Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । रक्तानुबन्धं वै गच्छेत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । यत्र स्नातो नरः सम्यङ्मुच्यते ब्रह्महत्यया

Transliteration

pulastya uvāca | raktānubandhaṃ vai gacchettīrthaṃ trailokyaviśrutam | yatra snāto naraḥ samyaṅmucyate brahmahatyayā

Translation

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ରକ୍ତାନୁବନ୍ଧ’ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• रक्तानुबन्धम्: Raktānubandha (name of a tīrtha)
• रक्तानुबन्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रक्त-अनुबन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; कर्म (गच्छेत्)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक निपात (indeed)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तीर्थम्: to the sacred place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; कर्म/गन्तव्य

• त्रैलोक्यविश्रुतम्: renowned in the three worlds
• त्रैलोक्यविश्रुतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: त्रैलोक्य-विश्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक; श्रु धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (of तीर्थम्)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (where)

• स्नातः: having bathed
• स्नातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्ना (धातु) क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; कर्ता

• सम्यक्: completely/properly
• सम्यक्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (properly, completely)

• मुच्यते: is freed
• मुच्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive), आत्मनेपद

• ब्रह्महत्यया: from brahma-hatya (killing a Brahmin)
• ब्रह्महत्यया: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म-हत्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; हेतु/सहकारि (by/from the sin of brahma-slaughter)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Raktānubandha

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Sage Pulastya, radiant and austere, points toward a crimson-tinged sacred waterbody named Raktānubandha; a pilgrim performs a careful bath with folded hands, suggesting expiation of brahmahatyā.

Characters & Entities

• Pulastya
• Raktānubandha Tīrtha
• Brahmahatyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is presented as dharmic medicine: sincere tīrtha-snāna can function as powerful prāyaścitta for even grave sins.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Raktānubandha, a tīrtha said to be renowned across the three worlds.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) performed properly at Raktānubandha tīrtha.