Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 53

Devanagari script

मामु ह्रदे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा तं मुद्गलेश्वरम् । इह भुक्त्वाऽखिलान्कामानन्ते मुक्तिमवाप्स्यति । एतस्मात्कारणाद्राजन्मामुह्रदमिति स्मृतम्

Transliteration

māmu hrade naraḥ snātvā dṛṣṭvā taṃ mudgaleśvaram | iha bhuktvā'khilānkāmānante muktimavāpsyati | etasmātkāraṇādrājanmāmuhradamiti smṛtam

Translation

ଯେ ନର ମାମୁ-ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି ସେଇ ମୁଦ୍ଗଲେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ଏହି ଜୀବନରେ ହିଁ ସମସ୍ତ ଧର୍ମସମ୍ମତ କାମନା ଭୋଗ କରି ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷ ପାଏ; ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ରାଜନ, ଏହା ‘ମାମୁହ୍ରଦ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Word by Word

• मामु: indeed/now (emphasis)
• मामु: Sambandha/Emphasis (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: मामु (अव्यय/निपात)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic particle; often with imperatival/statement)

• ह्रदे: in the lake
• ह्रदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु) + क्त्वा
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वकाल

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त्वा
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वकाल

• तम्: that (him)
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• मुद्गलेश्वरम्: Mudgaleśvara (Lord of Mudgala)
• मुद्गलेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुद्गल + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (मुद्गलस्य ईश्वरः)

• इह: here
• इह: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (here/in this world)

• भुक्त्वा: having enjoyed
• भुक्त्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु) + क्त्वा
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वकाल

• अखिलान्: all
• अखिलान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (कामान्)

• कामान्: desires
• कामान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• अन्ते: at the end
• अन्ते: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; काल/अवस्थावाचक

• मुक्तिम्: liberation
• मुक्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अवाप्स्यति: will attain
• अवाप्स्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + आप् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

• एतस्मात्: from this
• एतस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; सर्वनाम

• कारणात्: because of the reason
• कारणात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• मामु: indeed/now (emphasis)
• मामु: Sambandha/Emphasis (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: मामु (अव्यय/निपात)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic particle)

• ह्रदम्: the lake
• ह्रदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/समाप्तिसूचक (quotative particle)

• स्मृतम्: is known/called
• स्मृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (भूतकृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भावे प्रयोगः (it is called/remembered)

Speaker

Pulastya (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Māmuhrada

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Mahīpati (king)

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims descend stone steps into a clear mountain lake (Māmuhrada) for ritual bathing; nearby stands the Mudgaleśvara liṅga shrine where they offer bilva leaves and water, symbolizing bhukti-mukti.

Characters & Entities

• Māmuhrada
• Mudgaleśvara (Śiva)
• Snāna
• Mukti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-bathing combined with Śiva-darśana grants both dharmic worldly fulfillment and final liberation—integrating bhoga and mokṣa within Purāṇic dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Māmuhrada (Māmu lake) and the shrine/deity Mudgaleśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna at Māmuhrada and darśana (beholding/worship) of Mudgaleśvara.