Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 21

Devanagari script

उत्तंक उवाच । अवश्यं भक्षय त्वं मामेकं शृणु नराधिप । देहि मे कुण्डले तात दत्त्वाऽहं गुरवे पुनः । आगमिष्यामि भक्षस्व मा त्वं कार्यविवर्जितम्

Transliteration

uttaṃka uvāca | avaśyaṃ bhakṣaya tvaṃ māmekaṃ śṛṇu narādhipa | dehi me kuṇḍale tāta dattvā'haṃ gurave punaḥ | āgamiṣyāmi bhakṣasva mā tvaṃ kāryavivarjitam

Translation

ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ— “ହେ ନରାଧିପ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଭକ୍ଷ କର; କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ କଥା ଶୁଣ। ତାତ, ସେ କୁଣ୍ଡଳଦ୍ୱୟ ମୋତେ ଦିଅ; ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୁନଃ ଦାନ କରି ମୁଁ ଫେରିଆସିବି। ତାପରେ ମୋତେ ଭକ୍ଷ କର; ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହୁନାହିଁ।”

Word by Word

• उत्तंकः: Uttaṅka
• उत्तंकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उत्तंक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• अवश्यम्: certainly
• अवश्यम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अवश्य (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक क्रियाविशेषण (certainly)

• भक्षय: eat/devour
• भक्षय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भक्ष् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन

• एकम्: one (thing)
• एकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वाक्यांशे ‘एकं शृणु’ = one thing)

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन

• नराधिप: O king (lord of men)
• नराधिप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नराणाम् अधिपः)

• देहि: give
• देहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन

• मे: to me
• मे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• कुण्डले: the two earrings
• कुण्डले: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन

• तात: O dear (sir/father)
• तात: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) त्वा (क्त्वा/अव्ययकृदन्त)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having given)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• गुरवे: to the teacher
• गुरवे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (adverb: again)

• आगमिष्यामि: I will come back
• आगमिष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; उपसर्गयुक्त (आ + गम्)

• भक्षस्व: eat (then)
• भक्षस्व: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भक्ष् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• मा: do not
• मा: Prohibition (Pratishedha/प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (prohibitive particle)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• कार्यविवर्जितम्: devoid of duty/without purpose
• कार्यविवर्जितम्: Predicate adjective (Vidhana/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: कार्य (प्रातिपदिक) + विवर्जित (प्रातिपदिक/कृदन्ताधारित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्वितीया-तत्पुरुषः/कर्मधारयप्रायः (कार्येण विवर्जितम् = devoid of duty) विशेषण (त्वाम्/त्वम् प्रति निषेधवाक्ये)

Speaker

Uttaṅka

Visual Art Cues

Scene: Uttaṅka, fearless, offers himself to be eaten but requests the earrings first to return them to his guru, promising to come back for the king’s act.

Characters & Entities

• Uttaṅka
• Saudāsa
• Guru (ācārya)
• Kuṇḍala (earrings)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Guru-bhakti and commitment to one’s vow stand above even fear of death; dharma is upheld through steadfast truth and duty.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse occurs in the Arbuda-khaṇḍa (connected with Arbuda/Aravalli sacred geography), but this line focuses on the ethical narrative rather than a tīrtha-phala.

What ritualistic prescription is mentioned?

A dharmic ‘prescription’ is implied: fulfilling the guru’s command (guru-ājñā) and returning what is due; no formal rite is described.