Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

श्रीभगवानुवाच । पराधीनोऽस्मि विप्रेन्द्र भक्त्या क्रीतोऽस्मि नान्यथा । बलेरादेशकारी च दैत्येन्द्रवशगो ह्यहम्

Transliteration

śrībhagavānuvāca | parādhīno'smi viprendra bhaktyā krīto'smi nānyathā | balerādeśakārī ca daityendravaśago hyaham

Translation

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଭକ୍ତଙ୍କ ଅଧୀନ; ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ମୁଁ ‘କ୍ରୟ’ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ମୁଁ ବଲିଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରେ, କାରଣ ନିଜ ବ୍ରତରେ ମୁଁ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଶରେ ଅଛି।

Word by Word

• श्रीभगवान्: the Blessed Lord
• श्रीभगवान्: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री + भगवान् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: श्रीमान् भगवान्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्ष), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पराधीनः: dependent on another
• पराधीनः: Karta (Predicate qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पराधीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective)

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• विप्रेन्द्र: O best of Brahmins
• विप्रेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: विप्राणाम् इन्द्रः (best of Brahmins)

• भक्त्या: by devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/हेतु (by/through devotion)

• क्रीतः: bought/won over
• क्रीतः: Karta (Predicate/कर्ता-समाना)
• Type: Verb
• Root: क्री (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (I am bought/won)

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (otherwise)

• बलेः: of Bali
• बलेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: बलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध (of Bali)

• आदेशकारी: one who carries out (his) command
• आदेशकारी: Karta (Predicate qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आदेश + कारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: बलेः आदेशं करोति इति

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• दैत्येन्द्रवशगः: subject to the demon-king
• दैत्येन्द्रवशगः: Karta (Predicate qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दैत्येन्द्र + वशग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: दैत्येन्द्रस्य वशगः (under the control of the demon-king)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic/causal particle)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; कर्तृ

Speaker

Śrī Bhagavān (Govinda/Kṛṣṇa; Devadeveśa from prior verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages/assembly (implicit)

Visual Art Cues

Scene: The Lord speaks to a revered Brahmin-sage: serene yet emphatic, declaring His dependence on devotion; behind the words stands the unseen weight of the Vāmana–Bali vow, with Bali’s sovereignty honored by the Lord’s own promise.

Characters & Entities

• Śrī Bhagavān
• Bali
• Daityendra
• Viprendra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Bhakti is portrayed as supreme: the Lord willingly becomes ‘dependent’ upon the devotee, honoring vows and devotion over mere force.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching is delivered within Dvārakā-māhātmya, linking Dvārakā’s sanctity with the theology of devotion.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite; it states a dharmic principle—God’s fidelity to vows/commitments (satya and niyama) in relation to Bali.