Adhyaya 61

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । शर्मिष्ठातीर्थमित्युक्तं त्वया यच्च महामते । कथं जातं महाभाग किंप्रभावं तु तद्वद

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାମତେ, ଆପଣ ଯେ ‘ଶର୍ମିଷ୍ଠା-ତୀର୍ଥ’ ବୋଲି କହିଲେ, ସେହି ତୀର୍ଥ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ହେ ମହାଭାଗ, ତାହାର ପ୍ରଭାବ କ’ଣ? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।

Verse 2

सूत उवाच । आसीद्राजा वृकोनाम सोमवंश समुद्भवः । ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च सर्वलोकहिते रतः

ସୂତ କହିଲେ—ସୋମବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ବୃକ ନାମକ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଭକ୍ତ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଏବଂ ସର୍ବଲୋକହିତେ ସଦା ରତ ଥିଲେ।

Verse 3

तस्य भार्याऽभवत्साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । सर्वलक्षणसंपन्ना पतिव्रतपरायणा

ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସାଧ୍ବୀ ଥିଲେ, ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟା। ସେ ସର୍ବଶୁଭଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନା ଏବଂ ପତିବ୍ରତଧର୍ମେ ପରାୟଣା ଥିଲେ।

Verse 4

अथ तस्यां समुत्पन्ना प्राप्ते वयसि पश्चिमे । कन्यका दिवसे प्राप्ते सर्वशास्त्रविगर्हिते

ତାପରେ ସେ ନାରୀ ପଶ୍ଚିମ ବୟସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାବେଳେ ତାଙ୍କଠାରେ ଜଣେ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲା—ଯେଉଁ ଦିନକୁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ନିନ୍ଦିତ କହିଛନ୍ତି।

Verse 5

तत आनीय विप्रान्स ज्योतिर्ज्ञानविचक्षणान् । पप्रच्छ कीदृशी कन्या ममेयं संभविष्यति

ତାପରେ ସେ ଜ୍ୟୋତିଷଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆଣି ପଚାରିଲେ—“ମୋର ଏହି କନ୍ୟା କିପରି ହେବ?”

Verse 6

ब्राह्मणा ऊचुः । या कन्या प्राप्नुयाज्जन्म चित्रासंस्थे दिवाकरे । चंद्रे वापि चतुर्दश्यां सा भवेद्विषकन्यका

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—“ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚିତ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥିବାବେଳେ, କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଥିବାବେଳେ ଯେ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଏ, ସେ ‘ବିଷକନ୍ୟା’ ବୋଲି ପରିଚିତ ହୁଏ।”

Verse 7

यस्तस्याः प्रतिगृह्णाति पाणिं पार्थिवसत्तम । षण्मासाभ्यंतरे मृत्युं स प्राप्नोति नरो ध्रुवम्

ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେ କୌଣସି ପୁରୁଷ ତାହାର ହାତକୁ ବିବାହରେ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 8

यस्मिन्सा जायते हर्म्ये षण्मासाभ्यंतरे च तत् । करोति विभवैर्हीनं धनदस्याप्यसंशयम्

ଯେ ମହଳରେ ସେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେହି ମହଳକୁ ସେ ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଐଶ୍ୱର୍ୟହୀନ କରିଦିଏ; କୁବେରଙ୍କର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 9

सेयं तव सुता राजन्यथोक्ता विष कन्यका । पैतृकं श्वाशुरीयं च हनिष्यति गृहद्वयम्

ହେ ରାଜନ! ତୁମର ଏହି କନ୍ୟା କୁହାଯାଇଥିବା ପରି ବିଷକନ୍ୟା; ସେ ପିତୃଗୃହ ଓ ଶ୍ୱଶୁରଗୃହ—ଉଭୟ ଗୃହକୁ ନାଶ କରିବ।

Verse 10

तस्मादिमां परित्यज्य सुखी भव नराधिप । श्रद्दधासि वचोऽस्माकं हित मुक्तं यदि प्रभो

ଏହିହେତୁ, ହେ ନରାଧିପ! ତାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସୁଖୀ ହୁଅ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଆମ ହିତକର ବଚନରେ ତୁମେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖ।

Verse 11

राजोवाच । त्यक्ष्यामि यदि नामैतां धारयिष्यामि वा गृहे । अन्यदेहोद्भवं कर्म फलिष्यति तथापि मे

ରାଜା କହିଲେ—ମୁଁ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଉ କିମ୍ବା ଘରେ ରଖିଅ, ତଥାପି ଅନ୍ୟ ଦେହରେ (ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ) ଉତ୍ପନ୍ନ ମୋ କର୍ମ ମୋତେ ଫଳ ଦେବ।

Verse 12

शुभं वा यदि वा पापं न तु शक्यं प्ररक्षितुम् । तस्मात्कर्म पुरस्कृत्य नैव त्यक्ष्यामि कन्यकाम्

ଶୁଭ ହେଉ କି ପାପ, ତାହାକୁ ସତ୍ୟରେ ରୋକିହେବ ନାହିଁ। ତେଣୁ କର୍ମକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ମୁଁ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ।

Verse 13

येनयेन शरीरेण यद्यत्कर्म करोति यः । तेनतेनैव भूयः स प्राप्नोति सकलं फलम्

ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଶରୀରରେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ କର୍ମ କରେ, ସେ ସେଇ ଶରୀରରେ ପୁନଃ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ସମଗ୍ର ଫଳ ପାଏ।

Verse 14

यस्यां यस्यामवस्थायां क्रियतेऽत्र शुभाशुभम् । तस्यां तस्यां ध्रुवं तस्य फलं तद्भुज्यते नरैः

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ମଣିଷ ଶୁଭ କି ଅଶୁଭ କରେ, ସେ ସେଇ ଅବସ୍ଥାରେ ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ଭୋଗ କରାଯାଏ।

Verse 15

न नश्यति पुराकर्म कृतं सर्वेंद्रियैरिह । अकृतं जायते नैव तस्मान्नास्ति भयं मम

ପୂର୍ବକର୍ମ ନଶେ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଦ୍ୱାରା କୃତ କର୍ମ କେବେ ଲୁପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯାହା କରାଯାଇନି ତାହା ଜନ୍ମେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୋର ଭୟ ନାହିଁ।

Verse 16

आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च । पञ्चैतानि हि सृज्यन्ते गर्भस्थस्यैव देहिनः

ଆୟୁ, କର୍ମ, ଧନ, ବିଦ୍ୟା ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଦେହୀ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଥିବାବେଳେ ହିଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ଗଢ଼ାଯାଏ।

Verse 17

यथा वृक्षेषु वल्लीषु कुसुमानि फलानि च । स्वकालं नातिवर्तंते तद्वत्कर्म पुराकृतम्

ଯେପରି ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ନିଜ ନିଜ ଋତୁକାଳରେ ହିଁ ପକେ, ସମୟ ଅତିକ୍ରମ କରେନାହିଁ; ସେପରି ପୂର୍ବକୃତ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ନିଜ କାଳରେ ହିଁ ଫଳ ଦେଏ।

Verse 18

येनैव यद्यथा पूर्वं कृतं कर्म शुभाशुभम् । स एव तत्तथा भुंक्ते नित्यं विहितमात्मनः

ଯେ ଯେପରି ପୂର୍ବେ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ କର୍ମ କରିଛି, ସେଇ ସେହିପରି ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରେ—ନିଜ ପାଇଁ ନିତ୍ୟ ବିଧିତ ଭଳି।

Verse 19

यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् । तथैवं कोटिमध्यस्थं कर्तारं कर्म विन्दति

ଯେପରି ହଜାର ଧେନୁମଧ୍ୟରେ ବଛଡ଼ା ନିଜ ମାତାକୁ ଖୋଜି ପାଏ, ସେପରି କର୍ମ ମଧ୍ୟ କୋଟିମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କର୍ତ୍ତାକୁ ଖୋଜି ମିଳେ।

Verse 20

अन्यदेहकृतं कर्म न कश्चित्पुरुषो भुवि । बलेन प्रज्ञया वापि समर्थः कर्तुमन्यथा

ଅନ୍ୟ ଦେହରେ (ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ) କୃତ କର୍ମକୁ ପୃଥିବୀରେ କେହି ମଣିଷ ନ ବଳରେ, ନ ବୁଦ୍ଧିରେ, ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରେ।

Verse 21

अन्यथा शास्त्रगर्भिण्या धिया धीरो महीयते । स्वामिवत्प्राक्कृतं कर्म विदधाति तदन्यथा

ତଥାପି ଶାସ୍ତ୍ରଗର୍ଭିତ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଧୀର ପୁରୁଷ ପ୍ରଶଂସିତ; କାରଣ ସେ ସ୍ୱାମୀ ପରି ପୂର୍ବକୃତ କର୍ମର ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ତାହାକୁ ଅନ୍ୟ ମାର୍ଗରେ ପ୍ରବାହିତ କରିପାରେ।

Verse 22

स्वकृतान्युपतिष्ठंति सुखदुःखानि देहिनाम् । हेतुभूतो हि यस्तेषां सोऽहंकारेण बध्यते

ଦେହଧାରୀଙ୍କ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ନିଜ କୃତ କର୍ମରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଯେ ‘ମୁଁ କର୍ତ୍ତା’ ବୋଲି ଅହଂକାରେ ନିଜକୁ କାରଣ ଭାବେ, ସେ ଅହଂକାରବନ୍ଧନରେ ବଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 23

सुशीघ्रमभिधावन्तं निजं कर्मानुधावति । शेते सह शयानेन तिष्ठन्तमनुतिष्ठति

ମଣିଷ ଯେତେ ଶୀଘ୍ର ଧାଉଥିବେ, ତାହାର ନିଜ କର୍ମ ଅତି ତ୍ୱରାରେ ପଛୁଆଁ ପଛୁଆଁ ଧାଏ। ସେ ଶୋଇଲେ କର୍ମ ସହ ଶୋଏ; ସେ ଦାଁଡ଼ିଲେ କର୍ମ ସହ ଦାଁଡ଼ିଥାଏ।

Verse 25

येन यत्रोपभोक्तव्यं सुखं वा दुःखमेव वा । नरः स बद्धो रज्ज्वेव बलात्तत्रैव नीयते

ଯେ କର୍ମରେ ଯେଉଁଠାରେ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଭୋଗିବା ନିଶ୍ଚିତ, ସେ ନର ରଜ୍ଜୁରେ ବାନ୍ଧା ଲୋକ ପରି ବଦ୍ଧ ହୋଇ ବଳପୂର୍ବକ ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ନିଆଯାଏ।

Verse 26

प्रमाणं कर्मभूतानां सुखदुःखोपपादने । सावधानतया यच्च जाग्रतां स्वपतामपि

ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଉତ୍ପାଦନରେ କର୍ମ ହିଁ ପ୍ରମାଣ ଓ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ। ଏହା ଅଚ୍ୟୁତ ସାବଧାନତାରେ—ମଣିଷ ଜାଗୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୁଅଥିଲେ ମଧ୍ୟ—କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

Verse 27

तैलक्षये यथा दीपो निर्वाणमधिगच्छति । कर्मक्षये तथा जंतुर्निर्वाणमधिगच्छति

ଯେପରି ତେଲ ଶେଷ ହେଲେ ଦୀପ ନିଭି ନିର୍ବାଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେପରି କର୍ମକ୍ଷୟ ହେଲେ ଜୀବ ମଧ୍ୟ ନିର୍ବାଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 28

न मन्त्रा न तपो दानं न तीर्थं न च संयमः । समर्था रक्षितुं जंतुं पीडितं पूर्वकर्मभिः

ନ ମନ୍ତ୍ର, ନ ତପ, ନ ଦାନ, ନ ତୀର୍ଥସେବା, ନ ସଂଯମ—ପୂର୍ବକର୍ମରେ ପୀଡିତ ଜୀବକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।

Verse 29

यथा छायातपौ नित्यं सुसंबद्धौ परस्परम् । तथा कर्म च कर्ता च नात्र कार्या विचारणा

ଯେପରି ଛାୟା ଓ ଧୂପ ସଦା ପରସ୍ପର ସଂବଦ୍ଧ, ସେପରି କର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତା; ଏଠାରେ ଅଧିକ ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।

Verse 30

अन्नपानानि जीर्यंति यत्र भक्ष्यं च भक्षितम् । तस्मिन्नेवोदरे गर्भः कथं नाम न जीर्यति

ଯେଉଁ ଉଦରରେ ଅନ୍ନପାନ ଓ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭକ୍ଷିତ ସବୁ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେଇ ଉଦରରେ ଗର୍ଭ କିପରି ନ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହେବ?

Verse 31

तस्मात्कर्मकृतं सर्वं देहिनामत्र जायते । शुभं वा यदि वा पापमिति मे निश्चयः सदा

ଏହେତୁ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଯାହା କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେ ସବୁ କର୍ମକୃତ—ଶୁଭ ହେଉ କି ପାପ; ଏହା ମୋର ସଦା ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 32

अरक्षितं तिष्ठति दैवरक्षितं सुरक्षितं दैवहतं विनश्यति । जीवत्यनाथोऽपि वने विसर्जितः कृतप्रयत्नोऽपि गृहे न जीवति

ଅରକ୍ଷିତ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଦୈବରକ୍ଷିତ ହୁଏ ତେବେ ଟିକି ରହେ; ସୁରକ୍ଷିତ ମଧ୍ୟ ଦୈବାଘାତରେ ବିନଶିଯାଏ। ବନରେ ତ୍ୟକ୍ତ ଅନାଥ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚେ, ଘରେ ଅତି ପ୍ରୟାସୀ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 61

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विषकन्यकोत्पत्तिवर्णनंनामैकषष्टितमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ଶ୍ରୀହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ “ବିଷକନ୍ୟାର ଉତ୍ପତ୍ତି-ବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ଏକଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।