
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ରୂପେ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ-ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଏକ କୁଣ୍ଡରେ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ‘ଗୁପ୍ତା’ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ମିଳେ ଓ ଜୀବନଭରି ସଞ୍ଚିତ ପାପସମୂହ ନାଶ ପାଏ। ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ଅର୍ବୁଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ପରେ, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗୋପନୀୟତା ରଖି ଶିବ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି। ନନ୍ଦୀ ଓ ଭୃଙ୍ଗୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗଣମାନେ ନିର୍ମଳ ଜଳଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତମ କୁଣ୍ଡ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି; ଶିବ ବ୍ରତ-ବ୍ୟାଜରେ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ମନରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଲେ ଗଙ୍ଗା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଆସନ୍ତି। ନାରଦ ଶିବଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ଭାବ ଦେଖି ଧ୍ୟାନଦୃଷ୍ଟିରେ ରହସ୍ୟ ଜାଣି କହିଦେଲେ କ୍ରୋଧିତ ପାର୍ବତୀ ସେଠାକୁ ଆସନ୍ତି। ପୂର୍ବସୂଚିତ ଗଙ୍ଗା ବିନୟବାକ୍ୟରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଭାଗୀରଥ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପୂର୍ବ ସମ୍ବନ୍ଧ (ଅବତରଣ ସମୟର ‘ଧାରଣ’) ସ୍ମରଣ କରାନ୍ତି; ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଲ ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ଶିବଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଦିନ ଅନୁମତି ମାଗି ସ୍ଥଳର ନାମ ‘ଶିବକୁଣ୍ଡ/ଶିବଗଙ୍ଗା’ ରଖନ୍ତି। ଶେଷରେ ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଲ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତେ ସ୍ନାନ, ଅମଙ୍ଗଳନାଶ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବୃଷଦାନ—ସ୍ୱର୍ଗଫଳଦାୟକ—ବୋଲି ବିଧାନ ଅଛି।
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । कुंडं तु शिवलिंगाख्यं ततो गच्छेन्महीपते । यत्र सा जाह्नवी गुप्ता तिष्ठते भूपसत्तम
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ମହୀପତେ, ତାପରେ ‘ଶିବଲିଙ୍ଗ’ ନାମକ କୁଣ୍ଡକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ଗୁପ୍ତଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ, ହେ ଭୂପସତ୍ତମ।
Verse 2
तस्यां स्नातो नरः सम्यक्सर्वतीर्थफलं लभेत् । मुच्यते पातकात्कृत्स्नादाजन्ममरणांतिकात्
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ଜନ୍ମମରଣାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିବା ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 3
ययाति रुवाच । किमर्थं तत्र सा गुप्ता जाह्नवी तिष्ठते विभो । कस्मिन्काले समायाता परं कौतूहलं हि मे
ଯୟାତି କହିଲେ—ହେ ବିଭୋ! ସେଇ ଜାହ୍ନବୀ କାହିଁକି ସେଠାରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରହୁଛି? ସେ କେଉଁ କାଳରେ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ? ମୋର ପରମ କୌତୁହଳ।
Verse 4
पुलस्त्य उवाच । यदा प्रसादितो देवैर्भगवान्वृषभध्वजः । अर्बुदेऽस्मिन्सदा स्थेयमचलेन त्वया विभो
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ଦେବମାନେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ, ହେ ବିଭୋ, ତେବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହିପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଗଲା—‘ଏହି ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତରେ ଆପଣ ସଦା ଅଚଳ ଭାବେ ବସନ୍ତୁ।’
Verse 5
तत्र संस्थापिते लिंगे स्वयं देवेन शंभुना । यत्पातितं पुरा लिंगं वालखिल्यैर्महर्षिभिः
ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ଦେବ ଶମ୍ଭୁ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ପୂର୍ବେ ବାଲଖିଲ୍ୟ ମହର୍ଷିମାନେ ଯେ ଲିଙ୍ଗକୁ ପାତିତ କରିଥିଲେ, ସେଇ ଲିଙ୍ଗ ହିଁ ସେଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।
Verse 6
अतिकोपसमायुक्तैः कस्मिंश्चित्कारणांतरे । तदा देवेन प्रतिज्ञातं सर्वेषां त्रिदिवौकसाम्
କୌଣସି କାରଣାନ୍ତରେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେତେବେଳେ ଦେବତା ତ୍ରିଦିବବାସୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ।
Verse 7
अचले तु मयात्रैव स्थातव्यं नात्र संशयः । ततः कालेन महता वसतस्तस्य तत्र च
‘ଏହି ଅଚଳ ପର୍ବତରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ହିଁ ନିଶ୍ଚୟ ରହିବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’ ତାପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ବିତିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସେଠାରେ ହିଁ ବସବାସ କରୁଥିଲେ।
Verse 8
अचलेश्वररूपस्य गंगा चित्ते व्यजायत । कथं नित्यं तया सार्द्धं भविष्यति समागमः
ଅଚଲେଶ୍ୱରରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ତାଙ୍କ ଚିତ୍ତରେ ଗଙ୍ଗା ଉଦିତ ହେଲା—“ତାଙ୍କ ସହ ମୋର ନିତ୍ୟ ସମାଗମ କିପରି ହେବ?”
Verse 9
अथ जानाति नो गौरी मानिनी परमेश्वरी । तस्यैवं चिन्तयानस्य बहुशो नृपसत्तम
ତାପରେ ମାନିନୀ ପରମେଶ୍ୱରୀ ଗୌରୀ ତାଙ୍କ ଭାବନାକୁ ଜାଣିଲେ। ହେ ନୃପସତ୍ତମ, ସେ ଏଭଳି ବହୁବାର ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
Verse 10
उपायं सुमहद्ध्यात्वा जाह्नवीसंगसंभवम् । तेनादिष्टा गणाः सर्वे नंदिभृङ्गिपुरःसराः
ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ସଙ୍ଗମ ସମ୍ଭବ କରାଇବା ଏକ ମହାନ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରି, ନନ୍ଦି ଓ ଭୃଙ୍ଗିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ସେ ସମସ୍ତ ଗଣମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
Verse 11
अभिप्रायोऽस्ति मे कश्चिज्जलाश्रयव्रतोद्भवः । क्रियतामुत्तमं कुण्डमस्मिन्पर्वतरोधसि
“ଜଳାଶ୍ରୟ ବ୍ରତରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ମୋର ଏକ ଅଭିପ୍ରାୟ ଅଛି। ଏହି ପର୍ବତର ଢାଳରେ ଏକ ଉତ୍ତମ କୁଣ୍ଡ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉ।”
Verse 12
तत्राहं जलमध्यस्थः स्थास्यामि जलतत्परः । तच्छ्रुत्वा त्वरितं चक्रुर्गणाः कुण्डमनेकशः
“ସେଠାରେ ମୁଁ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଜଳପରାୟଣ ରହିବି।” ଏହା ଶୁଣି ଗଣମାନେ ଶୀଘ୍ର ନାନା ପ୍ରକାରେ କୁଣ୍ଡ ତିଆରି କଲେ।
Verse 13
स्वच्छोदकसमाकीर्णं सुतीर्थं सुसुखावहम् । ततो गौरीमनुज्ञाप्य जाह्नवीसंगलालसः
ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ମହାସୁଖଦାୟକ ଥିଲା। ପରେ ଗୌରୀଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ସେ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ସଙ୍ଗମକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କଲା।
Verse 14
व्रतव्याजेन देवेशो विवेश तदनन्तरम् । चिन्तयामास तत्रस्थो गंगां त्रैलोक्यपाविनीम्
ବ୍ରତର ଛଳରେ ଦେବେଶ୍ୱର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ରହି ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟପାବନୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।
Verse 15
सा ध्याता तत्क्षणात्तत्र शिवेन सह संगता । एवं स भगवांस्तत्र जाह्नवीं भजते सदा
ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବାମାତ୍ରେ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଶିବଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗତ ହେଲେ। ଏଭଳି ସେ ସ୍ଥାନରେ ଭଗବାନ୍ ସଦା ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା)ଙ୍କୁ ଭଜନ କରନ୍ତି।
Verse 16
व्रतव्याजेन राजेन्द्र न तु गौरी व्यजानत । कस्यचित्त्वथ कालस्य नारदो भगवान्मुनिः । कैवल्यज्ञानसंपन्नस्तत्रायातः परिभ्रमन्
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ବ୍ରତର ଏହି ଛଳରେ ଗୌରୀ ସତ୍ୟ କଥା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିଛି ସମୟ ପରେ କୈବଲ୍ୟଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ ଭଗବାନ୍ ମୁନି ନାରଦ ଭ୍ରମଣ କରି କରି ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
Verse 17
स तु दृष्ट्वा महादेवं जलस्थं व्रतधारिणम् । कामजैरिंगितैर्युक्तं तत्राऽसौ विस्मयान्वितः
ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଜଳରେ ଅବସ୍ଥିତ, ବ୍ରତଧାରୀ ଭାବେ ଦେଖିଲେ; କିନ୍ତୁ କାମଜ ଇଙ୍ଗିତରେ ଯୁକ୍ତ ଦେଖି ସେଠାରେ ସେ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।
Verse 18
वक्त्रनेत्रविकारोऽयं किमस्य व्रतधारिणः । ईदृक्कामसमायुक्तस्ततो ध्यानस्थितो मुनिः
“ବ୍ରତଧାରୀ ଏହି ମୁନିଙ୍କ ମୁହଁ ଓ ନୟନରେ ଏମିତି ବିକାର କାହିଁକି? ସେ ତ କାମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ”—ଏଭଳି ଭାବି ସେ ମୁନି ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ହେଲେ।
Verse 19
अथाऽपश्यद्ध्यानदृष्ट्या गंगासक्तं महेश्वरम् । गौर्या भयेन सव्याजं ततो विस्मयमागतः
ତାପରେ ଧ୍ୟାନଜନିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ଗଙ୍ଗାରେ ଆସକ୍ତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଗୌରୀଙ୍କ ଭୟରୁ ଏହା ଏକ ଅଜୁହାତରେ ହେଉଛି ବୋଲି ଜାଣି ସେ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।
Verse 20
तदा स कथयामास सर्वं हरविचेष्टितम्
ତେବେ ସେ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟା-ଆଚରଣକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହିଲେ।
Verse 21
ततो देवी त्वरायुक्ता ययौ यत्र महेश्वरः । आताम्रनयना रोषाद्वेपमाना मुहुर्मुहुः
ତାପରେ ଦେବୀ ତ୍ୱରାସହିତ ଯେଉଁଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ। କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ନୟନ ରକ୍ତିମ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ପୁନଃପୁନଃ କମ୍ପିତ ହେଲେ।
Verse 22
तां दृष्ट्वा कोपसंयुक्तां समायातां महेश्वरीम् । उवाच जाह्नवी भीता ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा
କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସବୁ ଜାଣି, ଭୟଭୀତ ଜାହ୍ନବୀ କହିଲେ।
Verse 23
आवयोः संगमे देवी नारदेन निवेदिता । सेयं रुष्टा समायाति कुरुष्व यदनन्तरम्
ଦେବୀ, ଆମ ମିଳନର କଥା ନାରଦ ନିବେଦନ କରିଛନ୍ତି। ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ଏବେ ପରେ ଯାହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ତାହା କର।
Verse 24
श्रीमहादेव उवाच । कर्त्तव्यं जाह्नवि श्रेयः पुरो गत्वा नगात्मजाम् । अत्यर्थं मानिनी ह्येषा साम्ना च वशवर्तिनी
ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ—ହେ ଜାହ୍ନବୀ, ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ଆଗକୁ ଯାଇ ପର୍ବତକନ୍ୟା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କୁ ସମୀପ କର; ଏହା ଶ୍ରେୟସ୍କର। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମାନିନୀ, କିନ୍ତୁ ମୃଦୁ ସାମଦ୍ୱାରା ବଶ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 25
तत्क्षणाज्जायते साध्वी तस्मात्सामपरा भव । नो चेच्छापं मया सार्धं तव दास्यत्यसंशयम्
ସେଇ କ୍ଷଣରେ ସେ ସାଧ୍ବୀ ହୋଇ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ; ତେଣୁ ତୁମେ ସାମରେ ପରାୟଣ ହୁଅ। ନଚେତ୍ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 26
एवमुक्ता च रुद्रेण जाह्नवी नृपसत्तम । कुण्डान्निर्गत्य सा गंगा सम्मुखं प्रययौ तदा
ରୁଦ୍ର ଏପରି କହିଲେ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜାହ୍ନବୀ ଗଙ୍ଗା ସେହି ପୁଣ୍ୟକୁଣ୍ଡରୁ ବାହାରି ତେବେ ସମ୍ମୁଖକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
Verse 27
प्रत्युद्ययौ सलज्जा च कृतांजलिपुरःसरा । प्रणम्य शिरसा चेयं ततः प्राह स्वलंकृता
ସେ ଲଜ୍ଜାସହିତ ଆଗକୁ ଆସିଲେ, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଆଗରେ ଧରି। ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ ପରେ କହିଲେ।
Verse 28
पुराऽहं तव कांतेन निपतन्ती नभस्तलात् । धृता देवि तवा प्येतद्विदितं नृपतेः कृते
ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଆକାଶତଳରୁ ପଡୁଥିବାବେଳେ ତୁମ ପ୍ରିୟ ମୋତେ ଧରି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ହେ ଦେବୀ, ଏହା ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଜାଣ—ରାଜାଙ୍କ ବୋଧ ପାଇଁ।
Verse 29
भगीरथाभिधानस्य ततः स्नेहो व्यवर्धत । आवयोस्तव भीत्या च नाभूत्क्वापि समागमः
ତାପରେ ‘ଭଗୀରଥ’ ନାମଧାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ବଢ଼ିଲା; କିନ୍ତୁ ତୁମ ଭୟରୁ ଆମ ଦୁହେଁର କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସମାଗମ ହେଲା ନାହିଁ।
Verse 30
अधुना तव वाक्येन जानेऽहं न सुरेश्वरि । समाहूताऽस्मि रुद्रेण किं वा स्वच्छन्दतः शुभे
ଏବେ ତୁମ ବାକ୍ୟରୁ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ, ମୁଁ ବୁଝୁଛି—ରୁଦ୍ର ମୋତେ ଡାକିଛନ୍ତି କି? ନା ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଆସିଛି?
Verse 31
त्रैलोक्यस्य प्रभुरयं तन्निष्क्रम्य कथञ्चन । तस्मादत्रैव संप्राप्ता सत्यमेतन्मयोदितम्
ଏହିଜଣ ତ୍ରିଲୋକର ପ୍ରଭୁ; ତାଙ୍କଠାରୁ କିଛିପରି ବାହାରି ଆସି, ତେଣୁ ମୁଁ ଏଠିଏ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛି। ମୋ କଥା ସତ୍ୟ।
Verse 32
पुलस्त्य उपाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ततो देवी प्रहर्षिता । प्रोवाच मधुरं वाक्यं सत्यमेतत्त्व योदितम्
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ଦେବୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ମଧୁର ବାଣୀରେ କହିଲେ—“ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେହି ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ।”
Verse 33
तस्माद्वरय भद्रं ते वरं मत्तो यथेप्सितम् । मुक्त्वैकं पतिधर्म्मत्वे मम कांतं महेश्वरम्
ଏହେତୁ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ମୋଠାରୁ ଇଚ୍ଛାମତେ ବର ବାଛ; କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ କଥା ଛାଡ଼ି: ପତିଧର୍ମରେ ମୋ ପ୍ରିୟ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୋଠାରୁ ଅଲଗା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନି।
Verse 34
गंगोवाच । अपि दौर्भाग्ययुक्ताऽहं भार्या जाताऽस्मि शूलिनः । तस्मादेकं दिनं देहि क्रीडनार्थमनेन तु
ଗଙ୍ଗା କହିଲେ—ମୁଁ ଯଦିଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଯୁକ୍ତା, ତଥାପି ଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହୋଇଛି। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା କରିବା ପାଇଁ ମୋତେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦିନ ଦିଅ।
Verse 35
चैत्रशुक्लत्रयोदश्यामहोरात्रं सुरेश्वरि । शिवकुंडं तथास्त्वेतन्मया यस्मात्समावृतम्
ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ! ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ତ୍ରୟୋଦଶୀର ଦିନ-ରାତି ସମଗ୍ରେ ଏହା ‘ଶିବକୁଣ୍ଡ’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଉ; କାରଣ ଏହାକୁ ମୁଁ ଆବୃତ କରିଥିଲି।
Verse 36
शिवगंगाभिधानं च तस्मात्कुण्डं धरातले । ख्यातिं यातु प्रसादेन तव पर्वतनंदिनि
ଏହେତୁ ଧରାତଳରେ ସେହି କୁଣ୍ଡ ‘ଶିବଗଙ୍ଗା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ; ହେ ପର୍ବତନନ୍ଦିନୀ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ତାହାର ଖ୍ୟାତି ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପୁ।
Verse 37
पुलस्त्य उवाच । एवमस्त्विति सा देवी प्रोच्य गंगां महानदीम् । ततो विसर्जयामास तामालिंग्य मुहुर्मुहुः
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—“ଏବମସ୍ତୁ” ବୋଲି ସେ ଦେବୀ ମହାନଦୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ; ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ବିଦାୟ ଦେଲେ।
Verse 38
गतायामथ गंगायामधोवक्त्रं सुलज्जितम् । पाणौ गृह्य ययौ रुद्रं भ्रममाणा गृहं प्रति
ଗଙ୍ଗା ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଗଲାପରେ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଖ ନମାଇଥିବା ଦେବୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ହାତ ଧରି ଘୁରି ନିଜ ଗୃହ ପ୍ରତି ଗଲେ।
Verse 39
एवमेतत्पुरावृत्तं तस्मिन्कुण्डे नराधिप । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन चतुर्द्दश्यां समाहितः
ହେ ନରାଧିପ! ସେଇ କୁଣ୍ଡରେ ପୁରାତନ କାଳରେ ଏଭଳି ଘଟିଥିଲା; ତେଣୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଏକାଗ୍ର ଓ ସଂଯମୀ ରୁହ।
Verse 40
शुक्लायां चैत्रमासे तु स्नानं तत्र समाचरेत् । सांनिध्याद्देवदेवस्य गंगायाश्च नृपोत्तम
ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ଚୈତ୍ରମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ସେଠାରେ ଦେବଦେବ ମହାଦେବ ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଅଛି।
Verse 41
यत्र संक्षयमायाति सर्वं तत्राशुभं कृतम् । तत्र यो वृषभं दद्याद्ब्राह्मणाय नृपोत्तम । तद्रोमसंख्ययास्वर्गे स पुमान्वसति ध्रुवम्
ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ଯେଉଁଠାରେ କୃତ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ କର୍ମ ନାଶ ପାଏ, ସେଠାରେ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବୃଷଭ ଦାନ କରେ, ସେ ପୁରୁଷ ସେଇ ବୃଷଭର ରୋମସଂଖ୍ୟା ପରିମାଣ ବର୍ଷ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ।