Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 49

Devanagari script

प्रह्लाद उवाच । इत्युक्ते सति ते सर्वे हर्ष निर्भरमानसाः । श्रुत्वा सर्वोत्तमं क्षेत्रं जगर्जुर्हरिनामभिः

Transliteration

prahlāda uvāca | ityukte sati te sarve harṣa nirbharamānasāḥ | śrutvā sarvottamaṃ kṣetraṃ jagarjurharināmabhiḥ

Translation

ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଶୁଣି, ହରିନାମକୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।

Word by Word

• प्रह्लादः: Prahlāda
• प्रह्लादः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रह्लाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• इति: thus
• इति: Vacana-paryavasana (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्ति-बोधक अव्यय (quotative particle)

• उक्ते: when (it was) said
• उक्ते: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; लोके सप्तमी (absolute locative)

• सति: while (it was) so/being
• सति: Adhikarana (Locative absolute)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; लोके सप्तमी (absolute locative)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (or सर्वलिङ्ग-प्रयोगः); सर्वनाम

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying ते)

• हर्ष-निर्भर-मानसाः: whose minds were filled with joy
• हर्ष-निर्भर-मानसाः: Visheshana (of ते सर्वे)
• Type: Adjective
• Root: हर्ष (प्रातिपदिक) + निर्भर (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (हर्षेण निर्भरं मानसं येषाम्)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya-viseshana (Adverbial participle)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः

• सर्वोत्तमम्: the best of all
• सर्वोत्तमम्: Visheshana (of क्षेत्रम्)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (सर्वेषां उत्तमम्)

• क्षेत्रम्: sacred place/field
• क्षेत्रम्: Karma (Object of श्रुत्वा)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• जगर्जुः: roared/cried aloud
• जगर्जुः: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: गर्ज् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• हरि-नामभिः: with the names of Hari
• हरि-नामभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (हरेः नामानि)

Speaker

Prahlāda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (heard as ‘sarvottama kṣetra’)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Prahlāda stands as spokesperson; a circle of devotees with uplifted arms chant ‘Hari’; their breath becomes visible as waves of sound; the horizon hints at Dvārakā’s golden silhouette, suggesting the destination of their longing.

Characters & Entities

• Prahlāda
• Hari (Viṣṇu)
• sarvottama kṣetra (supreme holy region)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hearing the greatness of a holy place awakens bhakti, expressed through joyful chanting of the Lord’s names.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ‘supreme kṣetra’ referenced in the passage context is Dvārakā/Dvāravatī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Hari-nāma kīrtana (uttering the names of Hari) is described as the devotional response.