Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

निहत्य दानवान्संख्ये कृत्वा स्नानं सुनिर्झरे । विष्णुः प्राक्षालयत्तोयं तेन तन्मेध्यतां गतम्

Transliteration

nihatya dānavānsaṃkhye kṛtvā snānaṃ sunirjhare | viṣṇuḥ prākṣālayattoyaṃ tena tanmedhyatāṃ gatam

Translation

ସଂଗ୍ରାମରେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରି ବିଷ୍ଣୁ ସୁନ୍ଦର ଝରଣାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଏହି ଜଳରେ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କଲେ; ତାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଜଳ ମେଧ୍ୟତା ଅର୍ଥାତ୍ ଶୁଦ୍ଧତା ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Word by Word

• निहत्य: having slain
• निहत्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: हन् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावरूप कृदन्त (absolutive/gerund); उपसर्ग-निः/नि + हन्

• दानवान्: the demons (Dānavas)
• दानवान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन

• सङ्ख्ये: in battle
• सङ्ख्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सङ्ख्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• सुनिर्झरे: in the excellent waterfall/spring
• सुनिर्झरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सु + निर्झर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; कर्मधारय (सु-निर्झरः = उत्तमः निर्झरः)

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• प्राक्षालयत्: washed, cleansed
• प्राक्षालयत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षल् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग-प्र

• तोयम्: water
• तोयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• तेन: by that, thereby
• तेन: Karana (Instrument/Reason/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; सर्वनाम

• तत्: that (place/thing)
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; विशेषण (तीर्थम्/तोयम् implied)

• मेध्यताम्: purity, sanctity
• मेध्यताम्: Gati-karman (Goal with गम्/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मेध्यता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• गतम्: having attained, reached
• गतम्: Kriya-visheshana (Result state/फल)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (तत्) सह

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakra-tīrtha (sunirjhara-associated)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: King

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu, after defeating Dānavas, steps into a sparkling cascade; he washes with cupped hands, and the water glows, becoming visibly pure; remnants of battle fade into a tranquil sacred landscape.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Dānavas
• Cakra-tīrtha (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine contact sanctifies nature; tīrtha waters become ritually pure through the Lord’s presence and acts.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakra-tīrtha and its sacred waterfall/stream whose water gained medhyatā.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) is implied as a sanctifying act associated with the tīrtha’s origin.