Adhyaya 5

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अर्बुदस्य च माहात्म्यं विस्तरेण वदस्व नः । कौतुकं सूत नो जातं कथयस्व यथा शुभम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଅର୍ବୁଦର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହ। ହେ ସୂତ, ଆମ ମନେ କୌତୁହଳ ଜାଗିଛି; ଶୁଭ ଭାବରେ ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

Verse 2

सूत उवाच । पुरासीच्च ऋषिश्रेष्ठः पुलस्त्यो भगवान्मुनिः । ययातेश्च गृहे यातस्तं नत्वा चाब्रवीन्नृपः

ସୂତ କହିଲେ—ପୁରାକାଳରେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ୍ ମୁନି ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଥିଲେ। ସେ ଯୟାତିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ରାଜା କହିଲେ।

Verse 3

।ययातिरुवाच । स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ सफलं मेऽद्यजीवितम् । कथयस्व प्रसादेन कथामर्बुदसंभवाम्

ଯୟାତି କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ୱାଗତ; ଆଜି ମୋ ଜୀବନ ସାର୍ଥକ ହେଲା। କୃପାକରି ଅର୍ବୁଦର ଉତ୍ପତ୍ତିର ପବିତ୍ର କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 4

अर्बुदाख्यो नगो नाम विख्यातो यो धरातले । तस्य यात्राक्रमं ब्रूहि तत्फलं द्विजसत्तम

‘ଅର୍ବୁଦ’ ନାମକ ପର୍ବତ ଧରାତଳେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ, ସେଠାରେ ଯାତ୍ରାର କ୍ରମ ଓ ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ କହନ୍ତୁ।

Verse 5

सर्वं विस्तरतो ब्रूहि तीर्थयात्रापरायण । तस्माद्वद मुनिश्रेष्ठ येन यात्रां करोम्यहम्

ହେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପରାୟଣ, ସବୁକିଛି ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ। ତେଣୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ମୁଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଯାତ୍ରା କରିପାରିବି ସେପରି କହନ୍ତୁ।

Verse 6

पुलस्त्य उवाच । बहुधर्ममयो राजन्नर्बुदः पर्वतोत्तमः । अशक्तो विस्तराद्वक्तुमपि वर्षशतैरपि

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ପର୍ବତୋତ୍ତମ ଅର୍ବୁଦ ନାନା ପ୍ରକାର ଧର୍ମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ଶତଶତ ବର୍ଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାର କହିବାକୁ ମୁଁ ଅସମର୍ଥ।

Verse 7

संक्षेपादेव वक्ष्यामि तीर्थमुख्यानि ते तथा । नागतीर्थं तु तत्राद्यं सर्वकामप्रदं नृणाम्

ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ସେଠାର ମୁଖ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ କହୁଛି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ନାଗତୀର୍ଥ, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସର୍ବ କାମନା ଦାନ କରେ।

Verse 8

नारीणां च विशेषेण पुत्रसौभाग्यदायकम् । शृणु राजन्पुरावृत्तं यतोऽत्याश्चर्यमुत्तमम्

ଏହା ବିଶେଷକରି ନାରୀମାନଙ୍କୁ ପୁତ୍ର-ସୌଭାଗ୍ୟ ଦାନ କରେ। ହେ ରାଜନ୍, ଏକ ପୁରାତନ ଘଟଣା ଶୁଣ; ଯାହାରୁ ଏହି ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜଣାଯାଏ।

Verse 9

गौतमी ब्राह्मणी नाम्ना सती साध्वी पतिव्रता । बालवैधव्यसंप्राप्ता तीर्थयात्रापरायणा

ଗୌତମୀ ନାମରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଥିଲେ—ସତୀ, ସାଧ୍ବୀ, ପତିବ୍ରତା। ଅଳ୍ପବୟସରେ ବୈଧବ୍ୟ ପାଇ ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ।

Verse 10

अर्बुदं सा च संप्राप्ता नागतीर्थं विवेश ह । तस्मिञ्जले निमग्ना सा स्नातुमभ्याययौ पुरा

ସେ ଅର୍ବୁଦକୁ ପହଞ୍ଚି ନାଗତୀର୍ଥରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏକଥର ସେହି ଜଳରେ ନିମଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ସେ ତୀର୍ଥକୁ ଆସିଲେ।

Verse 11

नायका पुत्रसंयुक्ता तत्तीर्थं समुपागता । शुश्रूषां सा तस्तस्याश्चक्रे नानाविधां नृप

ହେ ନୃପ, ନାୟକା ନାମରେ ଜଣେ ନାରୀ ପୁତ୍ରସହିତ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଆସିଲେ। ଗୌତମୀ ତାଙ୍କୁ ନାନା ପ୍ରକାର ସେବା-ଶୁଶ୍ରୂଷା କଲେ।

Verse 12

सर्वोपकरणैर्दर्भैः सुमनोभिः पृथग्विधैः । अथ सा चिंतयामास गौतमी पुत्रदुःखिता

ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣ—ଦର୍ଭକୁଶ ଓ ନାନାପ୍ରକାର ପୁଷ୍ପ—ସହିତ, ପୁତ୍ରଦୁଃଖରେ ପୀଡିତା ଗୌତମୀ ତେବେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ କରିଲେ।

Verse 13

धन्योऽयं तनयो ह्यस्याः शुश्रूषां कुरुते सदा । पुत्रयुक्ता त्वियं धन्या धिगहं पुत्रवर्जिता

ଧନ୍ୟ ଅଟେ ତାହାର ସେଇ ପୁତ୍ର, ଯେ ସଦା ମାତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରେ। ପୁତ୍ରଯୁକ୍ତା ସେ ନାରୀ ଧନ୍ୟ; ହାୟ, ମୁଁ ପୁତ୍ରବର୍ଜିତା!

Verse 14

अहं भर्त्रा वियुक्ता च पुत्रहीना सुदुःखिता । अथ सा निर्गता तस्मात्सलिलान्नृपसत्तम

ମୁଁ ଭର୍ତ୍ତାଠାରୁ ବିୟୁକ୍ତା ଓ ପୁତ୍ରହୀନା—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତା। ତାପରେ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସେଇ ଜଳରୁ ବାହାରି ଆସିଲେ।

Verse 15

विनाऽपि भर्तृसंयोगात्सद्यो गर्भवती ह्यभूत् । सा गर्भलक्षणैर्युक्ता सुजनव्रीडयाऽन्विता

ଭର୍ତ୍ତା-ସଂଯୋଗ ବିନା ମଧ୍ୟ ସେ ସତ୍ୱର ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ। ଗର୍ଭଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସୁଜନମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଲଜ୍ଜାରେ ମଧ୍ୟ ଆବୃତ ହେଲେ।

Verse 16

चकार मरणे बुद्धिं ज्वालयामास पावकम् एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी

ସେ ମରଣର ନିଶ୍ଚୟ କରି ଅଗ୍ନିକୁ ଜ୍ୱଳାଇଲେ। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ କହିଲା।

Verse 17

वागुवाच । नो त्वं गौतमि चित्याग्नौ प्रवेशं कर्तुमर्हसि । दोषो नास्ति तवात्रार्थे तीर्थस्यास्य प्रभावतः

ଆକାଶବାଣୀ କହିଲା—ହେ ଗୌତମୀ, ତୁମେ ଚିତାଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। ଏହି ବିଷୟରେ ତୁମର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ଏହା ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରୁ ଘଟିଛି।

Verse 18

यो यद्वांछति चित्ते च जलमध्ये स्थितो नरः । चिन्तितं च तदाप्नोति नारी वा नात्र संशयः

ଏହି ଜଳମଧ୍ୟରେ ଦାଁଡ଼ି ଯେ ନର ହୃଦୟରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ତାହାଇ ମନୋବାଞ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ; ପୁରୁଷ ହେଉ କି ନାରୀ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 19

त्वया तस्याः सुतं दृष्ट्वा पुत्रवांछा कृता हृदि । तव गर्भगतो नूनं पुत्रः पुत्रि भविष्यति

ତୁମେ ତାହାର ପୁଅକୁ ଦେଖି ହୃଦୟରେ ପୁତ୍ରକାମନା କରିଥିଲ। ତେଣୁ ତୁମ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ପୁଅ ହେବ, ହେ କନ୍ୟେ।

Verse 20

तस्माद्विरम भद्रं ते निर्दोषासि पतिव्रते । विरराम ततः साध्वी गौतमी मरणान्नृप

ତେଣୁ ବିରତ ହୁଅ—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ହେ ପତିବ୍ରତେ, ତୁମେ ନିର୍ଦୋଷ। ତାପରେ ସାଧ୍ବୀ ଗୌତମୀ, ହେ ରାଜନ, ମୃତ୍ୟୁରୁ ବିରତ ହେଲେ।

Verse 21

श्रुत्वाऽकाशगतां वाणीं देवदूतेन भाषिताम् । दृष्ट्वा पतिं विना गर्भं वाक्यमेत दुवाच ह

ଆକାଶରୁ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ଦେବଦୂତ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ବାଣୀ ଶୁଣି, ଏବଂ ପତିସଂଯୋଗ ବିନା ଗର୍ଭ ଥିବା ଦେଖି, ସେ ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକ କହିଲା।

Verse 22

अहो तीर्थप्रभावोऽयमपूर्वः प्रतिभाति मे । यत्र संजायते गर्भः स्त्रीणां शुक्ररजोविना

ଆହୋ! ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବ ମୋତେ ଅପୂର୍ବ ବୋଲି ପ୍ରତୀତ ହୁଏ; ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ଶୁକ୍ର ଓ ରଜ ବିନା ମଧ୍ୟ ଗର୍ଭ ଜନ୍ମେ।

Verse 23

नाहं कुत्रापि यास्यामि मुक्त्वेदं तीर्थमुत्तमम् । एवमुक्त्वा ततः साध्वी तत्रैव न्यवसत्सदा

ଏହି ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ କେଉଁଠିକୁ ଯିବି ନାହିଁ। ଏମିତି କହି ସେ ସାଧ୍ବୀ ପରେ ସଦା ସେଠାରେଇ ବସବାସ କଲେ।

Verse 24

पुत्रं वै जनयामास सर्वलक्षणलक्षितम् । तत्र पार्थिवशार्दूल कृष्णपक्षे ऽश्विनस्य च

ସେଠାରେ ସେ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତ ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ହେ ପାର୍ଥିବଶାର୍ଦୂଳ! ଏହା ଆଶ୍ୱିନ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଘଟିଲା।

Verse 25

यः पुनः कुरुते श्राद्धं तस्य वंशो न नश्यति । न प्रेतो जायते राजन्वंशे तस्य कदाचन

ଯେ ପୁନଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ତାହାର ବଂଶ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ହେ ରାଜନ୍! ତାହାର ବଂଶରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ‘ପ୍ରେତ’ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ।

Verse 26

यः पुमान्कामरहितः स्नानं तत्र समाचरेत् । श्राद्धं च पार्थिवश्रेष्ठ तस्य लोकाः सनातनाः

କାମରହିତ ପୁରୁଷ ଯଦି ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ କରେ, ହେ ପାର୍ଥିବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତାହାକୁ ସନାତନ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 27

या स्त्री पुष्पफलान्येव तीर्थे चास्मिन्विसर्जयेत् । सा स्यात्पुत्रवती धन्या सौभाग्यं च प्रपद्यते

ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ପୁତ୍ରବତୀ, ଧନ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଏ।

Verse 28

निष्कामा स्वर्गमाप्नोति दुष्प्राप्यं त्रिदशैरपि । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन यात्रां तस्य समाचरेत्

ନିଷ୍କାମ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ; ତେଣୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ସେହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ।