
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ରାଜାଙ୍କୁ ହରିପ୍ରିୟ, ପାପନାଶକ ବରାହତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ବରାହାବତାରରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇଥିବା କଥା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ପରେ ବରସଂବାଦରେ ଭୂମିଦେବୀ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ବରାହରୂପେ ନିବାସ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଭଗବାନ ଆର୍ବୁଦ ପର୍ବତରେ ସେହି ରୂପରେ ରହିବାକୁ ସମ୍ମତି ଦିଅନ୍ତି। ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ପବିତ୍ର ସରୋବରରେ ମାଘମାସ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଭକ୍ତିସହିତ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାବନ କୁହାଯାଇଛି; ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପରି ମହାପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ସେଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ପିତୃମାନେ ଦୀର୍ଘକାଳ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଶେଷରେ ଦାନଧର୍ମ, ବିଶେଷକରି ଗୋଦାନ, ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରଶଂସିତ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର୍ଗବାସ ଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସ୍ନାନ-ବ୍ରତ-ତର୍ପଣ-ପିଣ୍ଡଦାନ-ଦାନ ଏକତ୍ର ଆଚରଣ କଲେ ପିତୃସହିତ ବିଷ୍ଣୁ-ସାଲୋକ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ ବୋଲି ନିଷ୍କର୍ଷ।
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं पापप्रणाशनम् । वाराहस्य हरेरिष्टं सदा वाससुखप्रदम्
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତାପରେ ପାପନାଶକ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ତାହା ବରାହରୂପ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ସଦା ବାସସୁଖ ପ୍ରଦାନକାରୀ।
Verse 2
वाराहेणावतारेण पृथ्वी तत्र समुद्धृता । हरिणोक्ता स्थिरा तिष्ठ न भेतव्यं कदाचन
ବରାହ ଅବତାର ଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ପୃଥିବୀ ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇଥିଲା। ତେବେ ହରି ତାକୁ କହିଲେ—‘ସ୍ଥିର ରୁହ; କେବେ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରିବା ନାହିଁ।’
Verse 3
अहं चेतो गमिष्यामि वैकुण्ठे च पुनः शुभे । वरं वरय कल्याणि यद्यदिष्टं सुदुर्लभम्
‘ଏବେ ମୁଁ ପୁନଃ ଶୁଭ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯିବି। ହେ କଲ୍ୟାଣୀ! ବର ଚାହ—ତୋର ଇଷ୍ଟ ଯାହା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।’
Verse 4
पृथिव्युवाच । यदि देयो वरो मह्यं शंखचक्रगदाधर । अनेन वपुषा तिष्ठ ह्यस्मिंस्तीर्थे सदा हरे
ପୃଥିବୀ କହିଲା—‘ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ହୋଇ, ହେ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧର! ତେବେ ହେ ହରି, ଏହି ରୂପରେ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ସଦା ବିରାଜ କର।’
Verse 5
हरिरुवाच । अनेन वपुषा देवि पर्वतेऽर्बुदसंज्ञके । अहं स्थास्यामि ते वाक्यात्सदा लोक हिते रतः
ହରି କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ! ଏହି ରୂପରେ ‘ଅର୍ବୁଦ’ ନାମକ ପର୍ବତରେ ତୁମ ବାକ୍ୟାନୁସାରେ ମୁଁ ସଦା ଲୋକହିତରେ ରତ ହୋଇ ରହିବି।
Verse 6
ममाग्रे यो ह्रदः पुण्यः सुनिर्मलजलान्वितः । माघमासे सिते पक्ष एकादश्यां समाहितः
ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର, ସୁନିର୍ମଳ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ହ୍ରଦ ଅଛି। ମାଘମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଏକାଦଶୀରେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତେ ଯେ ତାହାରେ ସ୍ନାନ କରେ—
Verse 7
तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या मुच्यते ब्रह्महत्यया । तत्र श्राद्धं करिष्यंति मनुष्याः श्रद्धयान्विताः
ସେଠାରେ ଭକ୍ତିସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସେଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ଲୋକେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବେ।
Verse 8
पितॄणां जायते तृप्तिर्यावदाभूतसंप्लवम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत्
ସେଠାରେ ପିତୃମାନଙ୍କର ତୃପ୍ତି ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 9
पुलस्त्य उवाच । इत्युक्त्वांतर्दधे राजन्गोविंदो गरुडध्वजः । तस्मिन्दिने नृपश्रेष्ठ स्नात्वा व्रतं समाचरेत्
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଏପରି କହି ଗରୁଡଧ୍ୱଜ ଗୋବିନ୍ଦ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେହି ଦିନ ସ୍ନାନ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 10
तर्पणं पिंडदानं च यः कुर्याद्भक्तितत्परः । स याति विष्णुसालोक्यं पूर्वजैः सह पार्थिव
ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ତର୍ପଣ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ କରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ସହ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ବାସ ପାଏ।
Verse 11
तत्र दानं प्रशंसंति गत्वा ब्राह्मणसत्तमे । अस्मिंस्तीर्थे नृपश्रेष्ठ गोदानं च करोति यः
ସେଠାରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମ, ଦାନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ; ଏବଂ ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ଗୋଦାନ କରେ—
Verse 12
रोमसंख्यानि वर्षाणि स्वर्गे तिष्ठति मानवः । तस्मात्सर्वात्मना राजन्गोदानं च समाचरेत्
ଦେହର ରୋମସଂଖ୍ୟା ପରିମାଣ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହେ; ତେଣୁ ହେ ରାଜନ୍, ସର୍ବାତ୍ମଭାବେ ଗୋଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 13
एकादश्यां विशेषेण कर्त्तव्यं स्नानमुत्तमम् । दानं कुर्याद्यथाशक्त्या स याति परमां गतिम्
ବିଶେଷକରି ଏକାଦଶୀରେ ଉତ୍ତମ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯଥାଶକ୍ତି ଦାନ କଲେ, ସେ ପରମ ଗତି ପାଏ।
Verse 19
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखंडे वाराहतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनविंशोध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଅର୍ବୁଦଖଣ୍ଡରେ ‘ବାରାହତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଉଣବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।