୱାରା, ଶେଷଶାୟୀ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଗାନ କରି।

Verse 35

इति संस्तुवतां तेषां हरिराविर्बभूव ह । पीतकौशेयवसनो वनमालाविभूषितः । दिव्यमाल्यानुलिप्तांगो दिव्याभरणभूषितः

ସେମାନେ ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ ହରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ପୀତ କୌଶେୟ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ବନମାଳାରେ ବିଭୂଷିତ; ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ-ଲେପ ଓ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଅଙ୍ଗ, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ।

Verse 36

शेषासनगतं देवं दिव्यानेकोद्यतायुधम् । ज्वलत्किरीटमुकुटं स्फुरन्मकरकुंडलम्

ସେମାନେ ଶେଷାସନରେ ଆସୀନ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଆୟୁଧ ତେଜରେ ଉଦ୍ୟତ ଧାରଣ କରିଥିବା; ଜ୍ୱଳନ୍ତ କିରୀଟ-ମୁକୁଟଧାରୀ, ଏବଂ ସ୍ଫୁରିତ ମକରକୁଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ।

Verse 37

भक्ताभयप्रदं शांतं श्रीवत्सांकं महाभुजम् । सदा प्रसन्नवदनं घनश्यामं चतुर्भुजम्

ସେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେବାଳା, ଶାନ୍ତ, ଶ୍ରୀବତ୍ସଚିହ୍ନଧାରୀ, ମହାବାହୁ। ସଦା ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ, ଘନଶ୍ୟାମ ଓ ଚତୁର୍ଭୁଜ।

Verse 38

पादसंवाहनासक्तलक्ष्म्या जुष्टं मनोहरम् । तं दृष्ट्वा मुनयः सर्वे हर्षोत्कर्षसमन्विताः । विष्णुं ते विष्णुसूक्तैश्च तुष्टुवुर्वेदसंभवैः

ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କ ପାଦସଂବାହନରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ସେବା କରୁଥିବାରୁ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଦିଶୁଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ମୁନି ହର୍ଷୋତ୍କର୍ଷରେ ଭରି ଭେଦଜନିତ ବିଷ୍ଣୁସୂକ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 39

एवं संस्तुवता तेषां विष्णुर्दीनानुकंपकः । उवाच सुप्रसन्नेन मनसा द्विजसत्तमान्

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି, ଦୀନମାନଙ୍କୁ କରୁଣା କରୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 40

श्रीभगवानुवाच । भोभोः कुमारास्तुष्टोऽहं प्रदास्यामि यथेप्सितम् । भविष्यथ ज्ञानयुता अस्पृष्टा मम मायया

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ହେ ହେ କୁମାରମାନେ! ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେହି ଦେବି। ତୁମେ ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତ ହେବ ଏବଂ ମୋ ମାୟାରେ ଅସ୍ପୃଷ୍ଟ ରହିବ।

Verse 41

यस्मान्मोक्षार्थिभिर्विप्रा जलेनाहं प्रसादितः । तस्मादिदं परं तीर्थं सर्वकामप्रदं परम्

ମୋକ୍ଷକାମୀ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ଜଳଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛ; ତେଣୁ ଏହା ପରମ ତୀର୍ଥ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାମନା ପ୍ରଦାନକାରୀ।

Verse 42

अनुग्रहाय भवतां यत्र चक्रं सुदर्शनम् । निःसृतं प्रथमं विप्रा जलं भित्त्वा ममाग्रतः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ତୁମମାନଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହାର୍ଥେ ଏଠାରେ ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ର ପ୍ରଥମେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା—ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଜଳକୁ ଭେଦି ବାହାରିଲା।

Verse 43

चक्रतीर्थमिति ख्यातं तस्मादेतद्भविष्यति । ममापि नियतं वासो भविष्यति महार्णवे

ଏହିହେତୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ଚକ୍ରତୀର୍ଥ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ; ଏହି ମହାସମୁଦ୍ରରେ ମୋର ନିୟତ ନିବାସସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ସ୍ଥାପିତ ହେବ।

Verse 44

येऽत्र स्नानं प्रकुर्वंति प्रसंगेनापि मानवाः । चक्रतीर्थे द्विजश्रेष्ठास्तेषां मुक्तिः करे स्थिता

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏଠାରେ ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ପ୍ରସଙ୍ଗବଶତଃ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମୋକ୍ଷ ତାଙ୍କ ହାତରେ ହିଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହେ।

Verse 45

भवतोऽपि सदा ह्यत्र तिष्ठध्वं च द्विजर्षभाः । वायुभूतांतरिक्षस्थाः सर्वकामस्य दायकाः

ତୁମେମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜର୍ଷଭମାନେ, ସଦା ଏଠାରେ ରୁହ; ବାୟୁସ୍ୱରୂପ ହୋଇ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ବସି ସମସ୍ତ ଧର୍ମ୍ୟ କାମନାର ଦାତା ହେଉ।

Verse 46

प्रह्लाद उवाच । तच्छ्रुत्वा हृष्टमनसः कृत्वार्घ्यं सुरपावनीम् । अवनिज्य हरेः पादौ मूर्ध्नाऽपश्चाप्यधारयन्

ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ତାହା ଶୁଣି ସେମାନେ ହୃଷ୍ଟମନା ହେଲେ; ଦେବପାବନୀ ଜଳରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ; ପରେ ହରିଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇ, ସେହି ଜଳକୁ ମସ୍ତକରେ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 47

प्रक्षाल्य सा हरेः पादौ प्रविष्टा वरुणालयम् । तस्मिन्महापापहरा गोमती सागरं गता

ସେ ହରିଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇ ବରୁଣାଳୟ—ସମୁଦ୍ରରେ—ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ମହାପାପହାରିଣୀ ଗୋମତୀ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ସାଗରକୁ ଗଲା।

Verse 48

वरं दत्त्वा ततो विष्णुस्तत्रैवान्तर धीयत । सनकाद्या ब्रह्मसुतास्तस्थुस्तत्र समाहिताः

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ବର ଦେଇ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଏବଂ ସନକାଦି ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରମାନେ ସେଠାରେ ସମାହିତଚିତ୍ତ ହୋଇ ରହିଲେ।

Verse 49

एवं सा गोमती तत्र संजाता सागरंगमा । सर्वपापहरा प्रोक्ता पूर्वगंगेति या श्रुता

ଏଭଳି ଗୋମତୀ ସେଠାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସାଗରଗାମିନୀ ହେଲା। ସେ ସର୍ବପାପହାରିଣୀ ବୋଲି କଥିତ ଏବଂ ‘ପୂର୍ବଗଙ୍ଗା’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।