Adhyaya 56

Verse 1

। सूत उवाच । तस्यापि नातिदूरस्थं सांबादित्यं सुरेश्वरम् । दृष्ट्वा कामानवाप्नोति सर्वान्मर्त्यो हृदि स्थितान्

ସୂତ କହିଲେ—ସେହି ସ୍ଥାନରୁ ଅତିଦୂର ନୁହେଁ ସୁରେଶ୍ୱର ସାମ୍ବାଦିତ୍ୟ। ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନେ ମର୍ତ୍ୟ ହୃଦୟସ୍ଥ ସମସ୍ତ କାମନା ପାଏ।

Verse 2

यस्तु माघस्य शुक्लायां सप्तम्यां रविवासरे । भक्त्या संपश्यते मर्त्यो नरकान्न स पश्यति

ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀ ଯଦି ରବିବାର ପଡ଼େ, ସେଦିନ ଭକ୍ତିରେ (ତାଙ୍କୁ) ଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ମର୍ତ୍ୟ ନରକକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ।

Verse 3

आसीत्पूर्वं द्विजो नाम गालवः स महामुनिः । स्वाध्यायनिरतो नित्यं वेदवेदांगपारगः

ପୂର୍ବେ ଗାଲବ ନାମକ ଜଣେ ଦ୍ୱିଜ ମହାମୁନି ଥିଲେ। ସେ ନିତ୍ୟ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ନିରତ ଓ ବେଦ-ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।

Verse 4

शुचिव्रतपरः शांतो देवद्विजपरायणः । कृतज्ञश्च सुशीलश्च यज्ञकर्मविचक्षणः

ସେ ଶୁଚିବ୍ରତରେ ପରାୟଣ, ସ୍ୱଭାବେ ଶାନ୍ତ, ଦେବ ଓ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍; କୃତଜ୍ଞ, ସୁଶୀଳ ଏବଂ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ।

Verse 5

तस्यैवं वर्तमानस्य संप्राप्तं पश्चिमं वयः । अपुत्रस्य द्विजश्रेष्ठास्ततो दुःखं व्यजायत

ଏଭଳି ଚାଲିଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ପଶ୍ଚିମ ବୟସ (ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା) ଆସିଲା; ଏବଂ ପୁତ୍ରହୀନ ଥିବାରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ମନେ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 6

ततः सर्वं परित्यज्य गृहकृत्यं स भक्तिमान् । सूर्यमाराधयामास क्षेत्रेऽत्रैव समाहितः

ତାପରେ ସେ ଭକ୍ତିମାନ୍ ସମସ୍ତ ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲା।

Verse 7

वटवृक्षं समाश्रित्य श्रद्धया परया युतः । स्थापयित्वा रवेरर्चां यथोक्तां पंचरात्रिके

ବଟବୃକ୍ଷର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ପାଞ୍ଚରାତ୍ର ବିଧାନାନୁସାରେ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ପୂଜାର୍ଥେ ଅର୍ଚ୍ଚା/ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କଲା।

Verse 8

वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते जलसंश्रयः । पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे निराहारो जितेन्द्रियः

ବର୍ଷାକାଳରେ ସେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ଶୟନ କରୁଥିଲା; ହେମନ୍ତରେ ଜଳର ଆଶ୍ରୟ ନେଉଥିଲା; ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପ କରୁଥିଲା—ନିରାହାର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ।

Verse 9

ततः पंचदशे वर्षे संप्राप्ते भगवान्रविः । वटवृक्षं समाश्रित्य समीपस्थमुवाच तम्

ତାପରେ ପଞ୍ଚଦଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସମୟରେ ଭଗବାନ୍ ରବି ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ବଟବୃକ୍ଷ ନିକଟେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ସମୀପରେ ଥିବା ତାହାକୁ କହିଲେ।

Verse 10

श्रीसूर्य उवाच । वरदोस्म्यद्य भद्रं ते वरं प्रार्थय गालव । अतिदुर्लभमप्याशु तव दास्याम्यसंशयम्

ଶ୍ରୀସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ—ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ବରଦାତା; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ହେ ଗାଲବ, ବର ମାଗ; ତାହା ଅତିଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିଃସନ୍ଦେହ ଶୀଘ୍ର ତୁମକୁ ଦେବି।

Verse 11

गालव उवाच । अपुत्रोऽहं सुरश्रेष्ठ पश्चिमे वयसि स्थितः । तस्माद्देहि सुतं मह्यं वंशवृद्धिकरं परम्

ଗାଲବ କହିଲେ—ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୁଁ ଅପୁତ୍ର ଓ ବୟସର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅଛି। ତେଣୁ ମୋ ବଂଶବୃଦ୍ଧିକର ପରମ ପୁତ୍ର ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 15

सप्तम्यश्च द्विजश्रेष्ठ निराहारस्तु भक्तितः या । स प्राप्स्यति न संदेहः पुत्रं वंशविवर्धनम्

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ସପ୍ତମୀ ଦିନ ନିରାହାର ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବଂଶବିବର୍ଧନକାରୀ ପୁତ୍ର ପାଏ।

Verse 16

एवमुक्त्वा च सप्ताश्वो विरराम दिवाकरः । गालवोऽपि प्रहृष्टात्मा जगाम निजमंदिरम्

ଏପରି କହି ସପ୍ତାଶ୍ୱ ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ) ନିରବ ହେଲେ; ଗାଲବ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହୃଦୟରେ ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲେ।

Verse 17

नातिदीर्घेण कालेन ततस्तस्याभव तत्सुतः । यथोक्तस्तेन देवेन सर्वलक्षणलक्षितः

ଅଧିକ ସମୟ ନ ହେବାରୁ ତାହା ପରେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା—ସେଇ ଦେବ ଯେପରି କହିଥିଲେ ସେପରି—ସେ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତ ଥିଲା।

Verse 18

ततश्चक्रे पिता नाम वटेश्वर इति स्वयम् । वटस्थेन यतो दत्तः संतुष्टेनांशुमालिना

ତାପରେ ପିତା ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କର ନାମ ‘ବଟେଶ୍ୱର’ ରଖିଲେ; କାରଣ ବଟବୃକ୍ଷ ନିକଟେ ଅବସ୍ଥିତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅଂଶୁମାଳୀ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ତାଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ।

Verse 19

वटेश्वरसुतान्दृष्ट्वा पौत्रांश्च द्विजसत्तमाः । गालवः सूर्यमापन्नः कृत्वा सुविपुलं तपः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ବଟେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଗାଲବ ଅତିବିଶାଳ ତପ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 20

वटेश्वरोऽपि संज्ञाय पित्रा संस्थापितं रविम् । तदर्थं कारयामास प्रासादं सुमनोहरम्

ବଟେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଜାଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପିତା ସେଠାରେ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ)ଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ; ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ପ୍ରାସାଦ (ମନ୍ଦିର) ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ।

Verse 21

ततःप्रभृति लोके च स वटादित्यसंज्ञितः । पुत्रप्रदो ह्यपुत्राणां विख्यातो भुवनत्रये

ସେହି ସମୟଠାରୁ ସେ ଲୋକରେ ‘ବଟାଦିତ୍ୟ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ନିଃସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ପୁତ୍ରଦାତା ଭାବେ ତ୍ରିଭୁବନରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ।

Verse 22

सप्तम्यां सूर्यवारेण उपवासपरायणः । यस्तं पूजयते भक्त्या सप्तर्मार्द्वादश क्रमात् । स प्राप्नोति सुतं श्रेष्ठं स्ववंशस्य विवर्धनम्

ସପ୍ତମୀ ତିଥି ଯେତେବେଳେ ରବିବାରରେ ପଡ଼େ, ସେତେବେଳେ ଉପବାସପରାୟଣ ଭକ୍ତ ଯିଏ କ୍ରମକ୍ରମେ ସପ୍ତାର୍ଚ୍ଚନ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୋପଚାର ବିଧିରେ ଭକ୍ତିସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଜ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ପାଏ।

Verse 23

निष्कामो वा नरो यस्तु तं पूजयति मानवः । स मोक्षमाप्नुयान्नूनं दुर्लभं त्रिदशैरपि

କିନ୍ତୁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଷ୍କାମ ଭାବରେ ଭକ୍ତିସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 24

अथ गाथा पुरा गीता नारदेन सुरर्षिणा । दृष्ट्वा पुत्रप्रदं देवं वटादित्यं सुरेश्वरम्

ତେବେ ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ପୂର୍ବକାଳରେ ଏହି ଗାଥା ଗାଇଥିଲେ—ପୁତ୍ରପ୍ରଦ ସୁରେଶ୍ୱର ବଟାଦିତ୍ୟ ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି।

Verse 25

अपि वर्षशता नारी वंध्या वा दुर्भगापि वा । सांबसूर्यप्रसादेन सद्यो गर्भवती भवेत्

ଯଦି କୌଣସି ନାରୀ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧ୍ୟା ଥାଏ, କିମ୍ବା ନିଃସନ୍ତାନ ଅଥବା ଦୁର୍ଭାଗିନୀ ହୋଇଥାଏ—ସାମ୍ବସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ସତ୍ୱର ଗର୍ଭବତୀ ହୁଏ।

Verse 26

किं दानैः किं व्रतैर्ध्यानैः किं जपैः सोपवासकैः । पुत्रार्थं विद्यमानेऽथ सांबसूर्ये सुरेश्वरे

ପୁତ୍ରଲାଭ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱର ସାମ୍ବସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିବାବେଳେ, ଦାନ, ବ୍ରତ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଉପବାସସହିତ ଜପର କି ଆବଶ୍ୟକ?

Verse 27

वर्षमेकं नरो भक्त्या यः पश्येत्सूर्यवासरे । कृतक्षणोऽत्र पुत्रं स लभते चोत्तमं सुखम्

ଯେ ପୁରୁଷ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରବିବାର ଭକ୍ତିସହିତ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ଏଠାରେ ନିଜ ସମୟକୁ ସାର୍ଥକ କରି ପୁତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ସୁଖ ପାଏ।

Verse 28

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तं देवं यत्नतो द्विजाः । पश्येदात्महितार्थाय स्ववंशपरिवृद्धये

ଏହେତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଆତ୍ମହିତ ଓ ନିଜ ବଂଶବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।