Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

ततःप्रभृति लोके च स वटादित्यसंज्ञितः । पुत्रप्रदो ह्यपुत्राणां विख्यातो भुवनत्रये

Transliteration

tataḥprabhṛti loke ca sa vaṭādityasaṃjñitaḥ | putraprado hyaputrāṇāṃ vikhyāto bhuvanatraye

Translation

ସେହି ସମୟଠାରୁ ସେ ଲୋକରେ ‘ବଟାଦିତ୍ୟ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ନିଃସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ପୁତ୍ରଦାତା ଭାବେ ତ୍ରିଭୁବନରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ।

Word by Word

• ततः-प्रभृति: from that time onward
• ततः-प्रभृति: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय) + प्रभृति (अव्यय)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; कालवाचक-अव्ययम् (from then onwards)

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• सः: he/that (deity)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• वट-आदित्य-संज्ञितः: named ‘Vaṭāditya’
• वट-आदित्य-संज्ञितः: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वट (प्रातिपदिक) + आदित्य (प्रातिपदिक) + संज्ञित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी/तत्पुरुष-समासः ‘वटादित्य-इति संज्ञा यस्य’ (नामधेय-विशेषण)

• पुत्र-प्रदः: giver of sons
• पुत्र-प्रदः: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (पुत्रं प्रददाति इति)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• अपुत्राणाम्: of the sonless (people)
• अपुत्राणाम्: Sampradana (Beneficiary/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अ (नञ्-प्रत्यय) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; नञ्-समास/नञ्-प्रयोग ‘without sons’

• विख्यातः: renowned
• विख्यातः: Karta (Subject-complement/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: वि + ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्रसिद्धः’

• भुवन-त्रये: in the three worlds
• भुवन-त्रये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; द्विगु/तत्पुरुषः ‘त्रीणि भुवनानि’

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Nāgara Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vaṭāditya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvija audience (implied)

Visual Art Cues

Scene: A radiant Sūrya icon beneath/near a grand banyan (vaṭa), with pilgrims offering arghya; a subtle inscription-like banner ‘Vaṭāditya’; families praying for children.

Characters & Entities

• Vaṭāditya
• Sūrya (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha becomes authoritative through remembered results: Vaṭāditya is celebrated because devotees experience compassionate boons.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vaṭāditya—Sūrya worship connected with a sacred banyan (vaṭa).

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite here; it states the phala (benefit) and renown of worship at Vaṭāditya.