Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 73

Devanagari script

महिषासुर उवाच । काऽसौ ब्राह्मणशार्दूल तादृग्रूपा वरांगना । यस्याः संदर्शनादेव भवानेव स्मरान्वितः

Transliteration

mahiṣāsura uvāca | kā'sau brāhmaṇaśārdūla tādṛgrūpā varāṃganā | yasyāḥ saṃdarśanādeva bhavāneva smarānvitaḥ

Translation

ମହିଷାସୁର କହିଲା—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶାର୍ଦୂଳ, ସେ ଏପରି ରୂପବତୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ କିଏ? ଯାହାଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରାନ୍ୱିତ ହୋଇଗଲେ।

Word by Word

• महिषासुरः: Mahiṣāsura
• महिषासुरः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: महिष-असुर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st); एकवचन; तत्पुरुषः (महिषः असुरः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष (3rd); एकवचन; परस्मैपद

• का: who?
• का: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st); एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम

• असौ: that (woman)
• असौ: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st); एकवचन; निर्देशवाचक-सर्वनाम

• ब्राह्मणशार्दूल: O tiger among Brahmins
• ब्राह्मणशार्दूल: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण-शार्दूल (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग; संबोधन (Vocative); एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्राह्मणानां शार्दूलः)

• तादृक्: such
• तादृक्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तादृश् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st); एकवचन; विशेषण

• रूपा: of (such) form; beautiful
• रूपा: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st); एकवचन; विशेषण (रूपवती)

• वराङ्गना: an excellent woman
• वराङ्गना: Karta (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: वर-अङ्गना (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st); एकवचन; कर्मधारयः (वरा अङ्गना)

• यस्याः: of whom; whose
• यस्याः: Sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (6th); एकवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम

• संदर्शनात्: from seeing; by the sight
• संदर्शनात्: Apadana (Cause/Source)
• Type: Noun
• Root: सम् + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (5th); एकवचन

• एव: indeed; just
• एव: Sambandha (emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (particle of emphasis)

• भवान्: you (honored sir)
• भवान्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st); एकवचन; आदरार्थ-सर्वनाम

• एव: indeed
• एव: Sambandha (emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• स्मरान्वितः: filled with love/desire
• स्मरान्वितः: Visheshana (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: स्मर-अन्वित (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st); एकवचन; तत्पुरुषः (स्मरेण अन्वितः)

Speaker

Mahīṣāsura

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nārada

Visual Art Cues

Scene: Mahīṣāsura, imposing and regal, addresses Nārada with a mix of reverence and impatience, asking about a peerless woman whose mere sight inflamed even the sage; Nārada stands with vīṇā, eyes averted in restraint.

Characters & Entities

• Mahīṣāsura
• Brāhmaṇa (Nārada implied)
• Smara (Kāma)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the wise can be disturbed by sense-perception; vigilance and restraint are implied as dharmic safeguards.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative setting belongs to Arbuda (Mount Abu/Arbudācala) within the Arbuda Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed in this verse; it introduces a query that leads into the account of tapas and vows.