Adhyaya 40

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततः कामेश्वरं गच्छेत्तत्र कामप्रतिष्ठितम् । यस्मिन्दृष्टे सदा मर्त्यः सुरूपः सुप्रभो भवेत्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତତଃ କାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ କାମ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତାହାଙ୍କ ଦର୍ଶନେ ମର୍ତ୍ୟ ସଦା ସୁରୂପ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।

Verse 2

ययातिरुवाच । त्वया प्रोक्तं पुरा शंभुः कामबाण भयात्किल । वालखिल्याश्रमं प्राप्तो यत्र लिंगं पपात ह

ଯୟାତି କହିଲେ—ଆପଣ ପୂର୍ବେ କହିଥିଲେ ଯେ ଶମ୍ଭୁ କାମବାଣର ଭୟରୁ (ଏମିତି କଥା ଅଛି) ବାଲଖିଲ୍ୟମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ଲିଙ୍ଗ ପତିତ ହେଲା।

Verse 3

स कथं पूजितस्तेन शंभुर्मे कौतुकं महत् । वद सर्वं द्विजश्रेष्ठ कामेश्वरनिवेशनम्

ସେଠାରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜା କରାଗଲା? ମୋର ମହା କୌତୁହଳ। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାମେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିବାସ ବିଷୟରେ ସବୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । मुक्तलिंगेऽपि देवेशे न स्मरस्तं मुमोच ह । दर्शयन्नात्मनो बाणं तस्यासौ पृष्ठतः स्थितः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଦେବେଶ ଲିଙ୍ଗ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମର (କାମ) ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ନିଜ ବାଣ ଦେଖାଇ ସେ ତାଙ୍କ ପଛେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲା।

Verse 5

ततो वाराणसीं प्राप्तस्तद्भयात्त्रिपुरांतकः । तत्राऽपि च तथा दृष्ट्वा धृतचापं मनोभवम्

ତାହାପରେ ତାହାର ଭୟରୁ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ (ଶିବ) ବାରାଣସୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଧନୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ମନୋଭବ (କାମ)କୁ ଦେଖି ପୁନର୍ବାର ସେହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖିଲେ।

Verse 6

ततः प्रयागमापन्नः केदारं च ततः परम् । नैमिषं भद्रकर्णं च जंबूमार्गे त्रिपुष्करम्

ତାପରେ ସେ ପ୍ରୟାଗକୁ ଗଲେ, ତାହା ପରେ କେଦାରକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ନୈମିଷ, ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଜମ୍ବୂମାର୍ଗ ପଥରେ ତ୍ରିପୁଷ୍କରକୁ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 7

गोकर्णं च प्रभासं च पुण्यं च कृमिजांगलम् । गगाद्वारं गयाशीर्षं कालाभीष्टं वटेश्वरम्

ସେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଓ ପ୍ରଭାସକୁ ଗଲେ, ପୁଣ୍ୟ କୃମିଜାଙ୍ଗଲକୁ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, ଗୟାଶୀର୍ଷ, କାଳାଭୀଷ୍ଟ ଓ ବଟେଶ୍ୱରକୁ ମଧ୍ୟ ଗଲେ।

Verse 8

किं वा तेन बहूक्तेन तीर्थान्यायतनानि च । असंख्यानि गतो देवः कामं च ददृशे तथा

ଅଧିକ କହି କ’ଣ ଲାଭ? ଦେବ ଅସଂଖ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର ଆୟତନକୁ ଗଲେ; ତଥାପି ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ କାମକୁ ହିଁ ଦେଖିଲେ।

Verse 9

यत्रयत्र महादेवस्तद्भयान्नृप गच्छति । तत्रतत्र पुनः कामं प्रपश्यति धृतायुधम्

ହେ ରାଜନ, ମହାଦେବ ତାହାର ଭୟରୁ ଯେଉଁଯେଉଁଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେଉଁସେଉଁଠାରେ ପୁନଃପୁନଃ ହାତରେ ଆୟୁଧ ଧାରଣ କରିଥିବା କାମକୁ ଦେଖନ୍ତି।

Verse 10

कस्यचित्त्वथकालस्य पुनः प्राप्तोऽर्बुदं प्रति । तत्रापश्यत्तथा काममाकर्णाकर्षितायुधम् । आकुंचितैकपादं च स्थिरदृष्टिं नृपो त्तम

କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ଅର୍ବୁଦ ପ୍ରତି ଫେରିଲା। ସେଠାରେ ସେ କାମଦେବଙ୍କୁ ପୁନି ଦେଖିଲା—କର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣିଥିବା ବାଣାୟୁଧ ସହ, ଗୋଟିଏ ପାଦ କୁଞ୍ଚିତ କରି, ସ୍ଥିର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ।

Verse 11

अथाऽसौ भगवाञ्छांतः प्रियादुःखसमन्वितः । क्रोधं चक्रे विशेषेण दृष्ट्वा तं पुरतः स्थितम्

ତେବେ ସେ ଭଗବାନ୍ ଶାନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରିୟା-ବିଷୟକ ଦୁଃଖରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ତାହାକୁ ଦେଖି ବିଶେଷ ଭାବେ କ୍ରୋଧ କଲେ।

Verse 12

तस्य कोपाभिभूतस्य तृतीयान्नयनान्नृप । निश्चक्राम महाज्वाला ययाऽसौ भस्मसात्कृतः

ହେ ନୃପ, କୋପରେ ଅଭିଭୂତ ତାଙ୍କ ତୃତୀୟ ନୟନରୁ ଏକ ମହାଜ୍ୱାଳା ନିଷ୍କ୍ରମିଲା; ସେଇ ଜ୍ୱାଳାରେ ସେ ଭସ୍ମସାତ୍ ହେଲା।

Verse 13

सचापः सशरो राजंस्तस्मिन्पर्वतरोधसि । शंकरो रोषपर्यंतं गत्वा सौख्यमवाप्तवान्

ହେ ରାଜନ୍, ସେଇ ପର୍ବତ ଢାଳରେ ଧନୁଷ-ବାଣ ସହିତ (ସେ) ପଡ଼ି ରହିଲା; ଶଙ୍କର କ୍ରୋଧର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇ ପରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସୌଖ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 14

कैलासं पर्वतश्रेष्ठं जगाम सुरपूजितः । दग्धे मनोभवे भार्या रतिरस्य पतिव्रता । व्यलपत्करुणं दीना पतिशोकपरि प्लुता

ସୁରମାନେ ପୂଜିତ ସେ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ କୈଲାସକୁ ଗଲେ। ମନୋଭବ (କାମ) ଦଗ୍ଧ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କର ପତିବ୍ରତା ଭାର୍ଯ୍ୟା ରତି ଦୀନ ହୋଇ, ପତିଶୋକରେ ପ୍ଲୁତ, କରୁଣ ଭାବେ ବିଲାପ କଲା।

Verse 15

ततो दारूणि चाहृत्य चितिं कृत्वा नराधिप । आरुरोहाग्निसंदीप्तां चितिं सा पतिदुःखिता । तावदाकाशगां वाणीं शुश्राव च यशस्विनी

ତେବେ, ହେ ନରାଧିପ! ସେ କାଠ ଆଣି ଚିତା ରଚି, ପତିବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଅଗ୍ନିଦୀପ୍ତ ଚିତାରେ ଆରୋହଣ କଲା। ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଯଶସ୍ବିନୀ ଆକାଶବାଣୀ ଶୁଣିଲା।

Verse 16

वागुवाच । मा पुत्रि साहसं कार्षीस्तपसा तिष्ठ सुन्दरि । भूयः प्राप्स्यसि भर्त्तारं कामें तुष्टेन शंभुना

ବାଣୀ କହିଲା—“ହେ କନ୍ୟେ, ସାହସ କରି ଏମିତି କାମ କରନି। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରୁହ। ଶମ୍ଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ପତି କାମଙ୍କୁ ପାଇବ।”

Verse 17

सा श्रुत्वा तां तदा वाणीं समुत्तस्थौ समुमध्यमा । देवमाराधयामास दिवानक्तमतंद्रिता । व्रतैर्दानैर्जपैर्होमैरुपवासैस्तथा परैः

ସେହି ବାଣୀ ଶୁଣି ସୁମଧ୍ୟମା ସେତେବେଳେ ଉଠିଦାଁଡାଇଲା। ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଭାବେ ଦିନରାତି ଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲା—ବ୍ରତ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ, ଉପବାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିୟମରେ।

Verse 18

ततो वर्ष सहस्रांते तुष्टस्तस्या महेश्वरः । अब्रवीद्वद कल्याणि वरं यन्मनसि स्थितम्

ତାପରେ ହଜାର ବର୍ଷର ଶେଷରେ ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ—“ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, କୁହ; ତୁମ ମନରେ ଯେ ବର ନିଶ୍ଚିତ ଅଛି, ସେ କଣ?”

Verse 19

रतिरुवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव भगवंल्लोक भावनः । अक्षतांगः पुनः कामः कांतो मे जायतां पतिः

ରତି କହିଲା—“ହେ ଦେବ, ହେ ଭଗବନ୍, ଲୋକଭାବନ! ଯଦି ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଅକ୍ଷତ ଅଙ୍ଗସହିତ କାମଦେବ ପୁନର୍ବାର ମୋର ପ୍ରିୟ ପତି ହେଉନ୍ତୁ।”

Verse 20

एवमुक्ते तया वाक्ये तत्क्षणात्समुपस्थितः । यथा सुप्तो महाराज तद्वद्रूपः स हर्षित

ସେ ଏପରି କଥା କହିବାମାତ୍ରେ ସେହି କ୍ଷଣରେ ସେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ହେ ମହାରାଜ, ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗିଉଠିଥିବା ପରି, ପୂର୍ବରୂପ ଧରି ହର୍ଷିତ ଥିଲେ।

Verse 21

इक्षुयष्टिमयं चापं पुष्पबाणसमन्वितम् । भृंगश्रेणिमय्या मौर्व्या शोभितं सुमनोहरम्

ତାଙ୍କ ହାତରେ ଇକ୍ଷୁଦଣ୍ଡରେ ତିଆରି ଧନୁ ଥିଲା, ପୁଷ୍ପବାଣ ସହିତ ଯୁକ୍ତ; ଭୃଙ୍ଗମାଳା-ରୂପ ଜ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର।

Verse 22

ततो रतिसमायुक्तः प्रणिपत्य महेश्वरम् । अनुज्ञातस्तु तेनैव स्वव्यापारेऽभ्यवर्त्तत

ତାପରେ ରତି ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା। ତାଙ୍କର ଅନୁଜ୍ଞା ପାଇ ସେ ନିଜ ନିୟତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଫେରିଗଲା।

Verse 23

स दृष्ट्वा शिवमाहात्म्यं श्रद्धां कृत्वा नृपोत्तम । शिवं संस्थापयामास पर्वतेऽर्बुदसंज्ञिते

ଶିବମାହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖି, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ରାଜା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଧାରଣ କରି ‘ଅର୍ବୁଦ’ ନାମକ ପର୍ବତରେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ (ଲିଙ୍ଗ/ମନ୍ଦିର)।

Verse 24

यस्मिन्दृष्टे महाराज नारी वा यदि वा नरः । सप्तजन्मांतराण्येव न दौर्भाग्यमवाप्नुयात्

ହେ ମହାରାଜ, ତାଙ୍କୁ (ସେଠାରେ ସ୍ଥାପିତ ଶିବଙ୍କୁ) ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମାତ୍ରେ, ନାରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ, ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ପାଉନାହିଁ।

Verse 25

एवमेतन्मया ख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । कामेश्वरस्य माहात्म्यं कामदाह सविस्तरम्

ତୁମେ ଯାହା ମୋତେ ପଚାରିଥିଲ, ସେହି କଥା ଏଭଳି ମୁଁ କହିଦେଲି—କାମେଶ୍ୱରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ କାମଦାହର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ସବିସ୍ତାରେ।

Verse 40

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखंडे कामेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चत्वारिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଅର୍ବୁଦଖଣ୍ଡରେ ‘କାମେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।