Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । केदारमिति विख्यातं सर्वपापहरं नृणाम्

Transliteration

pulastya uvāca | tato gacchennṛpaśreṣṭha tīrthaṃ trailokyaviśrutam | kedāramiti vikhyātaṃ sarvapāpaharaṃ nṛṇām

Translation

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତାପରେ ତ୍ରିଲୋକବିଶ୍ରୁତ ‘କେଦାର’ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଏହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସମସ୍ତ ପାପ ହରେ।

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Temporal/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb), अनन्तरार्थे—‘then/from there’

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Injunctive advice/विधि)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• नृपश्रेष्ठ: O best of kings
• नृपश्रेष्ठ: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृपश्रेष्ठ (प्रातिपदिक) = नृप + श्रेष्ठ
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; समासः—कर्मधारय (श्रेष्ठः नृपः)

• तीर्थम्: pilgrimage place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• त्रैलोक्यविश्रुतम्: renowned in the three worlds
• त्रैलोक्यविश्रुतम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रैलोक्यविश्रुत (प्रातिपदिक) = त्रैलोक्य + विश्रुत
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्); समासः—तत्पुरुष (सप्तमी: त्रैलोक्ये विश्रुतम्)

• केदारम्: Kedāra
• केदारम्: Karma (Apposition/object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: केदार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• इति: thus, called
• इति: Sambandha (Quotative/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/नामनिर्देशार्थक अव्यय (quotative particle)

• विख्यातम्: known as
• विख्यातम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-ख्या (धातु)
• Form: क्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्)

• सर्वपापहरम्: remover of all sins
• सर्वपापहरम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्वपापहर (प्रातिपदिक) = सर्व + पाप + हर
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्); समासः—तत्पुरुष (कर्मधारय/षष्ठीभाव: सर्वाणि पापानि हरति)

• नृणाम्: of men
• नृणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nṛpaśreṣṭha (the king addressed in the narrative)

Visual Art Cues

Scene: Pulastya Ṛṣi instructs a king on the next stage of pilgrimage: the world-renowned Kedāra tīrtha, framed by snowy peaks and a stone temple of Śiva.

Characters & Entities

• Pulastya
• Kedāra Tīrtha
• Trailokya (three worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage to a celebrated tīrtha is presented as a dharmic means for purification and release from accumulated sin.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra Tīrtha (as described within the Arbuda Khaṇḍa context).

What ritualistic prescription is mentioned?

A direct injunction to visit (gacchet) the Kedāra tīrtha as part of sacred observance.