Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 45

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा सुराः सर्वे स्वस्वस्थानं ययुस्ततः । वह्निश्च भगवान्राजन्यथापूर्वमवर्तत

Transliteration

pulastya uvāca | evamuktvā surāḥ sarve svasvasthānaṃ yayustataḥ | vahniśca bhagavānrājanyathāpūrvamavartata

Translation

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ। ହେ ରାଜନ୍! ଭଗବାନ୍ ବହ୍ନି (ଅଗ୍ନି) ପୂର୍ବବତ୍ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; वक्ता

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: वच् (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive); पूर्वकालिक क्रिया

• सुराः: the gods
• सुराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; विशेषण (of सुराः)

• स्वस्वस्थानम्: to their respective abode
• स्वस्वस्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व-स्व-स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; गन्तव्य (object of motion)

• ययुः: went
• ययुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• ततः: then/thereupon
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/तदनन्तरम् अर्थे (ablatival adverb)

• वह्निः: Agni (fire)
• वह्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• भगवान्: the venerable/lordly
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; विशेषण (of वह्निः)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th case), एकवचन; संबोधन

• यथा: as
• यथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/उपमानवाचक (as/just as)

• पूर्वम्: formerly
• पूर्वम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक/अव्ययीभावप्राय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (formerly/before)

• अवर्तत: remained/continued/returned to (his state)
• अवर्तत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृत् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Agnitīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Rājan (the king)

Visual Art Cues

Scene: Pulastya narrates to the king: devas depart skyward to their abodes; Agni remains, steady and radiant, near the consecrated reservoir.

Characters & Entities

• Pulastya
• Devas
• Agni (Vahni)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

After divine acts establish a sacred benefit for the world, the cosmos returns to its steady order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Agnitīrtha remains implied as the sanctified location connected with Agni’s continuing presence.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it closes the narrative segment.