Adhyaya 87

Verse 1

सूत उवाच । तथा तत्रास्ति विप्रेन्द्राः सोमस्यायतनं शुभम् । यस्यापि दर्शनादेव मुच्यते पातकैर्नरः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ସେଠାରେ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ)ଙ୍କ ଏକ ଶୁଭ ଆୟତନ ଅଛି; ଯାହାର କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 2

सोमवारे तु संप्राप्ते सोमस्य ग्रहणे नरः । यस्तं पश्यति पापोऽपि नरकं न स पश्यति

ସୋମବାର ଆସିଲେ, ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଗ୍ରହଣକାଳରେ ଯେ କେହି ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନରକ ଦେଖେ ନାହିଁ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । सर्वेषामेव देवानां दृश्यंतेऽत्र समाश्रयाः । अत्र चंद्रस्य चैवैकः कथं जातः समाश्रयः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥାନ ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଏହି ଏକମାତ୍ର ବିଶେଷ ଆଶ୍ରୟ କିପରି ଜନ୍ମିଲା?

Verse 4

एतन्नः सूतपुत्रातिचित्रं मनसि वर्तते । तस्माद्वद महाभाग सर्वं त्वं वेत्स्यशेषतः

ହେ ସୂତପୁତ୍ର! ଏହା ଆମ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ରହିଛି; ତେଣୁ, ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ସବୁକିଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣ—ଦୟାକରି କହ।

Verse 5

सूत उवाच । एनज्जगद्द्विजश्रेष्ठाः सर्वं सोममयं स्मृतम् । तस्मात्प्रतिष्ठिते तस्मिंस्त्रैलोक्यं स्यात्प्रतिष्ठितम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ସୋମମୟ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ତେଣୁ ସେଠାରେ ସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ ତ୍ରିଲୋକ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।

Verse 6

एताश्चौषधयः सर्वाः सस्याद्याश्चेह भूतले । सर्वाः सोममयास्ताश्च याभिर्जीवंति जंतवः

ଏହି ଭୂତଳରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଓ ଧାନ୍ୟାଦି ଶସ୍ୟ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ସେସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସୋମମୟ ଅଟେ।

Verse 7

तस्माद्ब्रह्मादयो देवाः सोमं प्राप्य क्रमाद्द्विजाः । तृप्तिं यांति परां हृष्टा यतस्तस्माद्वरोऽत्र सः

ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବଗଣ କ୍ରମେ ସୋମଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ପରମ ତୃପ୍ତିକୁ ପହଞ୍ଚି ହର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି; ତେଣୁ ଏଠାରେ ସେ ମହାବର ଅଟନ୍ତି।

Verse 8

अग्निष्टोमादयो यज्ञास्तथा सोमे प्रतिष्ठिताः । तस्य पानाद्यतस्तृप्तिं तत्र यांति द्विजोत्तमाः

ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଆଦି ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକ ସୋମରେ ହିଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତାଙ୍କ ପାନରୁ ଯେହେତୁ ତୃପ୍ତି ମିଳେ, ସେହି ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 9

एतस्मात्कारणात्सोमः सर्वेषामधिकः स्मृतः । देवानां दानवानां च स हि पूज्यतमः स्मृतः

ଏହି କାରଣରୁ ସୋମ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଦେବ ଓ ଦାନବ—ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ହିଁ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜ୍ୟ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 10

यथान्येषां सुरेन्द्राणां हर्म्याणि धरणीतले । क्रियन्ते रात्रिनाथस्य तद्वत्कुर्वंति मानवाः

ଯେପରି ଅନ୍ୟ ଦେବେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥିବୀତଳରେ ଭବ୍ୟ ପ୍ରାସାଦ-ମନ୍ଦିର ନିର୍ମିତ ହୁଏ, ସେପରି ରାତ୍ରିନାଥ (ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ) ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମାନବମାନେ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି।

Verse 11

यैर्येर्नरैर्निशेशस्य प्रासादो विहितः क्षितौ । तेते मुक्तिपदं प्राप्ताः कृत्वाऽथ शुभसंचयम्

ପୃଥିବୀରେ ଯେଯେ ନରମାନେ ନିଶେଶ (ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ)ଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାସାଦ-ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି, ସେସେ ଶୁଭ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କରି ମୁକ୍ତିପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 12

यन्महेश्वरहर्म्याणां सहस्रेण भवेच्छुभम् । तदेके नैव चंद्रस्य प्राप्नुवंति शुभं नराः

ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସହସ୍ର ପ୍ରାସାଦ-ମନ୍ଦିରରୁ ଯେ ଶୁଭ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, କେତେକ ଲୋକ କେବଳ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କ (ମନ୍ଦିର-ନିର୍ମାଣ) ଦ୍ୱାରା ସେହି ଏକେ ଶୁଭଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 13

अथ चन्द्रोत्थहर्म्यस्य माहात्म्यं तद्द्विजोत्तमाः । ज्ञात्वा ब्रह्मादयो देवा भयसंत्रस्तमानसाः । तद्विघ्नार्थमिदं प्रोचुर्मेरुमूर्धानमाश्रिताः

ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରୋତ୍ଥ ପ୍ରାସାଦ-ମନ୍ଦିରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଜାଣି ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନେ ମନରେ ଭୟରେ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତ ହେଲେ; ମେରୁ-ଶିଖରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତାହାକୁ ବିଘ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 14

सौम्यर्क्षे सोमवारेण सौम्ये मासि च संस्थिते । तिथौ च सोमदेवत्ये प्राप्ते सोमग्रहे तथा । सकारैः पंचभिर्युक्ते काले सोमस्य मंदिरम्

ନକ୍ଷତ୍ର ଶୁଭ ଥିବାବେଳେ, ସୋମବାର, ଶୁଭ ମାସ, ସୋମଦେବତାଙ୍କ ତିଥି ଆସିଲେ, ଏବଂ ସୋମଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ଉଦିତ ଥିଲେ—‘ସ’ର ପାଞ୍ଚ ଶୁଭ ଅଙ୍ଗରେ ଯୁକ୍ତ କାଳରେ—ସୋମଦେବଙ୍କ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

य एकाहेन संपाद्य प्रासादं स्थापयिष्यति । चंद्रं स सर्वदेवोत्थहर्म्यस्याप्नोति सत्फलम्

ଯେ ଜଣେ ଏକ ଦିନରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କ ପ୍ରାସାଦ-ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପନ କରିବେ, ସେ ସର୍ବଦେବୋତ୍ଥ ପ୍ରାସାଦ-ତୀର୍ଥ ସମାନ ସତ୍ଫଳ ପାଇବେ।

Verse 16

सहस्रगुणितं सम्यक्छ्रद्धापूतेन चेतसा । अन्यथा यस्तु चंद्रस्य प्रासादं प्रकरिष्यति

ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଚିତ୍ତରେ ବିଧିପୂର୍ବକ କଲେ ଫଳ ସହସ୍ରଗୁଣ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯେ ଅନ୍ୟଥା (ଅଶ୍ରଦ୍ଧା କିମ୍ବା ଅବିଧିରେ) ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କ ପ୍ରାସାଦ-ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରେ, ତାହାର ଫଳ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ।

Verse 17

वंशोच्छेदं समासाद्य नरकं स प्रयास्यति । एतस्मात्कारणाद्भीता न कुर्वंति नरा भुवि

ବଂଶୋଚ୍ଛେଦ ଘଟିଲେ ସେ ନରକକୁ ଯାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପୃଥିବୀର ଲୋକେ ସେ ଅନୁଚିତ କର୍ମ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 18

प्रासादं रात्रिनाथस्य सुपुण्यमपि सद्द्विजाः । य एष रात्रिनाथस्य क्षेत्रेऽत्रैव व्यवस्थितः

ହେ ସଦ୍ଦ୍ୱିଜମାନେ, ରାତ୍ରିନାଥଙ୍କ ଏହି ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ ପ୍ରାସାଦ ରାତ୍ରିନାଥଙ୍କ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏଠିଏ ନିଜେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଛି।

Verse 19

प्रासादस्त्वंबरीषेण भूभुजा स विनिर्मितः । कथंचित्समयं प्राप्य यथोक्तं शास्त्रचिंतकैः

ଏହି ପ୍ରାସାଦଟି ଭୂଭୁଜ ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ। ଯଥୋଚିତ ସମୟ ପାଇ ଶାସ୍ତ୍ରବିଦ୍ମାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ସେ ଯଥାବିଧି ଗଢ଼ିଥିଲେ।

Verse 20

तस्यैवोत्तरदिग्भागे द्वितीयोऽन्यः प्रतिष्ठितः । चन्द्रमा धंधुमारेण तद्वत्सोऽपि प्रतिष्ठितः

ସେହି ମନ୍ଦିରର ଉତ୍ତର ଦିଗଭାଗରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ—ଦ୍ୱିତୀୟ ମନ୍ଦିର—ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ସେଠାରେ ଧନ୍ଧୁମାର ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 21

ततश्च तौ महीपालौ तत्प्रभावादुभौ द्विजाः । गतौ च परमां सिद्धिं जन्ममृत्युविवर्जिताम्

ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେହି (ତୀର୍ଥ/କ୍ଷେତ୍ର) ପ୍ରଭାବରୁ ସେଇ ଦୁଇ ରାଜା ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁବିହୀନ ପରମ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 22

प्रासादोऽन्यस्तृतीयस्तु क्षेत्रे प्राभासिके तथा । इक्ष्वाकुणा नरेंद्रेण श्रद्धायुक्तेन निर्मितः

ପ୍ରାଭାସିକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହିପରି ତୃତୀୟ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପ୍ରାସାଦ (ମନ୍ଦିର) ମଧ୍ୟ ନିର୍ମିତ ହେଲା; ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ନରେନ୍ଦ୍ର ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଏହା ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ।

Verse 23

प्रासादत्रयमेतद्धि मुक्त्वात्र धरणीतले । अपरो नास्ति चन्द्रस्य सत्यमेतन्मयोदितम् । एकोऽस्ति नर्मदातीरे पुण्ये रेवोरिसंगमे

ପୃଥିବୀରେ ଏଠାରେ ଏହି ତିନି ପ୍ରାସାଦ ବ୍ୟତୀତ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଅନ୍ୟ (ଏପରି) ମନ୍ଦିର ନାହିଁ—ଏହା ମୋର କଥିତ ସତ୍ୟ। ତଥାପି ନର୍ମଦା ତଟରେ, ପୁଣ୍ୟ ରେବା-ସଙ୍ଗମେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଅଛି।

Verse 24

एतद्वः सर्वमाख्यातं चन्द्रमाहात्म्यमुत्तमम् । पठतां शृण्वतां चापि सर्वपातकनाशनम्

ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲି। ଯେ ପାଠ କରନ୍ତି ଓ ଯେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।

Verse 87

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठेनागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहत्म्ये सोमप्रासादमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्ताशीतितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡସ୍ଥ ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ସୋମ-ପ୍ରାସାଦ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ସତାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।