Adhyaya 12

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ रूपतीर्थमनुत्तमम् । सर्वपापहरं नॄणां रूपसौभण्यदायकम्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତାପରେ ଅନୁତ୍ତମ ରୂପତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଏହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସମସ୍ତ ପାପ ହରେ ଏବଂ ରୂପ-ସୌଭାଗ୍ୟ ଦାନ କରେ।

Verse 2

तत्र पूर्वं वपुर्नाम्ना लोके ख्याता वराप्सराः । सिद्धिं गता महाराज यथा पूर्वं निगद्यते

ସେଠାରେ ପୂର୍ବକାଳରେ ‘ବପୁ’ ନାମରେ ଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରା, ହେ ମହାରାଜ, ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ—ଯଥା ପୁରାତନ କଥାରେ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 3

पुराऽसीत्काचिदाभीरी विरूपा विकृतानना । लम्बोदरी च कुग्रीवा स्थूलदंतशिरोरुहा

ପୁରାତନ କାଳରେ ଜଣେ ଆଭୀରୀ ନାରୀ ଥିଲା—ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିରୂପା, ବିକୃତ ମୁଖା; ଲମ୍ବୋଦରୀ, କୁଗ୍ରୀବା, ମୋଟା ଦାନ୍ତ ଓ ଅସଜା କେଶଯୁକ୍ତା।

Verse 4

एकदा फलमादातुं भ्रममाणाऽर्बुदाचले । माघशुक्लतृतीयायां पतिता गिरिनिर्झरे

ଏକଦା ଫଳ ଆଣିବାକୁ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସେ, ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ପର୍ବତ ନିର୍ଝରରେ ପତିତ ହେଲା।

Verse 5

दिव्यमाल्यांबरधरा दिव्यैरंगैः समन्विता । पद्मनेत्रा सुकेशांता सर्वलक्षणलक्षिता

ସେ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲା; ଦିବ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମୟ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗରେ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲା। ପଦ୍ମନୟନା, ସୁକେଶୀ, ସର୍ବ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତ ଥିଲା।

Verse 6

सा संजाता महाराज तीर्थस्यास्य प्रभावतः । एतस्मिन्नेव काले तु शक्रस्तत्र समागतः

ହେ ମହାରାଜ! ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରୁ ସେ ଏପରି ସଂଜାତ ହେଲା; ଏହି ସମୟରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ସମାଗତ ହେଲେ।

Verse 7

क्रीडार्थं पर्वतश्रेष्ठे तां ददर्श शुभेक्षणाम् । ततः कामशरैर्विद्धस्तामुवाच सुमध्यमाम्

କ୍ରୀଡାର୍ଥେ ସେ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠରେ ଆସି, ଶୁଭନୟନା ତାକୁ ଦେଖିଲେ। ତତ୍ପରେ କାମଶରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ସେ ସୁମଧ୍ୟମାକୁ କହିଲେ।

Verse 8

इन्द्र उवाच । का त्वं वद वरारोहे किमर्थं त्वमिहागता । देवी वा नागकन्या वा सिद्धा विद्याधरी तु वा

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ବରାରୋହେ! ତୁମେ କିଏ, କୁହ; କେଉଁ କାରଣରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ତୁମେ ଦେବୀ କି, ନାଗକନ୍ୟା କି, ସିଦ୍ଧା କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟାଧରୀ କି?

Verse 9

मनो मेऽपहृतं सुभ्रूस्त्वया च पद्मनेत्रया । शक्रोऽहं सर्वदेवेशो भज मां चारुहासिनि

ହେ ସୁଭ୍ରୁ, ପଦ୍ମନେତ୍ରେ! ତୁମେ ମୋ ମନ ହରିନେଲ। ମୁଁ ଶକ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ଅଧୀଶ; ହେ ମଧୁରହାସିନୀ, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରି ମୋ ସହ ମିଳ।

Verse 10

नार्युवाच । आभीरी त्रिदशाधीश तथाहं बहुभर्तृका । फलार्थं तु समायाता पतिता गिरिनिर्झरे

ନାରୀ କହିଲା—ହେ ତ୍ରିଦଶାଧୀଶ! ମୁଁ ଆଭୀରୀ, ମୋର ଅନେକ ପତି ଅଛନ୍ତି। ଫଳଲାଭ ପାଇଁ ଆସିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଗିରି-ନିର୍ଝରରେ ପଡ଼ିଗଲି।

Verse 11

स्नात्वा रूपमिदं प्राप्ता सुरूपं च शुभं मया । दुर्ल्लभस्त्वं हि देवानां किं पुनर्मर्त्यजन्मनाम्

ସ୍ନାନ କରି ମୁଁ ଏହି ରୂପ ପାଇଛି—ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୁଭ। ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ; ତେବେ ମର୍ତ୍ୟଜନ୍ମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେତେ ଦୁର୍ଲଭ!

Verse 12

वशगास्ते सुराः सर्वे मयि किं क्रियते स्पृहा । भज मां त्रिदशाधीश यथाकामं सुराधिप

ସମସ୍ତ ସୁର ତୁମ ବଶରେ; ତେବେ ମୋ ପ୍ରତି କାହିଁକି ସ୍ପୃହା? ହେ ତ୍ରିଦଶାଧୀଶ, ହେ ସୁରାଧିପ! ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରି ଇଚ୍ଛାମତେ ବିହାର କର।

Verse 13

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्तस्तया शक्रः कामयामास तां तदा । निवृत्तमदनो भूत्वा तामुवाच सुमध्यमाम्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ସେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ ଶକ୍ର ତାକୁ ତେବେ କାମନା କଲେ। କିନ୍ତୁ କାମକୁ ସଂଯମ କରି, ସେ ସୁମଧ୍ୟାକୁ ପୁଣି କହିଲେ।

Verse 14

इन्द्र उवाच । वरं वरय कल्याणि यत्ते मनसि वर्त्तते । विनयात्तव तुष्टोऽहं दास्यामि वरमुत्तमम्

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି ସେହି ବର ମାଗ। ତୁମ ବିନୟରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତମ ବର ଦେବି।

Verse 15

नार्युवाच । माघशुक्लतृतीयायां नरो वा वनिता तथा । स्नानं यः कुरुते भक्त्या प्रीताः स्युः सर्वदेवताः

ନାରୀ କହିଲା—ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟାରେ ପୁରୁଷ ହେଉ କି ନାରୀ, ଯେ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ନାନ କରେ, ତାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରୀତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 16

सुरूपं जायतां तेषां दुर्ल्लभं त्रिदशैरपि । मां नय त्वं सहस्राक्ष सुरावासं सुराधिप

ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ସୁରୂପ ପାଉନ୍ତୁ—ଯାହା ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଦେବାଧିପ, ମୋତେ ଦେବଲୋକ ନିବାସକୁ ନେଇ ଚାଲ।

Verse 17

पुलस्त्य उवाच । एवमस्त्विति तामुक्त्वा गृहीत्वा तां सुराधिपः । विमाने च तया सार्द्धं जगाम त्रिदिवं प्रति

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—“ଏବମସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ଦେବାଧିପ ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ତ୍ରିଦିବ ଦିଗକୁ ଗଲେ।

Verse 18

वपुः प्राप्तं तया यस्मात्तस्मात्पा र्थिवसत्तम । नाम्ना वपुरिति ख्याता सा बभूव वराप्सराः

ସେ ଦିବ୍ୟ ବପୁଃ (ଦେହ) ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବାରୁ, ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ‘ବପୁର’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଅପ୍ସରା ହୋଇଲା।

Verse 19

माघशुक्लतृतीयायां देवास्तस्मिञ्जलाशये । स्नानं सर्वे प्रकुर्वंति प्रभाते भक्तिसंयुताः

ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟା ଦିନ ସେହି ଜଳାଶୟରେ ଦେବଗଣ ସମସ୍ତେ ଭକ୍ତିସହ ପ୍ରଭାତେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି।

Verse 20

तत्रान्या देवकन्याश्च सिद्धयक्षांगनास्तथा । यस्तत्र कुरुते स्नानं तस्मिन्काले नराधिप

ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧ-ଯକ୍ଷଙ୍କ ଅଙ୍ଗନାମାନେ ମଧ୍ୟ ଥାନ୍ତି। ହେ ନରାଧିପ! ଯେ ସେହି ସମୟରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ—

Verse 21

रूपं च लभते तादृग्यादृग्लब्धं तया पुरा । सर्वे तत्र भविष्यंति सिद्धविद्याधरोरगाः

ସେ ପୂର୍ବେ ଯେପରି ରୂପଲାବଣ୍ୟ ପାଇଥିଲା, ସେହିପରି ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଏହା ପାଏ। ଏବଂ ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ନାଗ ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ।

Verse 22

तस्यैव पूर्वदिग्भागे बिलमस्ति सुशोभनम् । यत्रागत्य प्रकुर्वंति स्नानं पातालकन्यकाः

ତାହାର ପୂର୍ବ ଦିଗଭାଗରେ ଅତି ଶୋଭନ ଏକ ଗୁହା ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପାତାଳକନ୍ୟାମାନେ ଆସି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି।

Verse 23

तत्र स्नात्वा गृहीत्वापो बिले तस्मिन्व्रजंति ताः । तत्र वैनायके पीठे महत्पाषाणजं जलम्

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ସେମାନେ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରି ସେହି ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ବୈନାୟକ ପୀଠରେ ମହା ପାଷାଣରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ପ୍ରଚୁର ଜଳ ଅଛି।

Verse 24

तेनोदकेन संयुक्तः सिद्धो भवति मानवः । गृहीत्वा तज्जलं यस्तु यत्र यत्राभिगच्छति

ସେହି ପବିତ୍ର ଜଳ ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏବଂ ଯେ ତାହା ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରି ଯେଉଁଯେଉଁଠି ଯାଏ—

Verse 25

स्वर्गे वा भूतले वापि न केनापि प्रधृष्यते । तत्रास्ति विवरद्वारे तिलकोनाम पादपः

ସ୍ୱର୍ଗରେ ହେଉ କି ଭୂତଳରେ, ତାହାକୁ କେହି ମଧ୍ୟ ଲଂଘନ କରିପାରେ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ସେହି ବିବର-ଦ୍ୱାରେ ‘ତିଲକ’ ନାମକ ଗଛ ଅଛି।

Verse 26

तस्य पुष्पैः फलैश्चैव सर्वं कार्यं प्रसिद्ध्यति । भक्षणाद्धारणाद्वापि सिद्धो भवति मानवः

ତାହାର ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ତାହା ଭକ୍ଷଣ କଲେ କିମ୍ବା ଧାରଣ/ସଂରକ୍ଷଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 27

तस्मिन्बिले तु पाषाणाः समन्ताच्छंखसन्निभाः । तेनोदकेन संस्पृष्टा भवंति च हिरण्मयाः

ସେହି ବିଲରେ ଚାରିଦିଗରେ ଶଙ୍ଖସଦୃଶ ପାଷାଣ ଅଛି। ସେହି ଜଳର ସ୍ପର୍ଶରେ ସେମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 28

वन्ध्या नारी जलं तत्र या पिबेत्तिलकान्वितम् । अपि वर्षशताब्दा च सद्यो गर्भवती भवेत्

ସେଠାରେ ତିଲକ-ସମନ୍ୱିତ ଜଳ ଯେ ବନ୍ଧ୍ୟା ନାରୀ ପାନ କରେ, ସେ ଶତବର୍ଷ ଧରି ନିଃସନ୍ତାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଦ୍ୟ ଗର୍ଭବତୀ ହୁଏ।

Verse 29

व्याधिग्रस्तोऽपि यो मर्त्त्यः स्नानं तत्र समाचरेत् । नीरोगो जायते सद्यो ग्रहग्रस्तो विमुच्यते

ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନିରୋଗ ହୁଏ; ଗ୍ରହପୀଡିତ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 30

भूतप्रेतपिशाचानां दोषः सद्यः प्रणश्यति । तेनोदकेन संस्पृष्टे सर्वं नश्यति दुष्कृतम्

ଭୂତ-ପ୍ରେତ-ପିଶାଚଜନିତ ଦୋଷ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନଶିଯାଏ; ସେଇ ଜଳର ସ୍ପର୍ଶରେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ମିଟିଯାଏ।

Verse 31

अपि कीटपतंगा ये पिशाचाः पक्षिणो मृगाः । तेनोदकेन ये स्पृष्टाः सद्यो यास्यंति सद्गतिम्

କୀଟ-ପତଙ୍ଗ, ପକ୍ଷୀ, ମୃଗ—ଏପରିକି ପିଶାଚମାନେ ମଧ୍ୟ—ଯେମାନେ ସେଇ ଜଳର ସ୍ପର୍ଶ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସଦ୍ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 32

ययातिरुवाच । अप्यद्भुतमिदं ब्रह्मन्माहात्म्यं भवता मम । कथितं रूपतीर्थस्य न भूतं न भविष्यति

ଯୟାତି କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଆପଣ ମୋତେ ରୂପତୀର୍ଥର ଯେ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଲେ, ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ; ଏପରି ପୂର୍ବେ ହୋଇନାହିଁ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 33

किमत्र कारणं ब्रह्मन्सर्वेभ्योऽप्यधिकं स्मृतम् । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि परं कौतूहलं हि मे

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏହାକୁ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କାହିଁକି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ? ମୋର କୌତୂହଳ ଅତ୍ୟଧିକ—ସବୁ କଥା ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 34

पुलस्त्य उवाच । तत्र पूर्वं तपस्तप्तमदित्या नृपसत्तम । इन्द्रे राज्यपरिभ्रष्टे बलौ त्रैलोक्यनायके । अवतीर्णश्चतुर्बाहुरदित्यां नृपसत्तम

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେଠାରେ ପୂର୍ବେ ଅଦିତି ମହାତପ କରିଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜ୍ୟଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ତ୍ରିଲୋକନାୟକ ବଳି ଥିବାବେଳେ, ଚତୁର୍ଭୁଜ ଭଗବାନ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭେ ଅବତରିଲେ, ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 35

तस्मिञ्जाते महाविष्णावदित्या चासुरान्तके । गुप्तया विवरद्वारे भयाद्दानवसंभवात्

ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅସୁରାନ୍ତକ ମହାବିଷ୍ଣୁ ଜନ୍ମିତ ହେବା ସହିତ, ଦାନବଜ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଭୟରୁ ଅଦିତି ତାଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ଫାଟ-ଦ୍ୱାରରେ ଲୁଚାଇ ରଖିଲେ।

Verse 36

जातमात्रो हरिस्तस्मिन्स्थापितो निर्झरे तया । तस्मात्पवित्रतां प्राप्तं तीर्थं नॄणामभीष्टदम्

ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ହରିଙ୍କୁ ସେ ତାହିଁ ନିର୍ଝରରେ (ପର୍ବତ ଝରଣାରେ) ସ୍ଥାପନ କଲେ। ତେଣୁ ସେ ସ୍ଥାନ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ହୋଇ, ଲୋକଙ୍କୁ ଅଭୀଷ୍ଟ ବର ଦେବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 37

न चान्यत्कारणं राजन्सत्यमेतन्मयोदितम् । माघशुक्लतृतीयायां तत्र जातस्त्रिविक्रमः

ହେ ରାଜନ୍! ଏହାଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କାରଣ ନାହିଁ—ମୁଁ କହିଥିବା କଥା ସତ୍ୟ। ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟା ଦିନ ସେଠାରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 38

तिलकः सर्व वृक्षाग्र्यः पुत्रवत्परिपालितः । अदित्या सेवितो नित्यं स्वहस्तेन जलैः शुभैः

ତିଲକ ବୃକ୍ଷ—ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ପୁତ୍ର ପରି ପାଳିତ ହେଲା। ଅଦିତି ନିତ୍ୟ ନିଜ ହାତରେ ଶୁଭ ଜଳ ଦେଇ ତାହାର ସେବା କରୁଥିଲେ।

Verse 39

एतत्ते सर्वमाख्यातं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । सर्वकामप्रदं नॄणामिह लोके परत्र च

ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ ତୀର୍ଥର ପରମ ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲି। ତେଣୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ତୀର୍ଥ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ—ସମସ୍ତ କାମନା ଦେଇଥାଏ।