Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 34

Devanagari script

गंगोवाच । अपि दौर्भाग्ययुक्ताऽहं भार्या जाताऽस्मि शूलिनः । तस्मादेकं दिनं देहि क्रीडनार्थमनेन तु

Transliteration

gaṃgovāca | api daurbhāgyayuktā'haṃ bhāryā jātā'smi śūlinaḥ | tasmādekaṃ dinaṃ dehi krīḍanārthamanena tu

Translation

ଗଙ୍ଗା କହିଲେ—ମୁଁ ଯଦିଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଯୁକ୍ତା, ତଥାପି ଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହୋଇଛି। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା କରିବା ପାଇଁ ମୋତେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦିନ ଦିଅ।

Word by Word

• गङ्गा: Ganga
• गङ्गा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अपि: even, also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपेक्षार्थक (even/also)

• दौर्भाग्ययुक्ता: endowed with misfortune
• दौर्भाग्ययुक्ता: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दौर्भाग्य + युक्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (दौर्भाग्येन युक्ता); ‘युक्त’ = क्त-कृदन्त (√युज्)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• भार्या: wife
• भार्या: Karta/Predicate (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जाता: have become
• जाता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु) / जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकालिक कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (become)

• अस्मि: am
• अस्मि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• शूलिनः: of the trident-bearer (Shiva)
• शूलिनः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शूलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; सर्वनाम

• एकम्: one
• एकम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘दिनम्’ इति विशेषण

• दिनम्: day
• दिनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• देहि: give
• देहि: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• क्रीडनार्थम्: for playing, for sport
• क्रीडनार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: क्रीडन + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (क्रीडनस्य अर्थः = for the purpose of play)

• अनेन: with this (one)
• अनेन: Sahakari/Karana (With this/Instrumental association)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)

Speaker

Gaṅgā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śiva-kuṇḍa / Śivagaṅgā (contextual)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Gaṅgā, personified as a radiant river-goddess, speaks with humility, requesting a single day to sport with the trident-bearing Śiva.

Characters & Entities

• Gaṅgā
• Śiva (Śūlin)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even divine beings express humility; sacred narratives frame devotion and intimacy with Śiva as a source of auspiciousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The context leads into the glorification of Śivagaṅgā-kuṇḍa, a tīrtha described in the Arbudakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed in this verse; it sets up the tīrtha’s origin narrative.