Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 43
Devanagari script
त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि मया शुद्धानि भूरिशः । विन्यस्तानि च गोमत्यां चक्रतीर्थेऽतिपावने
Transliteration
trailokye yāni tīrthāni mayā śuddhāni bhūriśaḥ | vinyastāni ca gomatyāṃ cakratīrthe'tipāvane
Translation
ତ୍ରିଲୋକରେ ଯେଯେ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ବହୁପ୍ରକାରେ ଶୁଦ୍ଧ କରିଛି, ସେସବୁ ଗୋମତୀର ଅତିପାବନ ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ବିନ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଛି।
Word by Word
त्रैलोक्येin the three worlds
त्रैलोक्ये:
Adhikaraṇa (Locative)
TypeNoun
Rootत्रि + लोक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः द्विगु (त्रयः लोकाः)
यानिwhich
यानि:
Karta (Subject of implied ‘are’)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम
तीर्थानिholy places
तीर्थानि:
Karta (Subject/apposition)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
मयाby me
मया:
Karta (Agent in passive sense)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
शुद्धानिpurified
शुद्धानि:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootशुध् (धातु) → शुद्ध (क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (तीर्थानि)
भूरिशःabundantly/many times
भूरिशः:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootभूरिशस् (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
विन्यस्तानिplaced/established
विन्यस्तानि:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootवि-नि-√अस्/न्यस् (धातु) → विन्यस्त (क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (तीर्थानि) इत्यस्य विशेषणम्
चand
च:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
गोमत्याम्in (the river) Gomati
गोमत्याम्:
Adhikaraṇa (Locative)
TypeNoun
Rootगोमती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
चक्रतीर्थेat Cakra-tīrtha
चक्रतीर्थे:
Adhikaraṇa (Locative)
TypeNoun
Rootचक्र + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (चक्रस्य तीर्थम्)
अतिपावनेmost purifying
अतिपावने:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअति + पावन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (चक्रतीर्थे)
Speaker
Viṣṇu
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Cakratīrtha (on Gomatī)
Type: ghat
Visual Art Cues
Scene: At the Gomatī’s bank, Cakratīrtha shines as a confluence of innumerable tīrthas; the Lord’s discus-energy is imagined as having ‘placed’ the tīrthas there.
Characters & Entities
T
TrailokyaG
GomatīC
CakratīrthaFAQs
Cakratīrtha on the Gomati is proclaimed a concentrated pilgrimage-power, holding the merit of countless tīrthas.
Cakratīrtha on the Gomati in the Dvārakā sacred region.
Implicitly, tīrtha-sevana through bathing/visiting Cakratīrtha on the Gomati.