Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 29

Devanagari script

त्वं मुखं सर्वदेवानां त्वयि लोकाः प्रतिष्ठिताः । भूलोके च त्वया त्यक्ते वयं सर्वे सवासवाः । विनाशमेव यास्यामस्तस्मात्त्वं त्रातुमर्हसि

Transliteration

tvaṃ mukhaṃ sarvadevānāṃ tvayi lokāḥ pratiṣṭhitāḥ | bhūloke ca tvayā tyakte vayaṃ sarve savāsavāḥ | vināśameva yāsyāmastasmāttvaṃ trātumarhasi

Translation

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ‘ମୁଖ’; ତୁମ ଉପରେ ଲୋକମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତୁମେ ଯଦି ଭୂଲୋକ ତ୍ୟାଗ କର, ତେବେ ଆମେ ସମସ୍ତେ—ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ—ବିନାଶକୁ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବୁ; ତେଣୁ ତୁମେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (त्रिलिङ्ग), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• मुखम्: mouth; face; foremost
• मुखम्: Predicate/Complement (विधेय)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• सर्वदेवानाम्: of all the gods
• सर्वदेवानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व-देव (प्रातिपदिक; सर्व + देव)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन (Plural)

• त्वयि: in you
• त्वयि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), त्रिलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन (Singular)

• लोकाः: worlds; beings
• लोकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)

• प्रतिष्ठिताः: are established; are situated
• प्रतिष्ठिताः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि/भूतकृत् (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्रियाविशेषणरूपेण/विधेयविशेषण (predicative participle)

• भूलोके: in the earthly world
• भूलोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू-लोक (प्रातिपदिक; भू + लोक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), त्रिलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)

• त्यक्ते: when (it is) abandoned
• त्यक्ते: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि (past passive participle, क्त), सप्तमी-विभक्ति (Locative absolute), एकवचन; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-सम्भव (contextual), ‘त्वया’ सह सति-सप्तमी (locative absolute)

• वयम्: we
• वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), त्रिलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural); विशेषण (adjective) ‘वयम्’ इत्यस्य

• सवासवाः: together with Indra (Vāsava)
• सवासवाः: Karta (Subject-apposition/कर्ता-समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स-वासव (प्रातिपदिक; स + वासव)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)

• विनाशम्: destruction
• विनाशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विनाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)

• एव: indeed; only
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (particle of emphasis)

• यास्यामः: we shall go; we will reach
• यास्यामः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष? (No) उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मात् (तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: हेतौ/तस्मात्-शब्दः (ablatival adverb: ‘therefore/from that’)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, त्रिलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• त्रातुम्: to protect; to save
• त्रातुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: त्रा (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), परस्मैपद-धातु; क्रियार्थक (purpose)

• अर्हसि: you ought; you are fit
• अर्हसि: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

Speaker

Devas

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa (frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣi assembly

Visual Art Cues

Scene: Devas, with Indra among them, plead before Agni: ‘Do not abandon earth’; Agni stands as a pillar of flame; behind, faint imagery of altars and worlds resting upon his radiance.

Characters & Entities

• Agni
• Indra (Vāsava)
• Devas
• Lokas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Yajña and cosmic reciprocity depend on Agni; when the sacrificial link breaks, social and cosmic order (dharma) collapses.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not a direct tirtha-glorification verse; it belongs to the Arbuda sacred landscape narrative where the nirjhara setting frames the episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, it upholds yajña: Agni as the mouth of the gods who carries offerings; no specific vrata/dāna is stated.