Adhyaya 88

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यास्त्वया देवताः प्रोक्ताश्चतस्रः सूतनंदन । चमत्कारी महित्था च महालक्ष्मीस्तथाऽपरा

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତନନ୍ଦନ! ତୁମେ କହିଥିବା ଚାରି ଦେବତା—ଚମତ୍କାରୀ, ମହିତ୍ଥା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ।

Verse 2

अंबावृद्धा चतुर्थी च तासां तिस्रः प्रकीर्तिताः । विस्तरेण चतुर्थी च अंबावृद्धा न कीर्तिता

ଅମ୍ବାବୃଦ୍ଧା ଓ ଚତୁର୍ଥୀକୁ ଚତୁର୍ଥ ଭାବେ ମଧ୍ୟ କୁହାଗଲା; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଟିର ମାତ୍ର କୀର୍ତ୍ତନ ହେଲା। ଚତୁର୍ଥୀ ଓ ଅମ୍ବାବୃଦ୍ଧାର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇନାହିଁ।

Verse 3

एतस्याः सर्वमाचक्ष्व प्रभावं सूतसंभव । केनैषा निर्मिता यात्रा सर्वं विस्तरतो वद

ହେ ସୂତବଂଶସମ୍ଭବ ସୂତ! ଏହି (ଶକ୍ତି)ର ସମସ୍ତ ପ୍ରଭାବ ଆମକୁ କୁହ। ଏହି ଯାତ୍ରା କିଏ ସ୍ଥାପନ କଲା? ସବୁ କଥା ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 4

सूत उवाच । एषा तपोमयी शक्तिरम्बावृद्धा सुरेश्वरी । यथात्र संस्थिता पूर्वं तत्सर्वं श्रूयतां मम

ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ତପୋମୟୀ ଶକ୍ତି ଅମ୍ବାବୃଦ୍ଧା, ସୁରେଶ୍ୱରୀ। ପୂର୍ବକାଳରେ ସେ ଏଠାରେ କିପରି ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ, ସେ ସବୁ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 5

चमत्कारमहीपेन पुरमेतद्यदा कृतम् । तदा तद्रक्षणार्थाय निर्मिता भावितात्मना । चतस्रो देवता ह्येताः संमतेन द्विजन्मनाम्

ଚମତ୍କାରଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଏହି ନଗର ନିର୍ମାଣ କଲେ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ଭାବିତାତ୍ମା ନୃପ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ ଏହି ଚାରି ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 6

अथ तस्य महीपस्य अंबानामाभवत्सुता । तथान्या वृद्धसंज्ञा च रूपौदार्यगुणान्विते

ତାପରେ ସେ ରାଜାଙ୍କର ଅମ୍ବା ନାମରେ ଏକ କନ୍ୟା ହେଲା; ଏବଂ ‘ବୃଦ୍ଧା’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଅନ୍ୟ ଏକ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ଉଭୟେ ରୂପ, ଔଦାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସଦ୍‌ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 7

उभे ते काशिराजेन परिणीते द्विजोत्तमाः । गृह्योक्तेन विधानेन देवविप्राग्निसंनिधौ

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! କାଶୀରାଜ ଗୃହ୍ୟବିଧିଅନୁସାରେ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ସନ୍ନିଧିରେ ସେ ଉଭୟଙ୍କ ବିବାହ କରାଇଲେ।

Verse 8

कस्यचित्त्वथ कालस्य काशिराजस्य भूपतेः । तैः कालयवनैः सार्धमभवत्संगरो महान्

କିଛି କାଳ ପରେ କାଶୀରାଜ ଭୂପତିଙ୍କର ସେହି କାଳ-ଯବନମାନଙ୍କ ସହ ଏକ ମହା ସଂଗ୍ରାମ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।

Verse 9

अथ तैर्निहतः संख्ये सभृत्यबलवाहनः । हरलब्धवरै रौद्रैः काशिराजः प्रतापवान्

ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ଠାରୁ ବର ପାଇଥିବା ସେହି ରୌଦ୍ର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସେବକ, ସେନା ଓ ବାହନ ସହିତ ପ୍ରତାପବାନ କାଶୀରାଜଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ।

Verse 10

अथांबा चैव वृद्धा च वैधव्यं प्राप्य दुःखदम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं गत्वा ते वांछितप्रदम्

ତେବେ ଅମ୍ବା ଓ ବୃଦ୍ଧା ଦୁଃଖଦାୟକ ବୈଧବ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଇଚ୍ଛିତ ଫଳଦାତା ହାଟକେଶ୍ୱରଙ୍କ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ।

Verse 11

देव्या आराधने यत्नं कृतवत्यौ ततः परम् । नाशार्थं पतिशत्रूणां धृतवत्यौ शुभव्रतम्

ତାପରେ ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ଆରାଧନାରେ ଯତ୍ନ କଲେ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଶୁଭ ବ୍ରତ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 12

यावद्वर्षशतं साग्रं न च तुष्टा सुरेश्वरी । ततो वैराग्यमासाद्य वांछंत्यौ स्वतनुक्षयम्

ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତବର୍ଷ ହେଲା ମଧ୍ୟ ସୁରେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ବୈରାଗ୍ୟ ପାଇ ସେ ଦୁଇଜଣ ନିଜ ଦେହକ୍ଷୟକୁ ଇଚ୍ଛିଲେ।

Verse 13

मंत्रैराथर्वणैर्विप्राः क्षुरिकासूक्तसंभवैः । छित्त्वाच्छित्त्वा स्वमांसानि मंत्रपूतानि भक्तितः

କ୍ଷୁରିକା-ସୂକ୍ତଜ ଆଥର୍ବଣ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବିପ୍ରମାନେ ଭକ୍ତିରେ ବାରମ୍ବାର ନିଜ ମାଂସ ଖଣ୍ଡ କାଟି, ମନ୍ତ୍ରପୂତ କରି, ହୋମରେ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 14

कृतवत्यौ ततो होमं सुसमिद्धे हुताशने । अग्निकुण्डात्ततस्तस्माश्चतुर्हस्ता शुभानना

ତାପରେ ସୁସମିଦ୍ଧ ଅଗ୍ନିରେ ସେମାନେ ହୋମ କଲେ। ସେହି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ଚତୁର୍ଭୁଜା, ଶୁଭମୁଖୀ ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 15

श्वेतवस्त्रा विनिष्क्रांता नारी बालार्कसव्रिभा । तथान्या च सुनेत्रास्या तप्तहाटकसन्निभा

ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ ଏକ ନାରୀ ବାହାରିଲେ, ନବୋଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମୟୀ; ଆଉ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ସୁନେତ୍ରୀ, ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Verse 16

तस्मात्कुण्डाद्विनिष्क्रांता धृतखड्गा भयावहा । साऽपरापि तथारूपा शक्तिः परमदारुणा

ସେହି କୁଣ୍ଡରୁ ଆଉ ଜଣେ ବାହାରିଲେ—ଖଡ୍ଗ ଧାରଣ କରି, ଭୟାବହ ଦର୍ଶନା। ପୁଣି ସେହି ରୂପର ଆଉ ଜଣେ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ପରମ ଉଗ୍ର।

Verse 17

प्रोचतुस्ते वरं हृत्स्थं प्रार्थ्यतामिति दुर्लभम्

ସେମାନେ କହିଲେ—ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯେ ବର ନିହିତ, ସେହି ବର ଯାଚନା କର; ଯଦିଓ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 18

ते ऊचतुः । अस्माकं दयितो भर्त्ता काशिराजः प्रतापवान् । निहतः संगरे क्रुद्धैर्यवनैः कालपूर्वकैः

ସେମାନେ କହିଲେ—ଆମ ପ୍ରିୟ ପତି, ପ୍ରତାପବାନ କାଶୀରାଜ, କାଳ ଆସିଥିବା କ୍ରୁଦ୍ଧ ଯବନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 19

युष्मदीय प्रसादेन यथा तेषां परिक्षयः । सञ्जायते महादेव्यौ तथा कार्यमसंशयम्

ହେ ଦୁଇ ମହାଦେବୀ! ଆପଣମାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିକ୍ଷୟ ଘଟୁ; ନିଶ୍ଚୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 20

स्थातव्यं च तथात्रैव उभाभ्यामपि सादरम् । स्वपुरस्य प्ररक्षार्थमेतत्कृत्यं मतं हि नौ

ଏବଂ ଆପଣ ଉଭୟେ ସାଦରରେ ଏଠାରେଇ ରହିବା ଉଚିତ; ନିଜ ନଗରର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଆମେ ଯଥୋଚିତ ମନେ କରୁ।

Verse 21

तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा उभे ते देवते ततः । संप्रोच्य बाढमित्येवं तस्मिन्कुण्डे व्यवस्थिते

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେଇ ଦୁଇ ଦେବୀ ‘ବାଢମ୍’—‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି, ସେହି କୁଣ୍ଡରେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 22

एतस्मिन्नंतरे तस्मात्कुण्डाच्छतसहस्रशः । निष्क्रांताः संख्यया हीना मातरो नैकरूपिकाः

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସେହି କୁଣ୍ଡରୁ ଗଣନାତୀତ ଭାବେ, ଶତସହସ୍ରରେ ନାନାରୂପଧାରିଣୀ ମାତୃକାମାନେ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।

Verse 23

एका गजमुखी तत्र तथान्या तुरगानना । सारमेय मुखाश्चान्याः पक्षिच्छागमुखाः पराः

ସେଠାରେ ଜଣେ ଗଜମୁଖୀ, ଅନ୍ୟଜଣେ ତୁରଗମୁଖୀ ଥିଲେ। କେହି ଶ୍ୱାନମୁଖୀ, ଆଉ କେହି ପକ୍ଷୀ ଓ ଛାଗମୁଖୀ ଥିଲେ।

Verse 24

तिर्यञ्च वपुषश्चान्या वक्त्रैर्मानुषसंभवैः । त्रिशीर्षाः पञ्चशीर्षाश्च दशशीर्षास्तथा पराः

କେତେକଙ୍କର ଦେହ ତିର୍ୟକ୍‌ (ପଶୁ) ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମୁଖ ମାନବଜନ୍ମସଦୃଶ ଥିଲା। କେହି ତ୍ରିଶୀର୍ଷା, କେହି ପଞ୍ଚଶୀର୍ଷା, ଆଉ କେହି ଦଶଶୀର୍ଷା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 25

गुह्य स्थानस्थितैर्वक्त्रैरेकाश्चान्या हृदिस्थितैः । पार्श्वसंस्थैः स्थिताश्चान्या अन्याः पृष्ठिगतैर्मुखैः

କେତେକଙ୍କର ମୁଖ ଗୁହ୍ୟସ୍ଥାନରେ ଥିଲା, କେତେକଙ୍କର ମୁଖ ହୃଦୟଦେଶରେ। କେହିଙ୍କର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମୁଖ, ଆଉ କେହିଙ୍କର ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ମୁଖ ଥିଲା।

Verse 26

एकहस्ता द्विहस्ताश्च पञ्चहस्तास्तथापराः । अन्या विंशतिहस्ताश्च विहस्ताश्च तथापराः

କେତେକ ଏକହସ୍ତା, କେତେକ ଦ୍ୱିହସ୍ତା, ଆଉ କେତେକ ପଞ୍ଚହସ୍ତା ଥିଲେ। କେହି ବିଂଶତିହସ୍ତା, ଏବଂ କେହି ନିରହସ୍ତା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 27

बहुपादा विपादाश्च एकपादास्तथापराः । तथान्याश्चार्धपादाश्च अधोवक्त्रा विभीषणाः

କେତେକଙ୍କର ଅନେକ ପାଦ ଥିଲା, କେତେକଙ୍କର ଦୁଇ, ଆଉ କେତେକଙ୍କର ଗୋଟିଏ। କେତେକଙ୍କର ଅର୍ଧପାଦ ଥିଲା, ଏବଂ କେତେକ ଭୟଙ୍କର—ମୁହଁ ତଳକୁ ଘୁରାଇଥିଲେ।

Verse 28

एकनेत्रा द्विनेत्राश्च त्रिनेत्राश्च तथापराः । काश्चिद्गजसमारूढा हयारूढास्तथापराः

କେତେକ ଏକନେତ୍ର, କେତେକ ଦ୍ୱିନେତ୍ର, ଆଉ କେତେକ ତ୍ରିନେତ୍ର ଥିଲେ। କେତେକ ଗଜାରୂଢ, ଆଉ କେତେକ ହୟାରୂଢ ଥିଲେ।

Verse 29

वृषवानरसिंहाजव्याघ्रसर्पास्थिताः पराः । गोधाश्वरासभारूढास्तथा च विहगाश्रिताः

ଅନ୍ୟ କେତେକ ବୃଷଭ, ବାନର, ନରସିଂହ, ଅଜ, ବ୍ୟାଘ୍ର ଓ ସର୍ପ ଉପରେ ଆସୀନ ଥିଲେ। କେତେକ ଗୋଧା, ଅଶ୍ୱ ଓ ଗର୍ଦ୍ଧଭ ଉପରେ ଆରୂଢ, ଆଉ କେତେକ ବିହଙ୍ଗଙ୍କ ଆଶ୍ରିତ ଥିଲେ।

Verse 30

कूर्मकुक्कुटसर्पादिसमारूढाः सहस्रशः । प्रकुर्वंत्यो रुदन्त्यश्च गायन्त्यश्च तथा पराः । नृत्यंत्यश्च हसंत्यश्च क्रीडासक्ताः परस्परम्

କୂର୍ମ, କୁକ୍କୁଟ, ସର୍ପ ଆଦି ଉପରେ ସହସ୍ରଶଃ ଆରୂଢ ହୋଇ—କେତେକ ଉନ୍ମତ୍ତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, କେତେକ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଆଉ କେତେକ ଗାଉଥିଲେ। କେତେକ ନୃତ୍ୟ କରି ହସୁଥିଲେ, ପରସ୍ପର କ୍ରୀଡାରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 32

ह्रस्वदन्त्यो विदंत्यश्च दीर्घदन्त्यो विभीषणाः । गजदंत्यस्तथैवान्या लोहदंत्योभयावहाः

କେତେକଙ୍କର ଛୋଟ ଦାନ୍ତ, କେତେକ ଦନ୍ତହୀନ, ଆଉ କେତେକଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଦାନ୍ତ—ଭୟଙ୍କର। କେତେକଙ୍କର ଗଜଦନ୍ତ ସଦୃଶ ଦାନ୍ତ, ଆଉ କେତେକଙ୍କର ଲୋହଦାନ୍ତ—ଭୀତି ଜନକ।

Verse 33

लंबकर्ण्यो विकर्ण्यश्च शूर्पकर्ण्यस्तथा पराः । शंकुकर्ण्यः कुकर्ण्यश्च बहुकर्ण्यः सुकर्णिकाः

କେହିଙ୍କର କାନ ଲମ୍ବା ଓ ଝୁଲୁଥିଲା, କେହିଙ୍କର କାନ ବିକୃତ ଥିଲା, ଆଉ କେହିଙ୍କର କାନ ସୂପ ପରି ଥିଲା। କେହିଙ୍କର ଶଙ୍କୁଆକାର କାନ, କେହିଙ୍କର କୁକାନ, ଆଉ କେହିଙ୍କର ଅନେକ କିମ୍ବା ସୁନ୍ଦର କାନ ଥିଲା।

Verse 34

एकवस्त्रा विवस्त्राश्च बहुवस्त्रास्तथा पराः । चर्मप्रावरणाश्चैव कथाप्रावरणान्विताः

କେହି ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କେହି ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଥିଲେ, ଆଉ କେହି ଅନେକ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଥିଲେ। କେହି ଚର୍ମାବରଣରେ ଢାକା, ଆଉ କେହି ବିଚିତ୍ର ଓ ଭୟଙ୍କର ଆବରଣରେ ମୁଡ଼ିଥିଲେ।

Verse 35

खङ्गहस्ताः शराहस्ताः कुंतहस्ताश्च भीषणाः । पाशहस्तास्तथैवान्याः प्रासचापकराः पराः । शूलमुद्गरहस्ताश्च भुशुंडिकरभूषिताः

ଭୟଙ୍କର ସେମାନେ ଖଡ୍ଗହସ୍ତ, ଶରହସ୍ତ ଓ କୁନ୍ତହସ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। କେହିଙ୍କ ହାତରେ ପାଶ, କେହିଙ୍କ ହାତରେ ପ୍ରାସ ଓ ଧନୁ, ଆଉ କେହିଙ୍କ ହାତରେ ଶୂଳ ଓ ମୁଦ୍ଗର—ଅସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 36

अथ ताभ्यां तथाऽकर्ण्य ताः सर्वा हर्षसंयुताः । प्रस्थितास्तत्र ता यत्र ते कालयवनाः स्थिताः

ତାପରେ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ କଥା ଏପରି ଶୁଣି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ କାଳ-ଯବନମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 37

ततस्ते तत्समालोक्य बलं देवीसमुद्रवम् । रौद्र रूपधरं तीव्रं विकृतं विकृतैर्मुखैः

ତେବେ ସେମାନେ ଦେବୀମାନଙ୍କ ସମୁଦ୍ରବେଗ ସଦୃଶ ଧାଉଥିବା ସେଇ ବଳକୁ ଦେଖିଲେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର, ରୌଦ୍ରରୂପଧାରୀ, ବିକୃତ ମୁଖମାନେ ଥିବାରୁ ଭୟଙ୍କର ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 38

विषण्णवदनाः सर्वे भयभीता समंततः । धावतो भक्षितास्ताभिर्देवताभिः सुनिर्दयम्

ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଖ ବିଷଣ୍ଣ ଥିଲା; ଚାରିଦିଗରୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେମାନେ ପଳାଇଲେ, ଏବଂ ଦୌଡ଼ୁଥିବାବେଳେ ସେହି ଦେବୀମାନେ ନିର୍ଦୟଭାବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କଲେ।

Verse 39

बालवृद्धसमोपेतं तेषां राष्ट्रं दुरात्मनाम् । स्त्रीभिश्च सहितं ताभिर्देवताभिः प्रभक्षितम्

ସେହି ଦୁରାତ୍ମାମାନଙ୍କର ରାଷ୍ଟ୍ର—ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧ ସହ, ନାରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ—ସେହି ଦେବୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ଷିତ ହେଲା।

Verse 40

एवं निर्वास्य तद्राष्ट्रं सर्वास्ता हर्षसंयुताः । भूय एव निजं स्थानं संप्राप्ता द्विजसत्तमाः

ଏଭଳି ଭାବେ ସେହି ରାଷ୍ଟ୍ରରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ନିର୍ବାସିତ କରି, ସେହି ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟାମାନେ ହର୍ଷସହିତ ପୁନର୍ବାର ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 42

उद्वासितस्तथा सर्वो देशस्तेषां स वै महान् । सांप्रतं दीयतां कश्चिदाहारस्तृप्तिहेतवे । निवासाय ततः स्थानं किंचिच्चावेद्यतां हि नः

ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନଙ୍କର ସେହି ମହାନ୍ ଦେଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଜାଡ଼ ଓ ଶୂନ୍ୟ କରାଗଲା। ଏବେ ତୃପ୍ତିହେତୁ ଆମକୁ କିଛି ଆହାର ଦିଅ; ତାପରେ ନିବାସ ପାଇଁ କିଛି ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଜଣାଇଦିଅ।

Verse 43

देव्यावूचतुः । मर्त्यलोकेऽत्र या नार्यो गर्भवत्यः स्वपंति च । संध्याकालप्रकाशे च तासां गर्भोऽस्तु वो द्रुतम्

ଦେବୀମାନେ କହିଲେ—ଏହି ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଯେ ନାରୀମାନେ ଗର୍ଭବତୀ ହୋଇ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳର ଆଲୋକରେ ଶୋଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଗର୍ଭ ଶୀଘ୍ର ତୁମମାନଙ୍କର ହେଉ।

Verse 44

रुदंत्यो या विनिर्यांति चत्वरेषु त्रिकेषु च । तासां गर्भस्तु युष्माकं संप्रदत्तः प्रभुज्यताम्

ଯେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ଓ ତ୍ରିସନ୍ଧି ସ୍ଥାନରେ ବାହାରୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଗର୍ଭ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ—ଦତ୍ତ ଭୋଜନରୂପେ ଭୁଞ୍ଜ।

Verse 45

उच्छिष्टा याः प्रसर्पंति रमन्ते च स्वपंति च । तासां गर्भः समस्तानां युष्माकं भोज नाय वै

ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ-ଅଶୁଚି ହୋଇ ଘୁରିବା, କ୍ରୀଡ଼ା କରିବା ଓ ଶୋଇବା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ଗର୍ଭ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମମାନଙ୍କ ଭୋଜନ ପାଇଁ ନିୟତ।

Verse 46

सूतिकाभवने यस्मिन्नुच्छिष्टं चोपजायते । स बालकस्तु युष्माकं भोजनाय प्रकल्पितः

ଯେ ସୂତିକାଗୃହରେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ-ଅଶୁଚି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠାର ଶିଶୁ ତୁମମାନଙ୍କ ଭୋଜନ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

Verse 47

न षष्ठीजागरो यस्य बालकस्य भविष्यति । स भविष्यति भोज्याय युष्माकं नात्र संशयः

ଯେ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଷଷ୍ଠୀ-ଜାଗର (ଛଠ ରାତିର ଜାଗରଣ-ବ୍ରତ) କରାଯାଏ ନାହିଁ, ସେ ତୁମମାନଙ୍କ ଭୋଜ୍ୟ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 48

नाशं यास्यति वा यत्र पावकः सूतिकागृहे । स भविष्यति भोज्याय युष्माकं बालरूपधृक्

ଯେଉଁଠି ସୂତିକାଗୃହରେ ପାବକ (ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି) ନିବିଯାଏ କିମ୍ବା ନାଶ ପାଇବାକୁ ଦିଆଯାଏ, ସେଠାରେ ଶିଶୁରୂପଧାରୀ ସେ ତୁମମାନଙ୍କ ଭୋଜ୍ୟ ହେବ।

Verse 49

मांगल्यैः संपरित्यक्तं यद्भवेत्सूतिकागृहम् । तस्मिन्यस्तिष्ठते बालः स युष्माकं प्रकल्पितः

ମାଙ୍ଗଳ୍ୟକ୍ରିୟା ଓ ରକ୍ଷାବିଧି ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଯେ ସୂତିକାଗୃହ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଯେ ଶିଶୁ ରହେ ସେ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟତ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 50

संध्यायां बालका ये वा स्वपंत्याकाशदेशगाः । ते सर्वे भोजनार्थाय युष्माकं संनिवेदिताः

ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ବାହାରେ ପଡ଼ି ଯେ ଶିଶୁମାନେ ଶୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମମାନଙ୍କ ଭୋଜନାର୍ଥେ ନିବେଦିତ।

Verse 51

यस्य जन्मदिने प्राप्ते वर्षांते क्रियते न च । मांगल्यं तस्य यद्गात्रं तद्युष्माकं प्रकल्पितम्

ଯାହାର ଜନ୍ମଦିନ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଷାନ୍ତେ ମାଙ୍ଗଳ୍ୟକ୍ରିୟା କରାଯାଏ ନାହିଁ, ତାହାର ଦେହସ୍ଥ ଯେ ମାଙ୍ଗଳ୍ୟ ତାହା ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟତ।

Verse 52

तैलाभ्यंगं नरः कृत्वा यश्च स्नानं करोति न । स दत्तो भोजनार्थाय युष्माकं नात्र संशयः

ଯେ ନର ତେଲ ଲଗାଇ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କରି ସ୍ନାନ କରେ ନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମମାନଙ୍କ ଭୋଜନାର୍ଥେ ଦତ୍ତ।

Verse 53

उच्छिष्टो यः पुमांस्तिष्ठेद्यो वा चत्वरमध्यगः । भक्षणीयः स सर्वाभिर्निर्विकल्पेन चेतसा

ଯେ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ-ଅଶୌଚ ଅବସ୍ଥାରେ ରହେ, କିମ୍ବା ଯେ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ଚକର ମଧ୍ୟରେ ଦାଁଡ଼ାଏ—ସେ ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଚିତ୍ତରେ ଭକ୍ଷଣୀୟ।

Verse 54

रजस्वलां व्रजेद्यो वा पुरुषः काममोहितः । नग्नः शेते तथा स्नाति भक्षणीयः स सत्वरम्

ଯେ ପୁରୁଷ କାମମୋହରେ ରଜସ୍ୱଳା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସମୀପ କରେ, କିମ୍ବା ନଗ୍ନ ହୋଇ ସେପରି ଶୋଇ ସେପରି ସ୍ନାନ କରେ—ସେ ଶୀଘ୍ର ଭକ୍ଷଣୀୟ (ଅଶୁଭ ଶକ୍ତିର ଗ୍ରାସ) ହୁଏ।

Verse 55

दक्षिणाभिमुखो रात्रौ यश्च स्नाति विमूढधीः । शेते च शयने सोऽपि भक्षणीयश्च सत्वरम्

ଯେ ମୂଢବୁଦ୍ଧି ପୁରୁଷ ରାତିରେ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରେ ଏବଂ ସେହି ଅନୁଚିତ ଭାବେ ଶୟନ କରେ—ସେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଭକ୍ଷଣୀୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 56

उदङ्मुखश्च यो रात्रौ दिवा वा दक्षिणामुखः । मूत्रोत्सर्गं पुरीष वा प्रकुर्याद्भक्ष्य एव सः

ଯେ ରାତିରେ ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ, କିମ୍ବା ଦିନେ ଦକ୍ଷିଣମୁଖ ହୋଇ, ମୂତ୍ର କିମ୍ବା ପୁରୀଷ ତ୍ୟାଗ କରେ—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭକ୍ଷ୍ୟ (ଭକ୍ଷଣୀୟ) ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 57

यः कुर्याद्रजनीवक्त्रे दधिसक्तुप्रभक्षणम् । अंत्यजाभिगमं चाथ भक्षणीयो द्रुतं हि सः

ଯେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ (ରଜନୀବକ୍ତ୍ରେ) ଦଧି-ସକ୍ତୁ ଭକ୍ଷଣ କରେ ଏବଂ ପରେ ନିଷିଦ୍ଧ ସଙ୍ଗ (ଅନ୍ତ୍ୟଜାଭିଗମ) କରେ—ସେ ଶୀଘ୍ର ଭକ୍ଷଣୀୟ ହୁଏ।

Verse 58

सूत उवाच । एवं ताभ्यां तदा प्रोक्ता देवतास्ताः समंततः । परिवार्य तदा तस्थुः संप्रहृष्टेन चेतसा

ସୂତ କହିଲେ—ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କୁହାଯାଇଥିବାରୁ, ଚାରିଦିଗର ସମସ୍ତ ଦେବତା ତେବେ ସମବେତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ; ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ପରମ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 59

एतस्मिन्नंतरे राजा चमत्कारः प्रतापवान् । प्रासादं निर्ममे ताभ्यां कैलासशिखरोपमम्

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ରାଜା ଚମତ୍କାର ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ କୈଲାସଶିଖର ସଦୃଶ ଏକ ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 60

ततः प्रभृति ते ख्याते क्षेत्रे तत्र महोदये । अंबावृद्धाभिधाने च पुररक्षापरे सदा

ସେତେବେଳୁ ମହୋଦୟମୟ ସେଇ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ‘ଅମ୍ବାବୃଦ୍ଧା’ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ସଦା ପୁରରକ୍ଷାରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କଲେ।

Verse 61

यः पुमान्प्रातरुत्थाय ताभ्यां पश्यति चाननम् । तस्य संवत्सरंयावन्न च च्छिद्रं प्रजायते

ଯେ ପୁରୁଷ ପ୍ରାତଃକାଳେ ଉଠି ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମୁଖ ଦର୍ଶନ କରେ, ତାହାର ସମ୍ବତ୍ସର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ‘ଛିଦ୍ର’—ହାନି କିମ୍ବା ଅନିଷ୍ଟ—ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ।

Verse 62

वृद्ध्यादौ वाथ चांते वा ताभ्यां पूजां करोति यः । न तस्य जायते च्छिद्रं कथंचिदपि भूतले

ସମୃଦ୍ଧିର ଆରମ୍ଭରେ କିମ୍ବା ତାହାର ଶେଷରେ ଯେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ତାହାର ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ‘ଛିଦ୍ର’ କିମ୍ବା ବିପଦ ହୁଏନାହିଁ।

Verse 63

यात्राकाले पुमान्यश्च ताभ्यां पूजां समाचरेत् । स वांछितफलं प्राप्य शीघ्रं स्वगृहमाप्नुयात्

ଯାତ୍ରାକାଳେ ଯେ ପୁରୁଷ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରେ, ସେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚେ।

Verse 64

सदाष्टम्यां चतुर्दश्यां यस्ताभ्यां बलिमाहरेत् । स कामानाप्नुयादिष्टानिह प्रेत्य च सद्गतिम्

ଯେ ସଦାଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ସେଇ ଦୁଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ବଳି ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ଇଷ୍ଟ କାମନା ପାଏ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସଦ୍ଗତି ଲଭେ।

Verse 65

यो महानवमीसंज्ञे दिवसे श्रद्धयान्वितः । ताभ्यां समाचरेत्पूजां स सदा स्यादकण्टकी

ମହାନବମୀ ନାମକ ଦିନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସେଇ ଦୁଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସଦା କଷ୍ଟ ଓ ବିଘ୍ନରହିତ ରହେ।

Verse 88

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येंऽबावृद्धामाहात्म्यवर्णनंनामाष्टाशीतितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ଭାଗ ନାଗରଖଣ୍ଡର ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ର-ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଅମ୍ବାବୃଦ୍ଧା-ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।