Adhyaya 19

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । तच्छ्रुत्वा देवदेवेशश्चिंतयित्वा पुनःपुनः उवाच वचनं तत्र दुर्वाससमकल्मषम्

ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ଦେବଦେବେଶ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତା କରି, ସେଠାରେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ନିର୍ମଳ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 2

श्रीभगवानुवाच । पराधीनोऽस्मि विप्रेन्द्र भक्त्या क्रीतोऽस्मि नान्यथा । बलेरादेशकारी च दैत्येन्द्रवशगो ह्यहम्

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଭକ୍ତଙ୍କ ଅଧୀନ; ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ମୁଁ ‘କ୍ରୟ’ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ମୁଁ ବଲିଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରେ, କାରଣ ନିଜ ବ୍ରତରେ ମୁଁ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଶରେ ଅଛି।

Verse 3

तस्मात्प्रार्थय विप्रेन्द्र दैत्यं वैरोचनिं बलिम् । अस्यादेशात्करिष्यामि यदभीष्टं तवाधुना

ଏହେତୁ, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ବିରୋଚନପୁତ୍ର ଦୈତ୍ୟ ବଲିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର। ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ଅଭୀଷ୍ଟ ପୂରଣ କରିବି।

Verse 4

तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रो बलिं प्रोवाच सत्वरम् । यज्वनां त्वं वरिष्ठश्च दातॄणां त्वं मतोऽधिकः

ସେ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ବଲିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଦାତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସର୍ବାଧିକ ମହାନ ବୋଲି ମନାଯାଉଛ।”

Verse 5

पारावारः कृपायाश्च दयां कुरु ममोपरि । प्रेषयस्व महाभाग देवं दैत्यविनिग्रहे

ତୁମେ କରୁଣାର ତଟହୀନ ସାଗର—ମୋପରେ ଦୟା କର। ହେ ମହାଭାଗ, ଦୈତ୍ୟବିନିଗ୍ରହ ପାଇଁ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରେଷଣ କର।

Verse 6

संपूर्णनियमः स्नातस्त्वत्प्रसादाद्भवाम्यहम् । तच्छुत्वा वचनं दैत्यो नातिहृष्टमनास्तदा । दुर्वाससमुवाचेदं नैतदेवं भविष्यति

“ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ନିୟମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରିବି।” ଏହା ଶୁଣି ଦୈତ୍ୟ (ବଳି) ଅତି ହୃଷ୍ଟ ହେଲା ନାହିଁ। ତେବେ ସେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ କହିଲା—“ଏଭଳି ହେବ ନାହିଁ।”

Verse 7

अन्यत्प्रार्थय विप्रेन्द्र यत्ते मनसि वर्त्तते । तद्दास्यामि न सन्देहो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

“ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି ତାହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ପ୍ରାର୍ଥନା କର। ଯଦିଓ ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 8

आत्मानमपि दास्यामि नाहं त्यक्ष्ये हरिं द्विज । बहुभिः सुकृतैः प्राप्तं कथं त्यक्ष्यामि केशवम्

“ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମୁଁ ମୋ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିଦେବି; କିନ୍ତୁ ହରିଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ। ଅନେକ ପୁଣ୍ୟରେ ପ୍ରାପ୍ତ କେଶବଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ଛାଡ଼ିଦେବି?”

Verse 9

दुर्वासा उवाच । नातिलुब्धं हि मां विद्धि किमन्यत्प्रार्थयाम्यहम् । रक्ष मे जीवितं दैत्य प्रेषयस्व जनार्द्दनम्

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—“ମୋତେ ଅତିଲୋଭୀ ବୋଲି ଭାବନି; ମୁଁ ଅନ୍ୟ କ’ଣ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବି? ହେ ଦୈତ୍ୟ, ମୋ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା କର; ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରେଷଣ କର।”

Verse 10

बलिरुवाच । जानासि त्वं यथा विप्र हिरण्याक्षं निपातितम् । भूत्वा यज्ञवराहस्तु दधारोर्वीं बलाद्दिवि

ବଳି କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର! ତୁମେ ଜାଣ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ କିପରି ନିପାତିତ ହେଲା; ଯଜ୍ଞବରାହ ରୂପ ଧରି ସେ ବଳପୂର୍ବକ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ ଦିବିରେ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 11

यथा च दैत्यप्रवरमवध्यं दैत्यदानवैः । हतवान्हिरण्यकशिपुं नृसिंहः सर्वगः प्रभुः

ଏବଂ ସେହିପରି, ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅବଧ୍ୟ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ଦୈତ୍ୟପ୍ରବର ହିରଣ୍ୟକଶିପୁକୁ ସର୍ବଗ ପ୍ରଭୁ ନୃସିଂହ ବଧ କଲେ।

Verse 12

तथैव वृत्रं नमुचिं रक्षो लंकेश संज्ञकम् । जघान मायया विष्णुः सुरार्थं सुरसत्तमः

ସେହିପରି ଦେବମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ, ସୁରସତ୍ତମ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ମାୟା-ଉପାୟରେ ବୃତ୍ର, ନମୁଚି ଏବଂ ‘ଲଙ୍କେଶ’ ନାମକ ରାକ୍ଷସକୁ ଜଘନ୍ନ କଲେ।

Verse 13

प्रथमं वामनो भूत्वा ह्ययाचत पदत्रयम् । पुनस्त्रिविक्रमो भूत्वा भुवनानि जहार मे

ପ୍ରଥମେ ବାମନ ହୋଇ ସେ ତିନି ପଦ ଭୂମି ଯାଚିଲେ; ପୁନଃ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ହୋଇ ମୋର ଭୁବନମାନଙ୍କୁ ହରଣ କଲେ।

Verse 14

मया पुण्यवशाद्विष्णुर्यदि प्राप्तः कथञ्चन । नाहं त्यक्ष्ये जगन्नाथं मायावामनकं प्रभुम्

ମୋର ପୁଣ୍ୟବଳରେ ଯଦି କିପରି ହେଉ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି, ତେବେ ମାୟାବାମନରୂପୀ ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ।

Verse 15

दुर्वासा उवाच । नाहं भोक्ष्ये विना स्नानं गोमत्युदधिसंगमे । यदि न प्रेष्यसि हरिं ततस्त्यक्ष्ये कलेवरम्

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ଗୋମତୀ ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ରର ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ ନ କରି ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବି ନାହିଁ। ଯଦି ତୁମେ ହରିଙ୍କୁ ପଠାଅ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବି।

Verse 16

बलिरुवाच । यद्भाव्यं तद्भवतु ते यज्जानासि तथा कुरु । ब्रह्मरुद्रेन्द्रनमितं नाहं त्यक्ष्ये पदद्वयम्

ବଲି କହିଲେ—ତୁମ ପାଇଁ ଯାହା ଭାବ୍ୟ, ସେହି ହେଉ; ତୁମେ ଯେପରି ଜାଣ, ସେପରି କର। କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେଉଁ ପଦଦ୍ୱୟକୁ ନମନ କରନ୍ତି, ସେହି ଦୁଇ ଚରଣକୁ ମୁଁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ।

Verse 17

तदा विवदमानौ तौ दृष्ट्वा स जगदीश्वरः । ब्रह्मण्यदेवः कृपया ब्राह्मणं तमुवाच ह

ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବିବାଦ କରୁଥିବା ଦେଖି ଜଗଦୀଶ୍ୱର, ବ୍ରାହ୍ମଣ-ରକ୍ଷକ ଦେବ, କୃପାବଶେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 18

स्वस्थो भव द्विजश्रेष्ठ स्नापयिष्ये न संशयः । हत्वा दैत्यगणान्सर्वान्गोमत्युदधिसंगमे

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୁଅ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ନାନ କରାଇବି—ଗୋମତୀ ଓ ସମୁଦ୍ରର ସଙ୍ଗମରେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟଗଣଙ୍କୁ ବଧ କରି ପରେ।

Verse 19

प्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा भगवतो वाक्यं ब्राह्मणं प्रति दैत्यराट् । दृढं जग्राह चरणौ पतित्वा पादयोस्तदा

ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଭଗବାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଦୈତ୍ୟରାଟ୍ ତେବେ ତାଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱୟରେ ପଡ଼ି, ସେହି ଦୁଇ ଚରଣକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରିଲା।

Verse 20

ततः समृद्धिमगमत्पादौ दत्त्वा बलेः प्रभुः । शंखचक्रगदापाणिर्विष्णुर्दुर्वाससाऽन्वितः

ତେବେ ପ୍ରଭୁ ବଲିଙ୍କୁ ନିଜ ପାଦ ଦାନ କରି ସେହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଶଙ୍ଖ‑ଚକ୍ର‑ଗଦାଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ସହ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 21

प्रस्थितौ तौ तदा दृष्ट्वा दुर्वाससजनार्द्दनौ । अनन्तः पुरुषो ऽगच्छन्मुशली च हलायुधः

ଦୁର୍ବାସା ଓ ଜନାର୍ଦନ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ଦେଖି ଅନନ୍ତ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ; ଏବଂ ହଲାୟୁଧ, ଗଦାଧାରୀ ମୁଶଳୀ (ବଳରାମ) ମଧ୍ୟ ଗଲେ।

Verse 22

मुशली चाग्रतोऽगच्छत्ततो विष्णुस्त्रिविक्रमः । तयोरन्वगमद्विप्रा दुर्वासा भूतलाद्बहिः

ମୁଶଳୀ ଆଗରେ ଗଲେ, ତାପରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ବିଷ୍ଣୁ ଗଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁର୍ବାସା ଭୂତଳର ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ପରି ଅନୁଗମନ କଲେ।

Verse 23

भित्त्वा रसातलं सर्वे समुत्तस्थुस्त्वरान्विताः । आविर्बभूवुस्तत्रैव गोमत्युदधिसंगमे

ରସାତଳକୁ ଭେଦି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରାସହିତ ଉପରକୁ ଉଠିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେଇ ଗୋମତୀ‑ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 24

सन्नद्धौ दृढधन्वानौ संकर्षणजनार्दनौ । ऊचतुस्तौ तदा विप्रं कुरु स्नानं यदृच्छया

ତେବେ ସନ୍ନଦ୍ଧ ଓ ଦୃଢ ଧନୁଷ୍ୟଧାରୀ ସଙ୍କର୍ଷଣ ଓ ଜନାର୍ଦନ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯଥେଚ୍ଛା ସ୍ନାନ କରନ୍ତୁ।”

Verse 25

तयोस्तु वचनं श्रुत्वा स्नानं चक्रे त्वरान्वितः । स्नात्वा चावश्यकं कर्म कर्तुमारभत द्विजः

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ତ୍ୱରାସହିତ ସ୍ନାନ କଲା। ସ୍ନାନ ସରି ସେଇ ଦ୍ୱିଜ ନିତ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ କର୍ମ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।