Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

ब्राह्मणा ऊचुः । या कन्या प्राप्नुयाज्जन्म चित्रासंस्थे दिवाकरे । चंद्रे वापि चतुर्दश्यां सा भवेद्विषकन्यका

Transliteration

brāhmaṇā ūcuḥ | yā kanyā prāpnuyājjanma citrāsaṃsthe divākare | caṃdre vāpi caturdaśyāṃ sā bhavedviṣakanyakā

Translation

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—“ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚିତ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥିବାବେଳେ, କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଥିବାବେଳେ ଯେ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଏ, ସେ ‘ବିଷକନ୍ୟା’ ବୋଲି ପରିଚିତ ହୁଏ।”

Word by Word

• ब्राह्मणाः: the Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• या: which (female)
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative pronoun)

• कन्या: girl
• कन्या: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्राप्नुयात्: should obtain/attain
• प्राप्नुयात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• जन्म: birth
• जन्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• चित्रासंस्थे: situated in Citrā (nakṣatra)
• चित्रासंस्थे: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चित्रा + संस्थ (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘संस्थ’; तत्पुरुष (चित्रायां संस्थे)

• दिवाकरे: when the sun (is)
• दिवाकरे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिवाकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• चन्द्रे: when the moon (is)
• चन्द्रे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• वा: or
• वा: Connector (विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्प-अव्यय (disjunctive particle)

• अपि: also
• अपि: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि-प्रयोगः (also/even)

• चतुर्दश्याम्: on the fourteenth lunar day
• चतुर्दश्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चतुर्दशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• भवेत्: would be
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• विषकन्यका: a poison-maiden
• विषकन्यका: Predicate nominative (विधेय/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विष + कन्यका (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (विषा कन्यका/विषयुक्ता कन्यका)

Speaker

Brāhmaṇas

Skanda Dialogue

Listener: King Vṛka

Visual Art Cues

Scene: Brāhmaṇas pronounce the astrological rule: Sun in Citrā or Moon on caturdaśī; a nakṣatra wheel and lunar phase are shown; the king reacts with controlled alarm.

Characters & Entities

• Brāhmaṇas
• Citrā (nakṣatra)
• Sun (Divākara)
• Moon (Candra)
• Caturdaśī (tithi)
• Viṣakanyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic literature frames worldly events through karma and cosmic timing, warning that ignorance of dharma-guided discernment can lead to suffering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None is mentioned in this verse; the focus is on astrological characterization within the chapter’s narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse provides a jyotiṣa-based classification.