Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 92

Devanagari script

ऊषरं हि यतो लोके क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम् । अतो मुक्तिकरं सर्वं दानं चोक्तं महर्षिभिः

Transliteration

ūṣaraṃ hi yato loke kṣetrametatprakīrtitam | ato muktikaraṃ sarvaṃ dānaṃ coktaṃ maharṣibhiḥ

Translation

ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଲୋକେ ‘ଊଷର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିବାରୁ, ମହର୍ଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି—ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଦାନ ମୋକ୍ଷକାରକ।

Word by Word

• ऊषरम्: barren/saline (waste)
• ऊषरम्: Karma (Predicate complement)
• Type: Adjective
• Root: ऊषर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — adjective used predicatively (‘barren/saline’)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: हेतौ/निश्चयार्थक अव्यय — particle (‘indeed/for’)

• यतः: because
• यतः: Sambandha (Cause)
• Type: Indeclinable
• Root: यतस् (अव्यय/सम्बन्ध)
• Form: हेतुवाचक अव्यय — causal (‘because/since’)

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन — Locative singular

• क्षेत्रम्: the region/field
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘field/region’

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — demonstrative ‘this’

• प्रकीर्तितम्: is proclaimed
• प्रकीर्तितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘is proclaimed’

• अतः: therefore
• अतः: Sambandha (Inference)
• Type: Indeclinable
• Root: अतस् (अव्यय)
• Form: तस्मात्-अर्थक अव्यय — inferential (‘therefore/from this’)

• मुक्तिकरम्: liberation-giving
• मुक्तिकरम्: Karma (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: मुक्ति + कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — adjective; षष्ठी-तत्पुरुष (मुक्तेः करम्)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘all/entire’

• दानम्: gift/charity
• दानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘gift/charity’

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय — conjunction

• उक्तम्: is said
• उक्तम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘said’

• महर्षिभिः: by the great sages
• महर्षिभिः: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: महर्षि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन — Instrumental plural; कर्मधारय (महान् ऋषिः)

Speaker

Sūta (deduced: Prabhāsa Khaṇḍa narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ūṣara-kṣetra (Dvārakā/Prabhāsa tract as named here)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A panoramic coastal kṣetra labeled ‘Ūṣara’: pilgrims approach a sacred precinct; sages seated under a tree proclaim the rule that all dāna here grants liberation.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In a supremely sanctified kṣetra like Dvārakā, even ordinary gifts become liberation-oriented (muktikara).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Dvārakā sacred region (kṣetra) within the Dvārakā-māhātmya of the Prabhāsa Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dāna—charitable giving—praised as especially efficacious here.