Adhyaya 59

Verse 1

। सूत उवाच । तस्मिन्क्षेत्रे रविः पूर्वं विदुरेण प्रतिष्ठितम् । शिवश्च परया भक्त्या तथा विष्णुर्द्विजोत्तमाः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୂର୍ବକାଳରେ ବିଦୁର ରବିଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ; ଏବଂ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କୁ ଓ ତଦ୍ରୂପ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

Verse 2

यस्तान्पूजयते भक्त्या मानुषो भक्तितस्ततः । स यास्यति परं स्थानं यज्ञैरपि सुदुर्लभम्

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିସହିତ ସେହି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସେଇ ଭକ୍ତିର ଫଳରେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଯାହା ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 3

हस्तिनापुरसंस्थेन विदुरेण पुरा द्विजाः । गालवो मुनिशार्दूलः पृष्टः स्वगृहमागतः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ପୁରାକାଳରେ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ବସୁଥିବା ବିଦୁର, ନିଜ ଗୃହକୁ ଆସିଥିବା ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ ଗାଲବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 4

अपुत्रस्य गतिर्लोके कीदृक्संजायते परे । एतन्मे पृच्छतो ब्रूहि कृत्वा सद्भावमुत्तमम्

ପୁତ୍ରହୀନ ପୁରୁଷର ଗତି ଏହି ଲୋକରେ କିପରି, ଏବଂ ପରଲୋକରେ ତାହାର କ’ଣ ହୁଏ? ମୁଁ ପରମ ସଦ୍ଭାବ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପଚାରୁଛି—ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।

Verse 5

गालव उवाच । अपुत्रस्य गतिर्नास्ति मृतः स्वर्गं न गच्छति । द्वादशानामपि तथा यद्येकोऽपि न विद्यते

ଗାଲବ କହିଲେ—ପୁତ୍ରହୀନଙ୍କର (ଧର୍ମାନୁସାରେ) ଗତି ନାହିଁ; ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରକାର ପୁତ୍ରମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା କୁହାଯାଏ।

Verse 6

औरसः क्षेत्रजश्चैव क्रयक्रीतश्च पालितः । पौनर्भवः पुनर्दत्तः कुंडो गोलस्तथा परः । कानीनश्च सहोढश्च अश्वत्थो ब्रह्मवृक्षकः

ଔରସ, କ୍ଷେତ୍ରଜ, କ୍ରୟକ୍ରୀତ ଓ ପାଳିତ; ପୌନର୍ଭବ, ପୁନର୍ଦତ୍ତ, କୁଣ୍ଡ, ଗୋଲ ଏବଂ ଅନ୍ୟ; କାନୀନ ଓ ସହୋଢ; ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଓ ବ୍ରହ୍ମବୃକ୍ଷକ—ଏହିମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ପୁତ୍ରଭେଦ ଭାବେ ଗଣିତ।

Verse 7

एतेषामपि यद्येकः पुरुषाणां न जायते । तन्नूनं नरके वासः पुंसंज्ञे वै प्रजायते

ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନ ହେଲେ, ‘ପୁଂସ’ ସଂଜ୍ଞାଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ନରକବାସ ହୁଏ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 8

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य गालवस्य महात्मनः । अपुत्रत्वात्परं दुःखं जगाम विदुरस्तदा

ସୂତ କହିଲେ—ମହାତ୍ମା ଗାଲବଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ବିଦୁର ସେତେବେଳେ ପୁତ୍ରହୀନତାରୁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପତିତ ହେଲେ।

Verse 9

तप्तस्तं गालवः प्राह मा त्वं दुःखपदं व्रज । मद्वाक्यात्पुत्रकं वृक्षं विष्णुसंज्ञं द्रुतं कुरु

ଦୟାରେ ଦ୍ରବିତ ଗାଲବ କହିଲେ—“ତୁମେ ଦୁଃଖପଦକୁ ଯାଅନି। ମୋ ବଚନବଳରେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ବୃକ୍ଷକୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରି ‘ବିଷ୍ଣୁ’ ନାମ ଦିଅ।”

Verse 10

तस्मात्प्राप्स्यसि निःशेषं फलं पुत्रसमुद्भवम् । गत्वा पुण्यतमे देशे रक्तशृंगस्य मूर्धनि

“ଏହିପରି ତୁମେ ପୁତ୍ରଲାଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଇବ—ପରମ ପୁଣ୍ୟଦେଶରେ ରକ୍ତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ଯାଇ।”

Verse 11

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्ववृद्धिशुभोदये । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विदुरस्तत्क्षणाद्ययौ

ହାଟକେଶ୍ୱର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ—ଯେଉଁଠି ସର୍ବବୃଦ୍ଧି ଓ ଶୁଭୋଦୟ ହୁଏ—ସେ ବଚନ ଶୁଣି ବିଦୁର ସେହିକ୍ଷଣେ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 12

तत्स्थानं गालवोद्दिष्टं हर्षेण महतान्वितः । तत्राश्वत्थतरुं स्थाप्य पुत्रत्वे चाभिषेच्य च

ଗାଲବ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି ମହାହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେଠାରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷ ସ୍ଥାପନ କରି ତାହାକୁ ପୁତ୍ରତ୍ୱରେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 13

वैवाहिकेन विधिना कृतकृत्यो बभूव ह । ततो बभ्राम तत्क्षेत्रं तीर्थयात्रापरायणः

ବିବାହବିଧି ଅନୁସାରେ ସଂସ୍କାର ସମ୍ପନ୍ନ କରି ସେ କୃତକୃତ୍ୟ ହେଲେ। ପରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ସେ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭ୍ରମଣ କରି ତୀର୍ଥଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 15

स दृष्ट्वा कुरुवृद्धस्य कीर्तनानि महात्मनः । ततश्चक्रे मतिं तत्र दिव्यप्रासादकर्मणि

କୁରୁବୃଦ୍ଧ ମହାତ୍ମାଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କର୍ମ ଦେଖି ସେ ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାସାଦ (ମନ୍ଦିର) ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।

Verse 16

ततो माहेश्वरं लिंगं वटाधस्ताद्विधाय सः । विष्णुं च स्थापयामास अश्वत्थस्य तरोरधः

ତାପରେ ସେ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ମାହେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ ଏବଂ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପିପଳ) ବୃକ୍ଷ ତଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 17

निवेश्य च तथा दिव्यं ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयत् । एतद्देवत्रयं क्षेत्रे युष्माकं हि मया कृतम् । भवद्भिः सकला चास्य चिन्ताकार्या सदैव हि

ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ଦେବତ୍ରୟ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାପନ କରିଛି। ତେଣୁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖଭାଳ ଓ ପରିଚାଳନା ସଦା କରିବା ଉଚିତ।”

Verse 18

ब्राह्मणा ऊचुः । वयमस्य करिष्यामो यात्राद्याः सकलाः क्रियाः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ— “ଏହାର ଯାତ୍ରା ଆଦି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଓ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ବିଧିକୁ ଆମେ ନିତ୍ୟ ନିୟମମାନ୍ୟ ଭାବେ କରିବୁ।”

Verse 19

तथा वंशोद्भवा ये च पुत्राः पौत्रास्तथापरे । करिष्यंति क्रियाः सर्वास्त्वं गच्छ स्वगृहं प्रति

ସେହିପରି ଆମ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ର‑ପୌତ୍ର ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀମାନେ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା‑କର୍ମ କରିବେ। ଏବେ ତୁମେ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ।

Verse 20

ततो जगाम विदुरः स्वपुरं प्रति हर्षितः । कृतकृत्यो द्विजास्ते च चक्रुर्वाक्यं तदुद्भवम्

ତାପରେ ବିଦୁର ହର୍ଷିତ ହୋଇ ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେହି ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ କୃତକୃତ୍ୟ ହୋଇ ସେ ପବିତ୍ର ଅବସରଯୋଗ୍ୟ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 21

माघमासस्य सप्तम्यां सूर्यवारेण यो नरः । पूजयेद्भास्करं तत्र स याति परमां गतिम्

ମାଘମାସର ସପ୍ତମୀ ଯେତେବେଳେ ରବିବାର ପଡ଼େ, ସେ ଦିନ ଯେ ନର ତୀର୍ଥସ୍ଥାନରେ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ)ଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ପରମ ଗତି ପାଏ।

Verse 22

शिवं वा सोमवारेण शुक्लाष्टम्यां विशेषतः । शयने बोधने विष्णुं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

କିମ୍ବା ସୋମବାର—ବିଶେଷତଃ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଅଷ୍ଟମୀରେ—ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶୟନ ଓ ବୋଧନ ବ୍ରତକାଳରେ ସମ୍ୟକ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 23

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन देवानां तत्त्रयं शुभम् । पूजनीयं विशेषेण नरैः स्वर्गतिमीप्सुभिः

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସେହି ଶୁଭ ତ୍ରୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷତଃ ସ୍ୱର୍ଗଗତି ଆକାଂକ୍ଷୀ ନରମାନେ।

Verse 24

तत्र सिद्धिं गताः पूर्वं मुनयः संशितव्रताः । विदुरेश्वरमाराध्य शतशोऽथ सहस्रशः

ସେଠାରେ ପୂର୍ବକାଳରେ ଦୃଢବ୍ରତ ମୁନିମାନେ ବିଦୁରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।

Verse 25

ततस्तत्सिद्धिदं ज्ञात्वा लिंगं वै पाकशासनः । पांसुभिः पूरयामास यथा कश्चिन्न बुध्यते

ତାପରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗଟି ସିଦ୍ଧିଦାୟକ ବୋଲି ଜାଣି ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଧୂଳିରେ ଭରି ଢାଙ୍କିଦେଲେ, ଯେପରି କେହି ଚିହ୍ନି ନ ପାରେ।

Verse 26

कस्यचित्त्वथ कालस्य विदुरस्तत्र चागतः । दृष्ट्वा लोपगतं लिंगं दुःखेन महतान्वितः

କିଛି ସମୟ ପରେ ବିଦୁର ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ଲିଙ୍ଗଟି ଦୃଶ୍ୟରୁ ଲୋପ ପାଇଥିବା ଦେଖି ସେ ମହା ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହେଲେ।

Verse 27

एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । मा त्वं कुरु विषादं हि लिंगार्थे विदुराधुना

ସେହି ସମୟରେ ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ କହିଲା—“ବିଦୁର, ଏବେ ଲିଙ୍ଗ ନିମିତ୍ତେ ବିଷାଦ କରନି।”

Verse 28

योऽयं स दृश्यते वालो वटस्तस्य तले स्थिता । देवद्रोणिः सुरेशेन पांसुभिः परिपूरिता

“ତୁମେ ଯେ ଯୁବ ବଟବୃକ୍ଷଟି ଦେଖୁଛ, ତାହାର ତଳେ ଦେବଦ୍ରୋଣୀ ଅଛି; ସୁରେଶ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଧୂଳିରେ ତାହାକୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଇଛନ୍ତି।”

Verse 29

ततो गजाह्वयात्तूर्णं समानीय धनं बहु । शोधयामास तत्स्थानं दिवारात्रमतन्द्रितः

ତାପରେ ସେ ଗଜାହ୍ୱୟ (ହସ୍ତିନାପୁର) ଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଅପାର ଧନ-ସାମଗ୍ରୀ ଆଣି, ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଦିନରାତି ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଭାବେ ଶୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 30

ततो विलोक्य तान्देवान्हर्षेण महतान्वितः । प्रासादं निर्ममे तेषां योग्यं साध्वभिसंस्थितम्

ତାପରେ ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାହର୍ଷରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ସୁଯୋଜିତ ଓ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପ୍ରାସାଦ-ରୂପ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 31

कैलासशिखराकारं भास्करार्थे महामुनिः । जटामध्यगतं दृष्ट्वा वटस्य च महेश्वरम्

ଭାସ୍କରାରାଧନାର୍ଥେ ସେ ମହାମୁନି ଜଟାମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ବଟବୃକ୍ଷରେ ବିରାଜିତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, ତାଙ୍କୁ କୈଲାସଶିଖର-ସଦୃଶ ରୂପରେ ଭକ୍ତିଭାବେ ଚିନ୍ତନ କଲେ।

Verse 32

प्रासादं नाकरोत्तत्र लिंगं यावन्न चालयेत् । वासुदेवस्य योग्यां च कृत्वा शालां बृहत्तराम्

ସେଠାରେ ଲିଙ୍ଗ ଚଳାଇବାକୁ ନ ପଡ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ କଲେ ନାହିଁ; ଏବଂ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏକ ବିଶାଳ ଶାଳା (ମଣ୍ଡପ) ମଧ୍ୟ ତିଆରି କଲେ।

Verse 33

दत्त्वा वृत्तिं च संहृष्टो ब्राह्मणेभ्यो निवेद्य च । जगाम स्वाश्रमं भूयो विप्रानामंत्र्य तांस्ततः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଜୀବିକା-ନିର୍ବାହର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦାନ କରି, ହର୍ଷରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିବେଦନ କରି, ପରେ ସେହି ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ସେ ପୁନର୍ବାର ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।