Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 14

Devanagari script

अहं भर्त्रा वियुक्ता च पुत्रहीना सुदुःखिता । अथ सा निर्गता तस्मात्सलिलान्नृपसत्तम

Transliteration

ahaṃ bhartrā viyuktā ca putrahīnā suduḥkhitā | atha sā nirgatā tasmātsalilānnṛpasattama

Translation

ମୁଁ ଭର୍ତ୍ତାଠାରୁ ବିୟୁକ୍ତା ଓ ପୁତ୍ରହୀନା—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତା। ତାପରେ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସେଇ ଜଳରୁ ବାହାରି ଆସିଲେ।

Word by Word

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भर्त्रा: by/with (my) husband
• भर्त्रा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/सह), एकवचन

• वियुक्ता: separated
• वियुक्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि+युज् (धातु) → वियुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकालिक-कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विधेय-विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• पुत्रहीना: sonless
• पुत्रहीना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र + हीन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (पुत्रेण हीना = without a son)

• सुदुःखिता: greatly distressed
• सुदुःखिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु + दुःखित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्गपूर्वक-विशेषण (very sorrowful)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• निर्गता: went out/emerged
• निर्गता: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: निर्+गम् (धातु) → निर्गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकालिक-कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘निष्क्रान्ता’ (having gone out)

• तस्मात्: from that
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन

• सलिलात्: from the water
• सलिलात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सलिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन

• नृपसत्तम: O best of kings
• नृपसत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप + सत्तम (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नृपाणां सत्तमः)

Speaker

Narrator (contextual; continuing Gautamī’s account to the king)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda tīrtha-salila (unspecified water-body)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: A king (nṛpasattama explicitly addressed in this verse)

Visual Art Cues

Scene: Gautamī rises from the water, wet hair and garments, face heavy with separation and childlessness; the bank is quiet, the air charged with impending wonder.

Characters & Entities

• Gautamī
• king (nṛpasattama)
• tīrtha-water (salila)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It frames personal suffering within a tīrtha narrative, preparing the revelation that sacred places can transform sorrow through divine dispensation.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

A water-tīrtha in the Arbuda Khaṇḍa context; the surrounding passage attributes extraordinary efficacy to this sacred water.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied is contact with the sacred water (snāna/immersion), though no explicit procedural injunction is stated in this verse.