Adhyaya 54

Verse 1

। सूत उवाच । चर्ममुंडा तथा देवी तस्मिन्स्थाने व्यवस्थिता । नलेन स्थापिता पूर्वं स्वयमेव महात्मना

ସୂତ କହିଲେ—ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଦେବୀ ଚର୍ମମୁଣ୍ଡା ବିରାଜିତ; ପୂର୍ବେ ମହାତ୍ମା ନଳ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ।

Verse 2

अभ्यर्चयति तां भक्त्या यो महानवमी दिने । स कामान्वांछितांल्लब्ध्वा पदं प्राप्नोति शाश्वतम्

ଯେ ମହାନବମୀ ଦିନରେ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ସେ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପାଇ ଶାଶ୍ୱତ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 3

वीरसेनसुतः पूर्वं नलोनाम महीपतिः । आसीत्सर्वगुणोपेतः सर्व शत्रुक्षयावहः

ପୂର୍ବକାଳରେ ବୀରସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ନଳ ନାମକ ଏକ ମହୀପତି ଥିଲେ; ସେ ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସର୍ବଶତ୍ରୁନାଶକ ଥିଲେ।

Verse 4

भार्या तस्याभवत्साध्वी प्राणेभ्योपि गरीयसी । दमयंतीति विख्याता विदर्भाधिपतेः सुता

ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସାଧ୍ବୀ ଥିଲେ, ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟା; ସେ ବିଦର୍ଭାଧିପତିଙ୍କ କନ୍ୟା, ଦମୟନ୍ତୀ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ।

Verse 5

अथासौ कलिनाविष्टो द्यूतं चक्रे महीपतिः । पुष्करेण समं विप्रा दायादेन दिवानिशम्

ତାପରେ ସେ ମହୀପତି କଳିରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ନିଜ ଦାୟାଦ ପୁଷ୍କର ସହ ଦିନରାତି ଦ୍ୟୂତ ଖେଳିଲେ।

Verse 6

ततः स व्यसनासक्तो वार्यमाणोऽपि सज्जनैः । हारयामास सप्तांगं राज्यं मुक्त्वा च तां प्रियाम्

ତାପରେ ସେ ଦୁର୍ବ୍ୟସନରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ସଜ୍ଜନମାନେ ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ସପ୍ତାଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟ ହାରିଗଲେ ଏବଂ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 7

अथ तां स समादाय प्रविष्टो गहनं वनम् । निर्जलं लज्जयाविष्टो दुःखव्याकुलितेंद्रियः

ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ସଙ୍ଗେ ନେଇ ଘନ, ନିର୍ଜଳ ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ଲଜ୍ଜାରେ ଆବୃତ ଓ ଦୁଃଖରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା।

Verse 8

ततः स चिंतयामास यद्येषा भीममंदिरे । याति तन्मुच्यते कष्टाद्वनवाससमुद्भवात्

ତାପରେ ସେ ଚିନ୍ତା କଲା—“ଯଦି ଏହି ନାରୀ ଭୀମଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଏ, ତେବେ ଏହି ବନବାସଜନିତ କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।”

Verse 9

न मया तत्र गंतव्यं कथंचिदपि मानिना । तस्मादेनां परित्यज्य रात्रौ गच्छामि दूरतः

“ମୁଁ—ମାନରେ ବନ୍ଧା—କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ରାତିରେ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯିବି।”

Verse 10

येन त्यक्ता मया साध्वी कुण्डिनं याति तत्पुरम् । स एवं निश्चयं कृत्वा सुखसुप्तां विहाय ताम् । प्रजगाम वनं घोरं वन्यश्वापदसंकुलम्

“ମୋ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟକ୍ତା ହେଲେ ଏହି ସାଧ୍ବୀ କୁଣ୍ଡିନ—ସେହି ପୁରକୁ—ଯିବ।” ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସୁଖରେ ଶୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ବନ୍ୟ ଶ୍ୱାପଦରେ ସଙ୍କୁଳ ଭୟଙ୍କର ବନକୁ ସେ ଗଲା।

Verse 11

प्रत्यूषे चापि सोत्थाय यावत्पश्यति भाभिनी । तावत्पश्यतिशून्यं स्वं पार्श्वं यत्र नलः स्थितः

ପ୍ରତ୍ୟୂଷେ ସେ ଦୀପ୍ତିମତୀ ନାରୀ ଉଠି ଚାହିଁଲା; ତେବେ ଯେଉଁଠାରେ ନଳ ଥିଲେ, ସେହି ପାଖର ସ୍ଥାନ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖିଲା।

Verse 12

ततो विलप्य दुःखार्ता करुणं तत्र कानने । जगाम मार्गमाश्रित्थ पितुर्हर्म्यं शनैःशनैः

ତେବେ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତା ହୋଇ ସେ ସେହି ବନରେ କରୁଣ ଭାବେ ବିଳାପ କଲା; ପଥ ଧରି ଧୀରେ ଧୀରେ ପିତାଙ୍କ ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ଗଲା।

Verse 13

नलोऽपि च वने तस्मिन्भ्रममाणो महीपतिः । एकाकी वृक्षकुंजानि सेवयामास सर्वदा

ନଳ ମଧ୍ୟ ସେହି ବନରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ—ପୃଥିବୀପତି—ଏକାକୀ ରହି ସଦା ବୃକ୍ଷକୁଞ୍ଜ ଓ ଝାଡ଼ିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଥିଲେ।

Verse 14

ततस्तद्वनमुत्सृज्य जगामान्यन्महावनम् । नानावृक्षगणैर्युक्तं बहुश्वापदसंकुलम्

ତାପରେ ସେ ସେହି ବନକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଏକ ମହାବନକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ନାନା ପ୍ରକାର ବୃକ୍ଷଗଣ ଥିଲେ ଏବଂ ଅନେକ ବନ୍ୟପଶୁ ଭରିଥିଲେ।

Verse 15

एवं स पृथिवीपालो भ्रममाणोवनाद्वनम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रमाससाद ततः परम्

ଏଭଳି ପୃଥିବୀପାଳ ରାଜା ବନରୁ ବନକୁ ଭ୍ରମଣ କରି, ଶେଷରେ ହାଟକେଶ୍ୱରଙ୍କ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 16

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तं तन्महानवमीदिनम् । विशेषाद्यत्र भूपालाः पूजयन्ति सुरेश्वरीम्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ମହାନବମୀର ସେହି ଦିନ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା; ଯେଉଁ ଦିନ ବିଶେଷକରି ରାଜାମାନେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

Verse 17

ततः स मृन्मयीं कृत्वा चर्ममुण्डधरां नृपः । विभवाभावतः पश्चात्फलमूलैरतर्पयत्

ତାପରେ ସେ ନୃପ ଚର୍ମ ଓ ମୁଣ୍ଡମାଳାଧାରିଣୀ ଦେବୀଙ୍କ ମୃଣ୍ମୟ ପ୍ରତିମା ଗଢ଼ିଲେ; ଧନାଭାବରୁ ପରେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଅର୍ପଣ କରି ତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କଲେ।

Verse 18

ततस्तस्याः स्तुतिं कृत्वा पुरः स्थित्वा कृतांजलिः । श्रद्धया परया युक्तो निषधाधिपतिः स्वयम्

ତାପରେ ନିଷଧାଧିପତି ସ୍ୱୟଂ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, କରଯୋଡ଼ି ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 19

जय सर्वगते देवि चर्ममुण्डधरे वरे । जय दैत्यकुलोच्छेददक्षे दक्षात्मजे शुभे

ଜୟ ହେ ସର୍ବଗତେ ଦେବୀ, ଚର୍ମମୁଣ୍ଡଧାରିଣୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ! ଜୟ ହେ ଦୈତ୍ୟକୁଳୋଚ୍ଛେଦେ ଦକ୍ଷେ, ଶୁଭେ ଦକ୍ଷାତ୍ମଜେ!

Verse 20

कालरात्रि जयाचिन्त्ये नवम्यष्टमिवल्लभे । त्रिनेत्रे त्र्यंबकाभीष्टे जय देवि सुरार्चिते

ଜୟ ହେ କାଳରାତ୍ରି, ଜୟ ହେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟେ, ନବମୀ-ଅଷ୍ଟମୀର ପ୍ରିୟେ! ତ୍ରିନେତ୍ରୀ, ତ୍ର୍ୟମ୍ବକଙ୍କ ଅଭୀଷ୍ଟେ—ଜୟ ହେ ଦେବୀ, ସୁରାର୍ଚିତେ!

Verse 21

भीमरूपे सुरूपे च महाविद्ये महाबले । महोदये महाकाये जयदेवि महाव्रते

ଜୟ ହେ ଦେବୀ, ଭୀମରୂପିଣୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସୁରୂପିଣୀ; ମହାବିଦ୍ୟେ, ମହାବଲେ; ମହୋଦୟ-ତେଜସ୍ବିନୀ, ମହାକାୟେ—ଜୟ ହେ ମହାବ୍ରତଧାରିଣୀ!

Verse 22

नित्यरूपे जगद्धात्रि सुरामांसवसाप्रिये । विकरालि महाकालि जय प्रेतजनानुगे

ଜୟ ତୁମକୁ, ହେ ନିତ୍ୟରୂପିଣୀ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ, ସୁରା‑ମାଂସ‑ବସା ନିବେଦନେ ପ୍ରୀତ। ହେ ବିକରାଳୀ, ହେ ମହାକାଳୀ—ପ୍ରେତଗଣାନୁଗାମିନୀ, ତୁମର ଜୟ ହେଉ॥

Verse 23

शवयानरते रम्ये भुजंगाभरणान्विते । पाशहस्ते महाहस्ते रुधिरौघकृतास्पदे

ହେ ଶବଯାନରେ ରତା ରମ୍ୟେ, ଭୁଜଙ୍ଗ‑ଆଭରଣେ ଭୂଷିତେ। ହେ ପାଶହସ୍ତେ, ହେ ମହାହସ୍ତେ—ରୁଧିର ଓଘମଧ୍ୟେ ଯାହାର ଆସନ‑ଆଶ୍ରୟ॥

Verse 24

फेत्कारा रवशोभिष्ठे गीतवाद्यविराजिते । जयानाद्ये जय ध्येये भर्गदेहार्धसंश्रये

‘ଫେଟ୍’କାର ନାଦରେ ଶୋଭିତେ, ଗୀତ‑ବାଦ୍ୟରେ ବିରାଜିତେ। ହେ ଅନାଦି, ତୁମକୁ ଜୟ; ହେ ଧ୍ୟେୟେ, ଭର୍ଗ (ଶିବ) ଦେହାର୍ଧରେ ଆଶ୍ରିତେ, ତୁମକୁ ଜୟ॥

Verse 25

त्वं रतिस्त्वं धृतिस्तुष्टिस्त्वं गौरी त्वं सुरेश्वरी । त्वं लक्ष्मीस्त्वं च सावित्री गायत्री त्वमसंशयम्

ତୁମେ ରତି, ତୁମେ ଧୃତି ଓ ତୁଷ୍ଟି; ତୁମେ ଗୌରୀ, ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱରୀ। ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତୁମେ ସାବିତ୍ରୀ—ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଗାୟତ୍ରୀ॥

Verse 26

यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु स्त्रीरूपं देवि दृश्यते । तत्सर्वं त्वन्मयं नात्र विकल्पोऽस्ति मम क्वचित्

ହେ ଦେବୀ, ତିନି ଲୋକରେ ଯେ କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀରୂପ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସବୁ ତୁମମୟ। ଏଥିରେ ମୋର କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ॥

Verse 27

येन सत्येन तेन त्वमत्रावासं द्रुतं कुरु । सान्निध्यं भक्तितस्तुष्टा सुरासुरनमस्कृते

ସେହି ସତ୍ୟବଳରେ ଆପଣ ଏଠାରେ ଶୀଘ୍ର ନିବାସ କରନ୍ତୁ। ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ହେ ଦେବାସୁର-ନମସ୍କୃତେ, ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 28

सूत उवाच । एवं स्तुता च सा देवी नलेन पृथिवीभुजा । प्रोवाच दर्शनं गत्वा तं नृपं भक्तवत्सला

ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ପୃଥିବୀପତି ନଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳା ଦେବୀ ଦର୍ଶନ ଦେଇ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 29

श्रीदेव्युवाच । परितुष्टाऽस्मि ते वत्स स्तोत्रेणानेन सांप्रतम् । तस्माद्गृहाण मत्तस्त्वं वरं मनसि संस्थितम्

ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ: ବତ୍ସ, ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରରେ ମୁଁ ଏବେ ତୁମପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ। ତେଣୁ ମନରେ ନିଶ୍ଚିତ ଥିବା ବରଟି ମୋଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 30

नल उवाच । दमयन्तीति मे भार्या प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । सा मया निर्जने मुक्ता । वने व्यालगणान्विते

ନଳ କହିଲେ: ଦମୟନ୍ତୀ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟା। ତଥାପି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବ୍ୟାଳଗଣଭରା ନିର୍ଜନ ବନରେ ଏକା ଛାଡ଼ିଦେଲି।

Verse 31

अखण्डशीलां निर्दोषां यथाहं त्वत्प्रसादतः । लभे भूयोऽपि तां देवि तथात्र कुरु सत्वरम्

ହେ ଦେବୀ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ସେଇ ଅଖଣ୍ଡଶୀଳା ନିର୍ଦୋଷାଙ୍କୁ ପାଉ—ଏହା ଏଠାରେ ଶୀଘ୍ର ସାଧନ କରନ୍ତୁ।

Verse 32

स्तोत्रेणानेन यो देवि स्तुतिं कुर्यात्पुरस्तव । तत्रैव दिवसे तस्मै त्वया देयं मनोगतम्

ହେ ଦେବୀ, ଯେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ତୁତି କରେ, ସେହି ଦିନେ ତୁମେ ତାହାର ହୃଦୟାଭୀଷ୍ଟ ଦାନ କର।

Verse 33

सूत उवाच । सा तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शनं ततः । सोऽपि पार्थिवशार्दूलो लेभे सर्वं तयोदितम्

ସୂତ କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ସେ ଏମିତି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର ସମ ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ କଥାମତେ ସବୁ ପାଇଲା।

Verse 54

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नलनिर्मितचर्ममुण्डामाहात्म्यवर्णनंनाम चतुष्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡର ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ନଲନିର୍ମିତ ଚର୍ମମୁଣ୍ଡାମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଚତୁଷ୍ପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।