Adhyaya 16

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं पापप्रणाशनम् । मणिकर्णिकसंज्ञं तु सर्वलोकेषु विश्रुतम्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାପନାଶକ ‘ମଣିକର୍ଣିକା’ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଏହା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 2

यत्र सिद्धिं गता राजन्वालखिल्या महर्षयः । तैस्तत्र निर्मितं कुण्डं सुरम्यं गिरि गह्वरे

ହେ ରାଜନ, ସେଠାରେ ଭାଲଖିଲ୍ୟ ମହର୍ଷିମାନେ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏବଂ ସେମାନେ ପର୍ବତର ଗହ୍ୱରେ ସେଠାରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏକ କୁଣ୍ଡ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।

Verse 3

तेषां तत्रोपविष्टानां मुनीनां भावितात्मनाम् । महाश्चर्यमभूत्तत्र तत्त्वं शृणु नराधिप

ସେହି ଭାବିତାତ୍ମା ମୁନିମାନେ ସେଠାରେ ଉପବିଷ୍ଟ ଥିବାବେଳେ ସେଠାରେ ଏକ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଲା। ହେ ନରାଧିପ, ତାହାର ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣ।

Verse 4

किरातवनिता काचिन्नाम्ना च मणिकर्णिका । अतिकृष्णा विरूपाक्षी कराला भीषणाकृतिः

ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ନାମରେ ଜଣେ କିରାତ ନାରୀ ଥିଲେ। ସେ ଅତିଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, ବିକୃତ ନୟନା, କୃଶାଙ୍ଗୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିଧାରିଣୀ ଥିଲେ।

Verse 5

तृषार्त्ता तत्र संप्राप्ता मध्यंदिनगते रवौ । ग्रस्ते च राहुणा सूर्ये प्रविष्टा सलिले तु सा

ତୃଷାର୍ତ୍ତା ହୋଇ ସେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଥିଲେ। ରାହୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଗ୍ରସିଲେ (ଗ୍ରହଣ ହେଲା) ବେଳେ ସେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 6

एतस्मिन्नेव काले तु दिव्यरूपवपुर्धरा । मुनीनां पश्यतां चैव विनिष्क्रांता सुमध्यमा

ସେହି ସମୟରେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ-ଦେହଧାରିଣୀ, ସୁମଧ୍ୟମା ଜଣେ ନାରୀ, ମୁନିମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ହିଁ ବାହାରି ଆସିଲେ।

Verse 7

अथ तस्याः पतिः प्राप्तस्तदन्वेषणतत्परः । पप्रच्छ तां वरारोहां पत्न्या दुःखेन दुःखितः

ତାପରେ ତାଙ୍କର ପତି ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ପତ୍ନୀର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ ଏହି ବରାରୋହା ନାରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

Verse 8

मम भार्यात्र संप्राप्ता यदि दृष्टा सुमध्यमे । शीघ्रं वद वरारोहे बालकोऽयं तदुद्भवः

‘ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ, ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ; ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥାଅ, ହେ ବରାରୋହେ, ଶୀଘ୍ର କୁହ। ଏହି ଶିଶୁ ତାଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମିତ।’

Verse 9

तृषार्त्तश्च क्षुधाविष्टो रुदते च मुहुर्मुहुः । दृष्टा चेत्कथ्यतां सुभ्रूर्विनाऽयं तां मरिष्यति

ସେ ତୃଷାରେ ପୀଡିତ ଓ କ୍ଷୁଧାରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ପୁନଃପୁନଃ କରୁଣ ରୋଦନ କରୁଛି। ହେ ସୁଭ୍ରୂ, ତୁମେ ତାକୁ ଦେଖିଥିଲେ କହ—ତାଙ୍କ ବିନା ଏ ନିଶ୍ଚୟ ମରିଯିବ।

Verse 10

स्त्र्युवाच । साऽहं ते दयिता कान्त तीर्थस्यास्य प्रभावतः । दिव्यरूपमिदं प्राप्ता देवैरपि सुदुर्लभम्

ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲା—ହେ କାନ୍ତ, ମୁଁ ତୁମର ଦୟିତା ହିଁ। ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରୁ ମୁଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ପାଇଛି, ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 11

त्वं चापि सलिले ह्यस्मिन्कुरु स्नानं त्वरान्वितः । प्राप्स्यसि त्वं परं रूपं यथा प्राप्तं मयाऽनघ

ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଳରେ ଶୀଘ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କର। ହେ ଅନଘ, ମୁଁ ଯେପରି ପାଇଛି ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପରମ ରୂପ ପାଇବ।

Verse 12

अथासौ सह पुत्रेण प्रविष्टस्तत्र निर्झरे । विमुक्ते भास्करे राजन्विरूपश्चाभवत्पुनः

ତାପରେ ସେ ପୁତ୍ର ସହିତ ସେହି ନିର୍ଝରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। କିନ୍ତୁ ହେ ରାଜନ୍, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାବ ହଟିଯାଉଥିବା ସହିତ ସେ ପୁନର୍ବାର ବିରୂପ ହୋଇଗଲା।

Verse 13

दुःखेन मृत्युमापन्नस्तस्मिन्नेव जलाशये । अथ सा भर्तृशोकाच्च मरणे कृतनिश्चया

ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ହୋଇ ସେ ସେହି ଜଳାଶୟରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ତାପରେ ସେ ନାରୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ-ଶୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ମରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲା।

Verse 14

चितिं कृत्वा समं तेन ज्वालयामास पावकम् । अथ ते मुनयो दृष्ट्वा तथाशीलां शुभांगनाम्

ତାହାର ସମାନ ଚିତା ତିଆରି କରି ସେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କଲା। ତାପରେ ସେହି ମୁନିମାନେ ଏମିତି ଦୃଢ଼ଶୀଳା ଶୁଭାଙ୍ଗିନୀକୁ ଦେଖି ଚିନ୍ତାସହ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ।

Verse 15

कृपया परयाविष्टास्तामूचुर्विस्मयान्विताः । सर्वे तस्याश्च संदृष्ट्वा साहसं च नृपोत्तम

ସେମାନେ ପରମ କୃପାରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ବିସ୍ମୟସହ ତାକୁ କହିଲେ। ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ତାହାର ସାହସମୟ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ମନରେ ବିଚଳିତ ହେଲେ।

Verse 16

ऋषय ऊचुः । दिव्यरूपं त्वया प्राप्तं देवैरपि सुदुर्लभम् । कस्मादेनं सुपाप्मानमनुगच्छसि भामिनि

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ତୁମେ ଦିବ୍ୟରୂପ ପାଇଛ; ଏହା ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ହେ ଭାମିନି, ତେବେ ଏହି ମହାପାପୀକୁ କାହିଁକି ଅନୁସରଣ କରୁଛ?

Verse 17

स्त्र्युवाच । पतिव्रताहं विप्रेन्द्राः सदा भर्तृपरायणा । किं रूपेण करिष्यामि विना पत्या निजेन च

ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲା—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ମୁଁ ପତିବ୍ରତା, ସଦା ଭର୍ତ୍ତାପରାୟଣା। ନିଜ ପତି ବିନା ଏହି ରୂପକୁ ନେଇ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?

Verse 18

विरूपो वा सुरूपो वा दरिद्रो वा धनाधिपः । स्त्रीणामेकः पतिर्भर्त्ता गतिर्नान्या जगत्त्रये

ସେ ବିରୂପ ହେଉ କି ସୁରୂପ, ଦରିଦ୍ର ହେଉ କି ଧନାଧିପ—ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତି ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଭର୍ତ୍ତା ଓ ଆଶ୍ରୟ; ତ୍ରିଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗତି ନାହିଁ।

Verse 19

बालकोऽयं मुनिश्रेष्ठा भवच्छरणमागतः । अहं कान्तेन संयुक्ता प्रविशामि हुताशनम्

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଏହି ବାଳକ ଆପଣଙ୍କ ପାଦଶରଣକୁ ଆସିଛି। ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହୋଇ ହୁତାଶନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।

Verse 20

पुलस्त्य उवाच । अथ ते मुनयः सर्वे ज्ञात्वा तस्याः सुनिश्चयम् । कृपया परयाविष्टाः संवीक्ष्य च परस्परम्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାହାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣି ପରମ କୃପାରେ ଭରିଗଲେ ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି ପରାମର୍ଶ କଲେ।

Verse 21

ततो जीवापयामासुस्तत्पतिं ते मुनीश्वराः । सद्रूपेण समायुक्तं दिव्य लक्षणलक्षितम्

ତାପରେ ସେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ; ଉତ୍ତମ ରୂପ ଦେଇ ଦିବ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିତ କଲେ।

Verse 22

एतस्मिन्नेव कालं तु विमानं मनसेप्सितम् । देवकन्यासमाकीर्णं सद्यस्तत्र समागतम्

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମନୋକାମିତ ବିମାନ ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ଭରିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସତ୍ୱର ସେଠାରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 23

अथ तौ दंपती तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । पुरतः प्रणिपत्याथ प्रस्थितौ त्रिदिवं प्रति

ତାପରେ ସେ ଦମ୍ପତି ଭାବିତାତ୍ମା ମୁନିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରଣିପାତ କରି, ତଦନନ୍ତରେ ତ୍ରିଦିବ (ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ) ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 24

अथ तैर्मुनिभिः प्रोक्ता सा नारी मणिकर्णिका । वरं वरय कल्याणि सर्वे तुष्टा वयं तव

ତା’ପରେ ସେହି ମୁନିମାନେ ସେହି ନାରୀ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ କଲ୍ୟାଣୀ! ବର ମାଗ, ଆମ୍ଭେ ସମସ୍ତେ ତୁମ୍ଭ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛୁ।'

Verse 25

पतिव्रतत्वेन तुष्टाः सत्येन च विशेषतः । नास्माकं दर्शनं व्यर्थं जायते च कथंचन

ତୁମ୍ଭର ପାତିବ୍ରତ୍ୟ ଧର୍ମ ଏବଂ ବିଶେଷ ଭାବରେ ତୁମ୍ଭର ସତ୍ୟନିଷ୍ଠାରେ ଆମ୍ଭେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଆମ୍ଭମାନଙ୍କର ଦର୍ଶନ କଦାପି ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 26

मणिकर्णिकोवाच । यदि मां मुनयस्तुष्टाः प्रयच्छथ वरं मुदा । यदत्रास्ति महालिंगं मन्नाम्ना तद्भविष्यति

ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା କହିଲେ: 'ହେ ମୁନିଗଣ! ଯଦି ଆପଣମାନେ ମୋ ଉପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ବର ପ୍ରଦାନ କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଏଠାରେ ଥିବା ମହାଲିଙ୍ଗ ମୋ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଉ।'

Verse 27

एतदेव ममाभीष्टं नान्यदस्ति प्रयोजनम् । सर्वेषां च प्रसादेन स्वर्गं गच्छामि सांप्रतम्

ଏହା ହିଁ ମୋର ଏକମାତ୍ର ଅଭିଳାଷ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ। ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ କୃପାରୁ ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଅଛି।

Verse 28

ऋषय ऊचुः । एवं भवतु ते ख्यातिस्तीर्थलिंगे वरानने । तव नामान्वितं जातं तीर्थं वै मणिकर्णिका

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: 'ସେହିପରି ହେଉ। ହେ ସୁମୁଖୀ! ଏହି ତୀର୍ଥ ଓ ଲିଙ୍ଗରେ ତୁମ୍ଭର କୀର୍ତ୍ତି ଅକ୍ଷୁର୍ଣ୍ଣ ରହୁ। ଏହି ତୀର୍ଥ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ନାମରେ ତୁମ୍ଭ ନାମରେ ନାମିତ ହେଲା।'

Verse 29

पुलस्त्य उवाच । भर्त्रा सह दिवं प्राप्ता पुत्रेणैव समन्विता । वालखिल्यास्तपोनिष्ठा विशेषात्तत्र संस्थिताः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ସେ ଭର୍ତ୍ତା ସହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ପୁତ୍ର ସହିତ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହୋଇ ଭାଲଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ବସିଲା।

Verse 30

तत्र सूर्यग्रहे प्राप्ते स्नानदानादिकाः क्रियाः । यः करोति फलं तस्य कुरुक्षेत्र समं भवेत्

ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ହେଲେ ଯେ କେହି ସ୍ନାନ, ଦାନ ଆଦି କ୍ରିୟା କରେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମାନ ହୁଏ।

Verse 31

यं यं काममभिध्याय स्नानं तत्र करोति यः । तं तं प्राप्नोति राजेन्द्र सम्यग्ध्यानसमन्वितः

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଯେ ଲୋକ ଯେଉଁ ଯେଉଁ କାମନାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସମ୍ୟକ୍ ଧ୍ୟାନସହିତ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସେହି ସେହି ଇଚ୍ଛାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 32

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । तीर्थे दानं यथाशक्त्या देवर्षिपितृतर्पणम्

ଏହିପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଯଥାଶକ୍ତି ଦାନ କରି ଦେବ, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।