Adhyaya 17

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । कृत्वाऽभिषेकं तीर्थेषु यथावद्दत्त दक्षिणः । पूजयेच्च ततो देवं कृष्णाख्यं पुरुषं परम्

ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ତୀର୍ଥମାନେ ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ-ଅଭିଷେକ କରି, ଯଥୋଚିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ପରେ କୃଷ୍ଣନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରମପୁରୁଷ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

ऋषय ऊचुः । पूजाविधिं तु कृष्णस्य श्रोतुकामाः समासतः । कथयाऽचरणोपेतं यथावद्दैत्यसत्तम

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ସଂକ୍ଷେପରେ ଆମେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୂଜାବିଧି ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ। ହେ ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଚରଣସହିତ ଯଥାବିଧି ଆମକୁ କହ।

Verse 3

द्वारपालाश्च के तत्र कः पूर्वं कश्च पृष्ठतः । पुरीयं सर्वतो दैत्य तिष्ठते केन पालिता

ସେଠାରେ ଦ୍ୱାରପାଳ କେଉଁମାନେ? ଆଗରେ କିଏ, ପଛରେ କିଏ ଅଛି? ହେ ଦୈତ୍ୟ, ଏହି ପୁରୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ କାହା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ?

Verse 4

आनुपूर्व्यात्समासेन पूजनीया यथाविधि । कथयस्व विधिज्ञोऽसि कृष्णैकचरणप्रियः

କ୍ରମାନୁସାରେ ସଂକ୍ଷେପରେ, ଯଥାବିଧି ସେମାନେ କିପରି ପୂଜନୀୟ ତାହା କହ। ତୁମେ ବିଧିଜ୍ଞ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏକଚରଣପ୍ରିୟ—ଏହେତୁ କଥାହେଉ।

Verse 5

श्रीप्रह्लाद उवाच । श्रूयतां पूजनं विप्राः श्रुतपूर्वं विधानतः । कलौ कृष्णस्य विप्रेन्द्रा यथावदनुपूर्वशः

ଶ୍ରୀପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଶୁଣ; ପରମ୍ପରାରୁ ଶ୍ରୁତ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧିଅନୁସାରେ ପୂଜନ କହୁଛି। ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, କଳିଯୁଗରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯଥାବିଧି ପୂଜାକୁ କ୍ରମେ କହିବି।

Verse 6

पूर्वद्वारस्थितान्देवाञ्छुणुध्वं सुसमाहिताः । जयंतः प्रथमं पूज्यः सर्वपापहरः शुभः

ପୂର୍ବଦ୍ୱାରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେବମାନଙ୍କ ବିଷୟ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତେ ଶୁଣ। ଜୟନ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପୂଜିବା ଉଚିତ—ସେ ଶୁଭ ଓ ସର୍ବପାପହର।

Verse 7

स्थापितो देवराजेन पूजार्थं केशवस्य हि । तस्यैवानुचरान्वक्ष्ये तान्निबोधत सत्तमाः

ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର କେଶବଙ୍କ ପୂଜାର୍ଥେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅନୁଚରମାନଙ୍କୁ କହୁଛି—ହେ ସତ୍ତମମାନେ, ଭଲଭାବେ ବୁଝ।

Verse 8

वज्रनाभः सुनाभश्च वज्रबाहुर्महा हनुः । वज्रदंष्ट्रो वज्रधारी वज्रहा वज्रलोचनः

(ସେମାନେ:) ବଜ୍ରନାଭ, ସୁନାଭ, ବଜ୍ରବାହୁ, ମହାହନୁ, ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର, ବଜ୍ରଧାରୀ, ବଜ୍ରହା ଓ ବଜ୍ରଲୋଚନ।

Verse 9

श्वेतमूर्धा श्वेतमाली जयन्तानुचराश्च ते । एते शस्त्रोद्यतकरा रक्षन्ते तमहर्निशम्

ଶ୍ୱେତମୂର୍ଧା ଓ ଶ୍ୱେତମାଳୀ ମଧ୍ୟ ଜୟନ୍ତଙ୍କ ଅନୁଚର। ଏମାନେ ହାତରେ ଶସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ସେଇ (ନଗରୀକୁ) ଦିନରାତି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 10

पूर्वद्वारे सुसंनद्धा जयन्तोद्देशकारिणः । पूर्वद्वारे च रक्षार्थं नरनाथो विनायकः

ପୂର୍ବଦ୍ୱାରେ ଜୟନ୍ତଙ୍କ ଆଦେଶାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାମାନେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଅଛନ୍ତି। ପୂର୍ବଦ୍ୱାରର ରକ୍ଷାର୍ଥେ ନରନାଥ ବିନାୟକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 11

तरुणार्कश्च वै सूर्यो देव्यो वै सहमातरः । ईश्वरश्चापि दुर्वासा नागराजस्तु तक्षकः

ତରୁଣାର୍କ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ମାତୃଗଣ ସହିତ ଦେବୀମାନେ; ଈଶ୍ୱର; ଦୁର୍ବାସା; ଏବଂ ନାଗରାଜ ତକ୍ଷକ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ (ସେଠାରେ) ଅଛନ୍ତି।

Verse 12

सेनानीः कार्तिकेयश्च राक्षसश्च महाहनुः । तत्र दीर्घनखोनाम दानवः सुप्रतिष्ठितः

ସେଠାରେ ସେନାନୀ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ମହାହନୁ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘନଖ ନାମକ ଦାନବ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 13

विश्वावसुश्च गन्धर्वो मेनका च वराप्सराः । सनत्कुमारसहितो वसिष्ठो भगवानृषिः

ବିଶ୍ୱାବସୁ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଅପ୍ସରା ମେନକା, ଏବଂ ସନତ୍କୁମାର ସହିତ ଭଗବାନ ଋଷି ବସିଷ୍ଠ—ଏ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ବିରାଜମାନ।

Verse 14

एते पूज्याः पूर्वतस्तु न्यग्रोधश्च महाद्रुमः । पूर्वद्वारस्थिता ह्येत आग्नेयाञ्छृणुताथ मे

ଏମାନେ ପୂର୍ବଦିଗରେ ପୂଜ୍ୟ; ସେଠାରେ ମହା ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ (ବଟ) ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଏମାନେ ପୂର୍ବଦ୍ୱାରେ ନିଯୁକ୍ତ; ଏବେ ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 15

ज्वालामुखोऽथ रक्ताक्षः स्मशाननिलयः क्रथः । मांसादो रुधिराहारः कृष्णः कृष्णजटाधरः

ଜ୍ୱାଲାମୁଖ, ପରେ ରକ୍ତାକ୍ଷ; ଶ୍ମଶାନନିବାସୀ କ୍ରଥ; ମାଂସାଦ (ମାଂସଭୋଜୀ), ରୁଧିରାହାର (ରକ୍ତଭୋଜୀ), ଏବଂ କୃଷ୍ଣ—କୃଷ୍ଣଜଟାଧର—(ଏମାନେ)।

Verse 16

त्रासनो भञ्जनश्चैव ह्याग्न्येय्यां दिशि संस्थिताः । दिशं रक्षंति संनद्धा दक्षिणां शृणुताथ मे

ତ୍ରାସନ ଓ ଭଞ୍ଜନ ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗରେ ସ୍ଥିତ; ସେମାନେ ସନ୍ନଦ୍ଧ ହୋଇ ସେଇ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏବେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ବିଷୟରେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 17

दण्डपाणिर्महानादः पाशहस्तः सुलोचनः । अनिवर्त्यक्रमश्चैव तथा दुंदुभिनिस्वनः

ଦଣ୍ଡପାଣି, ମହାନାଦ, ପାଶହସ୍ତ, ସୁଲୋଚନ, ଅନିବର୍ତ୍ୟକ୍ରମ ଏବଂ ଦୁନ୍ଦୁଭିନିସ୍ୱନ—ଏମାନେ ସେହି ଦିଗର ରକ୍ଷକ-ନାମ ଭାବେ କଥିତ।

Verse 18

खरस्वनो घर्घरवाक्तथा मौनप्रियः सदा । मल्लिकाक्षश्च एतेषां प्रणतो द्वारपालकः

ଖରସ୍ୱନ, ଘର୍ଘରବାକ ଏବଂ ସଦା ମୌନପ୍ରିୟ; ତଥା ମଲ୍ଲିକାକ୍ଷ—ପ୍ରଣତ ହୋଇ—ଏମାନଙ୍କର ଦ୍ୱାରପାଳ।

Verse 19

दक्षिणद्वाररक्षार्थं दुन्दुभिश्च विनायकः । महिषार्कश्च वै सूर्यो भूषणश्च तथेश्वरः

ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ବିନାୟକ; ଏବଂ ମହିଷାର୍କ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଭୂଷଣ, ଈଶ୍ୱର—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷକ ନିଯୁକ୍ତ।

Verse 20

चण्डिका च तथा देवी ह्यूर्द्ध्वबाहुश्च राक्षसः । पद्माक्षः क्षेत्रपालश्च नागश्चाश्वतरस्तथा

ତଥା ଦେବୀ ଚଣ୍ଡିକା; ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱବାହୁ; ପଦ୍ମାକ୍ଷ ଓ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ; ତଥା ନାଗ ଓ ଅଶ୍ୱତର—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷକ।

Verse 21

चित्रांगदश्च गन्धर्व उर्वशी च वराप्सराः । यो राजा सर्ववृक्षाणां शालश्चापि महाद्रुमः

ଗନ୍ଧର୍ବ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଅପ୍ସରା ଉର୍ବଶୀ; ତଥା ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ରାଜା ବୋଲି ଖ୍ୟାତ ମହାଦ୍ରୁମ ଶାଳ ବୃକ୍ଷ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 22

सनातन ऋषिश्रेष्ठो ह्यगस्त्यश्च महातपाः । एते याम्यदिशि द्वारं रक्षन्ति सुसमाहिताः

ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନାତନ ଓ ମହାତପସ୍ବୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟ—ଏମାନେ ସୁସମାହିତ ହୋଇ ଯାମ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ) ଦିଗର ଦ୍ୱାରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 23

गीतकृन्नर्तको नग्नः कंबली दहनप्रियः । हसनो नेत्रभंगश्च भ्रूविकारो विजृंभकः

ଗୀତକୃତ, ନର୍ତ୍ତକ, ନଗ୍ନ, କମ୍ବଲୀ ଓ ଦହନପ୍ରିୟ; ଏବଂ ହସନ, ନେତ୍ରଭଙ୍ଗ, ଭ୍ରୂବିକାର, ବିଜୃମ୍ଭକ—ଏମାନେ (ପରିଚରଗଣ) ଦିବ୍ୟ ରକ୍ଷକଦଳର ଅଂଶ ଭାବେ କୁହାଯାନ୍ତି।

Verse 24

मुशली प्रभुरेतेषां संनद्धो वर्तते द्विजाः । रक्षन्ति नैरृतीमाशां पश्चिमां शृणुतापरान्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏମାନଙ୍କର ସଂନଦ୍ଧ (କବଚଧାରୀ) ପ୍ରଭୁ ମୁଶଲୀ। ଏମାନେ ନୈଋତି (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏବେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 25

स्वस्तिकः शंखमूर्द्धा च नीलवासाः शुभाननः । पाशहस्तः शूलहस्त एकपादैकलोचनः

ସେମାନେ—ସ୍ୱସ୍ତିକ, ଶଙ୍ଖମୂର୍ଦ୍ଧା, ନୀଳବାସା, ଶୁଭାନନ, ପାଶହସ୍ତ, ଶୂଳହସ୍ତ, ଏବଂ ଏକପାଦ-ଏକଲୋଚନ।

Verse 26

पश्चिमायां दिशि तथा पुष्पदन्तो विनायकः । उद्धवार्कश्च वै सूर्यः शिवः सत्राजितेश्वरः

ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ—ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ ବିନାୟକ, ଉଦ୍ଧବାର୍କ, ସ୍ୱୟଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ସତ୍ରାଜିତେଶ୍ୱର ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶିବ (ବିରାଜିତ)।

Verse 27

तुंबरुर्नामगन्धर्वो घृताची च वराप्सराः । महोदरश्च नागेन्द्रो राक्षसश्च घटोत्कचः

(ସେଠାରେ) ତୁମ୍ବରୁ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରା ଘୃତାଚୀ, ନାଗେନ୍ଦ୍ର ମହୋଦର ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ (ଅଛନ୍ତି)।

Verse 28

दैत्यः पञ्चजनोनाम ऋषिः कश्यप एव च । देवी कपालिनीनाम अश्वत्थस्तु महाद्रुमः

(ସେଠାରେ) ପଞ୍ଚଜନ ନାମକ ଦୈତ୍ୟ, ଋଷି କଶ୍ୟପ, କପାଲିନୀ ନାମକ ଦେବୀ ଏବଂ ମହାବୃକ୍ଷ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ଅଛି)।

Verse 29

कपिलः क्षेत्रपालश्च प्रतीचीं पाति वै दिशम् । नमस्कार्यास्तथा पूज्या वायव्यो शृणुतापरान्

କପିଳ ଓ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ନିଶ୍ଚୟ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସେମାନେ ନମସ୍କାର ଓ ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ। ଏବେ ବାୟବ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗର ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ଶୁଣ।

Verse 30

भंजनो भैरवश्चैव कालिकोऽथ घटोदरः । झंझकामर्दनः पिंगो रुरुः सर्वभुजोव्रणी

(ବାୟବ୍ୟ ଦିଗରେ) ଭଞ୍ଜନ, ଭୈରବ, ପରେ କାଲିକ, ଘଟୋଦର; ଝଂଝକାମର୍ଦନ, ପିଙ୍ଗ, ରୁରୁ ଏବଂ ସର୍ବଭୁଜୋବ୍ରଣୀ (ଅଛନ୍ତି)।

Verse 31

सुपार्श्वः प्रभुरेतेषां संनद्धः पालयन्दिशम् । उदीच्यां दिशि विप्रेन्द्राः श्यामलश्च गणाधिपः

ଏମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, କବଚଧାରୀ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ସେହି ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ! ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଗଣାଧିପ ଶ୍ୟାମଳ (ଅଛନ୍ତି)।

Verse 32

मन्वन्तको विरूपाक्षो गोलकः श्वेत संप्लुतः । उन्मत्तः प्रभुरेतेषामुदीच्यां पालयन्दिशम्

ମନ୍ୱନ୍ତକ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ଗୋଲକ, ଶ୍ୱେତ ଓ ସମ୍ପ୍ଲୁତ—ଏମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଉନ୍ମତ୍ତ; ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ପାଳନ-ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 33

मूलस्थानश्च वै सूर्य्य इन्द्रेशश्च महेश्वरः । देवी कण्ठेश्वरीनाम क्षेत्रपालश्च खञ्जनः

ମୂଳସ୍ଥାନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିରାଜିତ; ଏବଂ ‘ଇନ୍ଦ୍ରେଶ’ ନାମରେ ମହେଶ୍ୱର। ସେଠାରେ କଣ୍ଠେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ଓ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ଖଞ୍ଜନ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 34

वासुकिर्नागराजश्च कूर्मपृष्ठश्च दानवः । सनकश्च ऋषिश्रेष्ठो गोलको राक्षसस्तथा

ବାସୁକି ନାଗରାଜ, କୂର୍ମପୃଷ୍ଠ ଦାନବ, ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନକ, ଏବଂ ଗୋଲକ ରାକ୍ଷସ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପୂଜ୍ୟ ସନ୍ନିଧିରୂପେ ସ୍ଥିତ।

Verse 35

नारदोनाम गन्धर्वो रंभा चैव वराप्सराः । एते पूज्याः प्रयत्नेन प्लक्षोनाम महाद्रुमः

ନାରଦ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରମ୍ଭା ନାମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରା—ଏମାନଙ୍କୁ ଯତ୍ନରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ‘ପ୍ଲକ୍ଷ’ ନାମକ ମହାବୃକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 36

यक्षेशः सवितानाम श्यामः पूज्यः प्रयत्नतः । ऐशान्यां दिशि विप्रेन्द्राः स्थिता ये तान्वदाम्यहम्

ସବିତା ନାମକ ଯକ୍ଷେଶ ଓ ଶ୍ୟାମ—ଏମାନଙ୍କୁ ଯତ୍ନରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ଏବେ ମୁଁ ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ସ୍ଥିତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ କହୁଛି।

Verse 37

दुर्धरो भैरवारावः किंकिणीको महाबलः । करालो विकटो मूलो बलिभुक्तो बलिप्रियः

ଦୁର୍ଧର, ଭୈରବାରାବ, ମହାବଳୀ କିଙ୍କିଣୀକ; ତଥା କରାଳ, ବିକଟ, ମୂଳ, ବଲିଭୁକ୍ତ ଓ ବଲିପ୍ରିୟ—ଏମାନେ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ଭୟଙ୍କର ନାମଧାରୀ ପାଳକ।

Verse 38

एतेषां क्षेत्रपालानां सस्त्रीणां च द्विजोत्तमाः । नेता प्रभु श्च स्वामी च जयन्तः पालकस्तथा

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଏହି କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନଙ୍କର—ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ—ଜୟନ୍ତ ହିଁ ନେତା, ପ୍ରଭୁ, ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ରକ୍ଷକ-ପାଳକ ମଧ୍ୟ।

Verse 39

निगृह्णात्यनुगृह्णाति रक्षिता पुरवासिनाम् । जयन्तादेशमादाय ते दुष्टान्घातयन्ति च

ସେମାନେ ପୁରବାସୀମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ ହୋଇ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ନିଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ଅନୁଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି; ଜୟନ୍ତଙ୍କ ଆଦେଶ ନେଇ ସେମାନେ ପାପୀମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରନ୍ତି।

Verse 40

नागस्थलस्थितः स्वामी जयन्तः पालकः सदा । नागराजैः परिवृतः पूजनीयः प्रयत्नतः

ନାଗସ୍ଥଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ସ୍ୱାମୀ ଜୟନ୍ତ ସଦା ପାଳକ; ନାଗରାଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ସେ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ପୂଜନୀୟ।

Verse 41

मांसप्रियमुखाश्चैत ऐशानीं पांति वै दिशम् । सहस्रशीर्षको देवः शेषो नागस्थलस्थितः । अनन्तो वासुकिश्चैव तक्षकः पद्म एव च

ଏହି ମାଂସପ୍ରିୟ ଓ ଉଗ୍ରମୁଖ ପାଳକମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଈଶାନ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସହସ୍ରଶୀର୍ଷ ଦେବ ଶେଷ ନାଗସ୍ଥଳରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଏବଂ ଅନନ୍ତ, ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ, ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟ (ସେଠାରେ) ଅଛନ୍ତି।

Verse 42

शंखः कंबलकश्चैव नागश्चाश्वतरस्तथा । मुक्तकः कालियश्चैव जनकोऽथापराजितः

ଶଙ୍ଖ ଓ କମ୍ବଳକ; ନାଗ ଓ ଅଶ୍ୱତର; ମୁକ୍ତକ ଓ କାଳିୟ; ତଥା ଜନକ ଓ ଅପରାଜିତ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ନାଗଗଣରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 43

कर्कोटकमुखा नागास्ते च सन्ति सहस्रशः । ते पूज्या गंधपुष्पैश्च बलिभिर्धूपदीपकैः

କର୍କୋଟକ-ପ୍ରମୁଖ ନାଗମାନେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ସଂଖ୍ୟାରେ ଅଛନ୍ତି। ସୁଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ବଳି-ନୈବେଦ୍ୟ, ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 44

पायसेन च मांसेन ह्यन्नाद्यैः सुरया तथा । ततः संपूज्य देवशं जयंतं रक्षिणां वरम्

ପାୟସ, ମାଂସ, ବିଭିନ୍ନ ଅନ୍ନାଦି ଓ ସୁରା ସହ—ତାପରେ ରକ୍ଷକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବସେନାପତି ଜୟନ୍ତଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 45

गंध पुष्पोपहारैश्च धूपवस्त्रादिभूषणैः । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठाः कृष्णं देवकिनन्दनम् । संपूज्यः प्रथमं तत्र गणेशो रुक्मिसंज्ञकः

ଗନ୍ଧ-ପୁଷ୍ପ ଉପହାର, ଧୂପ, ବସ୍ତ୍ରାଦି ଭୂଷଣ ସହ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତାପରେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ‘ରୁକ୍ମି’ ନାମକ ଗଣେଶଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିବା ଦରକାର।

Verse 46

ऋषय ऊचुः । कथं स रुक्मिदैत्येन्द्रो यो दुष्टो गणतां गतः । साक्षाद्भगवतो द्वारि प्रत्यहं पूज्यते नरः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଦୁଷ୍ଟ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ରୁକ୍ମି କିପରି ଗଣପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରେ ସେ ପ୍ରତିଦିନ କିପରି ପୂଜିତ ହୁଏ?

Verse 47

श्रीप्रह्लाद उवाच । कृष्णाय रुक्मिणीं दातुं यदा भीष्मक उद्यतः । तद्द्वेषात्क्रोधसंयुक्तो रुक्मी चैद्यममन्यत

ଶ୍ରୀ ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ଭୀଷ୍ମକ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ରୁକ୍ମିଣୀ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ, ସେହି ଦ୍ୱେଷରୁ କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ରୁକ୍ମୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ମନେ କଲା।

Verse 48

यदा जहार भगवान्रुक्मिणीमंबिकालयात् । सर्वान्विद्राव्य वै भूपाञ्जरासन्धमुखान्रणे

ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ ଅମ୍ବିକା ମନ୍ଦିରରୁ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ହରଣ କଲେ, ସେତେବେଳେ ରଣରେ ଜରାସନ୍ଧ-ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ହରାଇ ଛିଟକାଇଦେଲେ।

Verse 49

तदा रुक्मी महाबाहुर्भीष्मकस्य सुतो बली । नाहत्वा विनिवर्तिष्ये तमहं यादवं रणे

ତେବେ ମହାବାହୁ, ବଳବାନ ଭୀଷ୍ମକପୁତ୍ର ରୁକ୍ମୀ କହିଲା—“ରଣରେ ସେ ଯାଦବକୁ ବଧ ନ କରି ମୁଁ ଫେରିବି ନାହିଁ।”

Verse 50

प्रतिज्ञां सर्वभूपानां शृण्वतां कृतवान्द्विजाः । एवमुक्त्वा स सन्नद्धो युद्धाय परिधावितः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସମସ୍ତ ରାଜା ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ ସେ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲା। ଏମିତି କହି ସେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଧାଇଲା।

Verse 51

अक्षौहिण्या दलेनैवायुद्ध्यत्कृष्णेन भो द्विजाः । स युध्यमानः कृष्णेन वध्यमानो हतौजसः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, କେବଳ ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀର ଦଳ ସହିତ ଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ସେ ଯୁଦ୍ଧ କଲା। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁ କରୁ ସେ ଆଘାତ ପାଇ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହେଲା, ତାହାର ବଳ-ଓଜ ଭଙ୍ଗିଗଲା।

Verse 52

बद्धो भगवता तत्र कृत्वा वैरूप्यमेव च । रामेण बंधनान्मुक्तो मरणाय मतिं दधौ

ସେଠାରେ ଭଗବାନ ତାକୁ ବାନ୍ଧି ଏବଂ ବିକୃତ ମଧ୍ୟ କରିଦେଲେ। ପରେ ରାମ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲା।

Verse 53

रुक्मिणी भ्रातरं दृष्ट्वा मरणे कृतनिश्चयम् । उवाच कृष्णं वैदर्भी भ्रातरं ह्यानयस्व मे

ଭାଇ ମୃତ୍ୟୁରେ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି ବୋଲି ଦେଖି ବୈଦର୍ଭୀ ରୁକ୍ମିଣୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ଭାଇକୁ ଏଠାକୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣନ୍ତୁ।”

Verse 54

ततस्तत्प्रियकामार्थमनुमान्य जनार्द्दनः । चकार पार्षदां मध्ये प्रवरं विघ्ननाशनम्

ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସମ୍ମତି ଦେଇ, ନିଜ ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଘ୍ନନାଶକଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 55

एतस्मात्कारणाद्विप्राः प्रथमं पूज्यते सदा । गंधधूपाक्षतैर्वस्त्रैर्मोदकैस्तं प्रतर्पयेत्

ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସେ ସଦା ପ୍ରଥମେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ଅକ୍ଷତ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ମୋଦକ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 56

तस्मिंस्तुष्टे जगन्नाथस्तुष्टो भवति नान्यथा

ସେ ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଜଗନ୍ନାଥ ମଧ୍ୟ ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି—ଏହାଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନାହିଁ।