Adhyaya 74
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 74

Adhyaya 74

ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସୂତ ଲିଙ୍ଗ-ପ୍ରତିଷ୍ଠାକେନ୍ଦ୍ରିକ ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହନ୍ତି। ଶତପୁତ୍ରବାନ୍ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ସେଠାରେ 101ଟି ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ମିଶି ପାଞ୍ଚଟି ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଦ୍ରୌପଦୀ, କୁନ୍ତୀ, ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ଭାନୁମତୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଲିଙ୍ଗସ୍ଥାପନର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି, ଯାହା ରାଜକୁଳରେ ବ୍ୟାପକ ଭକ୍ତି-ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଦର୍ଶାଏ। ତାପରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର-ପରିବେଶର ପ୍ରମୁଖ ପାତ୍ର—ବିଦୁର, ଶଲ୍ୟ, ଯୁଯୁତ୍ସୁ, ବାହ୍ଲୀକ, କର୍ଣ୍ଣ, ଶକୁନି, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ ଓ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା—‘ପରମା ଭକ୍ତି’ରେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ‘ବର-ପ୍ରାସାଦ’ ନାମକ ବିଶିଷ୍ଟ ମନ୍ଦିରରେ ନିଜ ନିଜ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି। ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଶିଖରଯୁକ୍ତ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାସାଦରେ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ତା’ପରେ ସାତ୍ୱତ/ଯାଦବ—ସାମ୍ବ, ବଳଭଦ୍ର, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଆଦି—ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦଶଟି ପ୍ରଧାନ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ସମସ୍ତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଦୀର୍ଘକାଳ ସେଠାରେ ବସବାସ କରି, ଧନ, ଗ୍ରାମ, କ୍ଷେତ୍ର, ଗୋ, ବସ୍ତ୍ର, ସେବକ ଆଦିର ବହୁ ଦାନ କରି, ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ବିଦାୟ ନେନ୍ତି। ଫଳଶ୍ରୁତି—ଏହି ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଲେ ଇଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ମିଳେ; ବିଶେଷତଃ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ପାପନାଶକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Shlokas

Verse 1

। सूत उवाच । धृतराष्ट्रेण भूपेन शतपुत्रान्वितेन च । लिंगानां स्थापितं तत्र शतमेकोत्तरं द्विजाः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ସେଠାରେ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିଜ ଶତପୁତ୍ର ସହିତ ଏକଶେ ଏକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 2

तथा च पांडवैः सर्वैः स्थापितं लिंगपंचकम् । द्रौपद्या चाऽथ कुन्त्याऽथ गांधार्याऽथ यदृच्छया

ସେହିପରି ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ପାଞ୍ଚ ଲିଙ୍ଗର ଏକ ସମୁହ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ଦ୍ରୌପଦୀ, ପରେ କୁନ୍ତୀ, ଏବଂ ଗାନ୍ଧାରୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ପ୍ରେରଣାନୁସାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 3

भानुमत्या च गौरीणां स्थापितं च चतुष्टयम् । विदुरेणाथ शल्येन कलिं गेन युयुत्सुना

ଭାନୁମତୀ ମଧ୍ୟ ଗୌରୀଦେବୀମାନଙ୍କ ଚାରି ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ଏବଂ ବିଦୁର, ଶଲ୍ୟ, କଲିଙ୍ଗ, ଯୁୟୁତ୍ସୁ ମଧ୍ୟ (ଲିଙ୍ଗ) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 4

बाह्लीकेन सपुत्रेण कर्णेनाथ ससूनुना । तथा शकुनिना तत्र द्रोणेन च कृपेण च

ସେଠାରେ ବାହ୍ଲୀକ ନିଜ ପୁତ୍ର ସହିତ, ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ପୁତ୍ର ସହିତ; ତଥା ଶକୁନି, ଦ୍ରୋଣ ଓ କୃପ ମଧ୍ୟ (ଲିଙ୍ଗ) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 5

अश्वत्थाम्ना पृथक्त्वेन लिङ्गमेकैकमुत्तमम् । स्थापितं परया भक्त्या वरप्रासादमाश्रितम्

ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଏକେକ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗକୁ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ତାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାସାଦ (ମନ୍ଦିର)ରେ ଆଶ୍ରିତ ଥିଲା।

Verse 6

तथा संस्थापितं तत्र विष्णुना प्रभविष्णुना । लिंगं प्रासादमाधाय प्रोत्तुंगशिखरान्वितम्

ସେହିପରି ସେଠାରେ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚ ଶିଖରଯୁକ୍ତ ପ୍ରାସାଦରେ ତାହାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 7

सात्वतेनापि सांबेन बलभद्रेण धीमता । प्रद्युमेनानिरुद्धेन तथान्यैर्मुख्ययादवैः

ସାତ୍ୱତ, ସାମ୍ବ, ଧୀମାନ ବଳଭଦ୍ର, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ଯାଦବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର-ମାହାତ୍ମ୍ୟସଂପୃକ୍ତ ପୁଣ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।

Verse 8

चारुदेष्णादिभिः पुत्रै रुक्मिण्या दशभिः सुतैः । लिंगानां दशकं मुख्यं स्थापितं श्रद्धयान्वितैः

ଚାରୁଦେଷ୍ଣ ଆଦି ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଦଶ ପୁତ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ମୁଖ୍ୟ ଦଶଟି ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 9

एवं संस्थाप्य लिङ्गानि ते सर्वे कुरुपांडवाः । यादवाश्च सुसंहृष्टा कृतकृत्यास्तदा ।ऽभवन्

ଏଭଳି ଭାବେ ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପନ କରି ସେ ସମସ୍ତ କୌରବ-ପାଣ୍ଡବ ଓ ଯାଦବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜକୁ କୃତକୃତ୍ୟ ମନେ କଲେ।

Verse 10

तत्र स्थित्वा चिरं कालं दत्त्वा दानान्यनेकशः । धनाढ्यान्ब्राह्मणान्कृत्वा चमत्कारपुरोद्भवान्

ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହି ସେମାନେ ନାନାପ୍ରକାର ଦାନ ଦେଲେ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଧନାଢ୍ୟ କରି ସେହି ପବିତ୍ର ନଗରରେ ଅଦ୍ଭୁତ ସମୃଦ୍ଧି ଉଦ୍ଭବ କରାଇଲେ।

Verse 11

दत्त्वा तेभ्यो वरान्नागान्ह याञ्जात्याननेकशः । सद्ग्रामाणि विचित्राणि क्षेत्राणि च सुधेनवः

ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଜ ଓ ଅନେକ ସୁକୁଳଜାତ ଅଶ୍ୱ ଦାନ କଲେ; ସହିତ ସଦ୍ଗ୍ରାମ, ବିଚିତ୍ର ଭୂମି-କ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଦୁଗ୍ଧଦେନୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 12

महोक्षांश्च सुवस्त्राणि भूस्थानान्याश्रयांस्तथा । दासीदासांस्तथा भृत्यान्दानानि विविधानि च

ସେମାନେ ମହୋକ୍ଷ, ସୁବସ୍ତ୍ର, ଭୂସ୍ଥାନ ଓ ଆଶ୍ରୟ-ନିବାସ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ; ଦାସୀ, ଦାସ, ଭୃତ୍ୟ-ପରିଚାରକ ସହ ନାନାବିଧ ଦାନ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 13

तत आमन्त्र्य तान्सर्वान्प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । स्वस्थानं प्रति संहृष्टाः प्रजग्मुः सर्व एव ते

ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି ବିଦାୟ ନେଇ, ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମସ୍ତେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 14

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं स्थापितं तेन भूभुजा । तथा तद्धृतराष्ट्रेण लिंगं पातकनाशनम्

ସୂତ କହିଲେ—ସେ ରାଜା କିପରି ଏହା ସ୍ଥାପନ କଲେ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଦେଲି; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ପାପନାଶକ ଲିଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 16

यस्तानि पुरुषः सम्यक्पूजयेद्भक्तिभावितः । स लभेच्चाखिलान्कामान्वांछितान्स्वेन चेतसा

ଯେ ପୁରୁଷ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସେହି (ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ) ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଜ ଚିତ୍ତରେ ଆକାଂକ୍ଷିତ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 74

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठेनागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कौरवपाण्डवयादवकृतलिंग प्रतिष्ठावृत्तांतवर्णनंनाम चतुःसप्ततितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ (ନାଗର) ଖଣ୍ଡସ୍ଥ ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ “କୌରବ, ପାଣ୍ଡବ ଓ ଯାଦବମାନଙ୍କ କୃତ ଲିଙ୍ଗ-ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ବୃତ୍ତାନ୍ତବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ଚତୁଃସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।