Adhyaya 45

Verse 1

। सूत उवाच । तत्रैवास्ति द्विजश्रेष्ठाः सुपुण्यं पुष्करत्रयम् । यत्र पूर्वं तपस्तप्तमानर्ताधिपभूभुजा

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ପୁଷ୍କରତ୍ରୟ ଅଛି; ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବେ ଆନର୍ତ୍ତାଧିପ ରାଜା ତପ କରିଥିଲେ।

Verse 2

यस्तत्र कार्तिके मासि कृत्तिकास्थे निशाकरे । मध्याह्ने कुरुते स्नानं स गच्छति परां गतिम्

ଯେ କେହି ସେଠାରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ଚନ୍ଦ୍ର କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥିବାବେଳେ, ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ସ୍ନାନ କରେ—ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कथं तत्र समायातं सुपुण्यं पुष्करत्रयम् । कस्मिन्स्थाने च विज्ञेयं कैश्चिह्नैर्वद सूतज

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଅତିପୁଣ୍ୟ ପୁଷ୍କରତ୍ରୟ କିପରି ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା? କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ତାହା ଜଣାଯିବ, କେଉଁ ଚିହ୍ନରେ? ହେ ସୂତପୁତ୍ର, କହ।

Verse 4

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि यैश्चिह्नैः पुष्करत्रयम् । प्राग्दृष्टं मुनिना तत्र विश्वामित्रेण धीमता

ସୂତ କହିଲେ—ଯେ ଚିହ୍ନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍କରତ୍ରୟ ଜଣାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିବି। ପୂର୍ବେ ସେଠାରେ ଧୀମାନ ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାହା ଦେଖିଥିଲେ।

Verse 5

पुरा निवसतस्तस्य विश्वामित्रस्य सन्मुनेः । संप्राप्ता कार्तिकी पुण्या कृत्तिकायोगसंयुता

ଏକଦା, ସେ ସନ୍ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେଠାରେ ବସବାସ କରୁଥିବାବେଳେ, କୃତ୍ତିକା-ଯୋଗସଂଯୁକ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ତ୍ତିକୀ ତିଥି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।

Verse 6

सर्वतीर्थमयं क्षेत्रं तद्विज्ञाय तपोनिधिः । ततश्च चिन्तयामास स्वचित्ते गाधिनन्दनः

ସେ କ୍ଷେତ୍ର ସର୍ବତୀର୍ଥମୟ ବୋଲି ଜାଣି, ତପୋନିଧି ଗାଧିନନ୍ଦନ ତାପରେ ନିଜ ଚିତ୍ତରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 7

अद्येयं कार्तिकी पुण्या कृत्तिकायोगसंयुता । यस्यां स्नाने नरैः श्रेयः प्राप्यते पुष्करोदके । आद्यं तु पुष्करं दूरे न गन्तुं शक्यतेऽधुना

“ଆଜି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ତ୍ତିକୀ, କୃତ୍ତିକା-ଯୋଗସଂଯୁକ୍ତ; ଏହି ଦିନ ପୁଷ୍କରଜଳେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶ୍ରେୟ ପାଆନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଆଦ୍ୟ ପୁଷ୍କର ଦୂରେ; ଏବେ ସେଠାକୁ ଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।”

Verse 8

तस्मादत्र स्थितं यच्च तस्मिन्स्नानं करोम्यहम् । स एवं निश्चयं कृत्वा श्रद्धापूतेन चेतसा

ଏହେତୁ ଏଠାରେ ଯାହା ଅବସ୍ଥିତ, ସେଥିରେ ମୁଁ ସ୍ନାନ କରିବି। ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ଚିତ୍ତରେ ତାହା କଲା।

Verse 9

ततश्चान्वेषयामास पुष्कराणि समंततः । बहुत्वात्तत्र तीर्थानां निश्चयं नान्वपद्यत

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୁଷ୍କରଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜିଲା। କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ତୀର୍ଥ ଅନେକ ଥିବାରୁ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 10

दृष्ट्वादृष्ट्वा जलस्थानं स्नानं चक्रे ततः परम् । स तदा श्रममापन्नो भ्रममाण इतस्ततः

ଏକ ପରେ ଏକ ଜଳସ୍ଥାନ ଦେଖି ସେ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ନାନ କଲା। ପରେ ଏଠିସେଠି ଭ୍ରମଣ କରି କରି ସେ ଶ୍ରମାକ୍ରାନ୍ତ ହେଲା।

Verse 12

वृक्षमूलं समाश्रित्य निविष्टश्च क्षितौ ततः । तुष्टावाथ शुचिर्भूत्वा श्रद्धया च त्रिपुष्करम् । मध्यमाद्योजनं स्वर्गः कनिष्ठादर्ध योजनम् । ज्येष्ठकुण्डात्पुनः ख्यातो हस्तप्रायः शुभात्मभिः

ତାପରେ ସେ ଗଛର ମୂଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଭୂମିରେ ବସିଲା। ଶୁଚି ହୋଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ତ୍ରିପୁଷ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା। ମଧ୍ୟମ (ପୁଷ୍କର) ଠାରୁ ସ୍ୱର୍ଗମାର୍ଗ ଏକ ଯୋଜନ, କନିଷ୍ଠ ଠାରୁ ଅର୍ଧ ଯୋଜନ; ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠକୁଣ୍ଡ ଠାରୁ ପୁଣି ସୁଭାତ୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାହା ହସ୍ତପ୍ରାୟ—ହାତ ମାପ ଦୂର—ବୋଲି ଖ୍ୟାତ।

Verse 13

पावयंति हि तीर्थानि स्नानदानादसंशयम् । पुष्करालोकनादेव नरः पापात्प्रमु च्यते

ନିଶ୍ଚୟ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କେବଳ ପୁଷ୍କର ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 14

पुष्करारण्यमाश्रित्य शाकमूलफलैरपि । एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता

ପୁଷ୍କର-ଅରଣ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଶାକ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଯଦି କେହି ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ତେବେ ସେଠାରେ ଗୋଟିଏଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ମାନେ କୋଟିଜନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ସମାନ ହୁଏ।

Verse 15

पुष्करे दुष्करं स्नानं पुष्करे दुष्करं तपः । पुष्करे दुष्करो वासः सर्वं पुष्करदुष्करम्

ପୁଷ୍କରେ ସ୍ନାନ ଦୁଷ୍କର, ପୁଷ୍କରେ ତପ ଦୁଷ୍କର; ପୁଷ୍କରେ ବାସ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍କର—ପୁଷ୍କରରେ ସବୁକିଛି ଦୁଷ୍କର (ଏହିକାରଣେ ଅତି ପୁଣ୍ୟଦାୟକ)।

Verse 16

कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे पुष्करे स्नाति यो नरः । स क्षणान्मुच्यते पापादाजन्ममरणोद्भवात्

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କୃତ୍ତିକା-ଯୋଗ ସମୟରେ ଯେ ନର ପୁଷ୍କରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଜନ୍ମମରଣ ଚକ୍ରରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ପାପରୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 17

ज्येष्ठे प्रातश्च मध्याह्ने मध्यमे स्नाति यो नरः । कनिष्ठेऽस्तमिते भानौ सकृत्स्वर्गमवाप्नुयात्

ଯେ ନର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କରେ ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାନ କରେ, ମଧ୍ୟମ ପୁଷ୍କରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ସ୍ନାନ କରେ, ଏବଂ କନିଷ୍ଠ ପୁଷ୍କରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରେ—ସେ ଏହା ଏକବାର କଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ।

Verse 18

तावत्तिष्ठति देहेषु पातकं सर्वदेहिनाम् । यावन्न पौष्करैस्तोयैः स्नानं वै कुर्वते नराः

ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଦେହରେ ପାପ ତାହାପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପୁଷ୍କରର ଜଳଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ନାନ କରୁନାହାନ୍ତି।

Verse 19

दिवाकरकरैः स्पृष्टं तमो यद्वत्प्रणश्यति । पुष्करोदकसंस्पर्शाच्छीघ्रं गच्छति पातकम्

ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣର ସ୍ପର୍ଶରେ ଅନ୍ଧକାର ନଶିଯାଏ, ସେପରି ପୁଷ୍କରଜଳ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ପାପ ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହୁଏ।

Verse 20

ब्रह्महत्यादिकं पापं कृत्वापि पुरुषो भुवि । कार्तिक्यां पुष्करे स्नात्वा निर्दोषत्वं प्रपद्यते

ପୃଥିବୀରେ ପୁରୁଷ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁଷ୍କରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେ ନିର୍ଦୋଷତ୍ୱ ପାଏ।

Verse 21

किं दानैः किं व्रतैर्होमैः किं यज्ञैर्वहुविस्तरैः । कार्तिक्यां पुष्करे स्नानैः सर्वेषां लभ्यते फलम्

ଦାନ, ବ୍ରତ, ହୋମ କିମ୍ବା ବହୁବିସ୍ତୃତ ଯଜ୍ଞର କଣ ଆବଶ୍ୟକ? କାର୍ତ୍ତିକରେ ପୁଷ୍କରସ୍ନାନ କଲେ ସବୁର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 22

यद्येषा भारती सत्या मया सम्यमुदीरिता । तन्मे स्याद्दर्शनं शीघ्रं सद्यः पुष्करसंभवम्

ଯଦି ସଂଯମପୂର୍ବକ ମୁଁ ଉଚ୍ଚାରିତ କରିଥିବା ଏହି ମୋର ବାଣୀ ସତ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ଆଜିହିଁ ଶୀଘ୍ର ପୁଷ୍କରସମ୍ଭବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମୋତେ ମିଳୁ।

Verse 23

एवं तस्य ब्रुवाणस्य विश्वामित्रस्य धीमतः । अशरीराऽभवद्वाणी गगनाद्द्विजसत्तमाः

ଏଭଳି କହୁଥିବା ଧୀମାନ୍ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମୟରେ, ଆକାଶରୁ ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା—ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ!

Verse 24

विश्वामित्र मुनिश्रेष्ठ सदा मे गगने स्थितिः । मुक्त्वैकां कार्तिकीं चैव कृत्तिकायोगसंयुताम्

ହେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୋର ନିବାସ ସଦା ଗଗନରେ ହିଁ ଥାଏ—କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ରଯୋଗଯୁକ୍ତ ସେଇ ଏକ କାର୍ତ୍ତିକୀ ଅବସରକୁ ଛାଡ଼ି।

Verse 25

तदत्र दिवसे वासो मम भूमितले ध्रुवम् । अस्मिन्नेव वने पुण्ये तत्त्वं स्नानं समाचर

ଏହେତୁ ସେଇ ଦିନ ଭୂମିତଳରେ ମୋର ବାସ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହି ପୁଣ୍ୟବନରେ ତତ୍ତ୍ୱାନୁସାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କର।

Verse 26

विश्वामित्र उवाच । सर्वेषामेव तीर्थानां श्रूयते च समाश्रयः । तत्कथं वेद्मि तीर्थेश त्वामत्रैव व्यवस्थितम्

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ଆପଣ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ। ତେବେ ହେ ତୀର୍ଥେଶ! ଆପଣ ଏଠି ହିଁ ସ୍ଥିତ ବୋଲି ମୁଁ କିପରି ଜାଣିବି?

Verse 27

तदोत्थिता पुनर्वाणी तारा गगनगोचरा । विश्वामित्रं मुनिश्रेष्ठं हर्षयंती द्विजोत्तमाः

ତାପରେ ପୁଣି ଏକ ବାଣୀ ଉଦ୍ଭବିଲା—ତାରାସଦୃଶ, ଗଗନଗୋଚର—ଯାହା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ହର୍ଷିତ କଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ!

Verse 28

नातिदूरे वनादस्मादत्र संति जलाशयाः । तेषामेकतमे पद्मं विद्यतेऽधोमुखं स्थितम्

ଏହି ବନରୁ ଅତିଦୂର ନୁହେଁ; ଏଠାରେ କିଛି ଜଳାଶୟ ଅଛି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏରେ ଅଧୋମୁଖ ହୋଇ ଥିବା ଗୋଟିଏ ପଦ୍ମ ମିଳେ।

Verse 29

ऊर्ध्ववक्त्रं द्वितीये च तिर्यग्वक्त्रं तृतीयके । तत्रोर्ध्वास्यैः सरोजैश्च विज्ञेयं ज्येष्ठपुष्करम्

ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଳାଶୟରେ ପଦ୍ମ ଊର୍ଧ୍ୱମୁଖ ହୁଏ, ତୃତୀୟରେ ତିର୍ୟକ୍‌ମୁଖ ହୁଏ। ସେଠାରେ ଊର୍ଧ୍ୱମୁଖ ପଦ୍ମଦ୍ୱାରା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କରକୁ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ।

Verse 30

पार्श्ववक्त्रैर्द्विजश्रेष्ठ मध्यमं परिकीर्तितम् । अधोवक्त्रैस्तथा ज्ञेयं कनिष्ठं पुष्करं क्षितौ

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପାର୍ଶ୍ୱମୁଖ ପଦ୍ମଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ପୁଷ୍କରକୁ ‘ମଧ୍ୟମ ପୁଷ୍କର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ଅଧୋମୁଖ ପଦ୍ମଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତଟିକୁ ପୃଥିବୀରେ ‘କନିଷ୍ଠ ପୁଷ୍କର’ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 31

एतैश्चिह्नैर्मुनिश्रेष्ठ ज्ञात्वा स्नानं समाचर । तच्छ्रुत्वा स मुनिस्तूर्णं समुत्थाय ययौ ततः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥକୁ ଚିହ୍ନି ସ୍ନାନ ଆଚରଣ କର। ଏହା ଶୁଣି ସେ ମୁନି ତୁରନ୍ତ ଉଠି ସେଠାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 32

तादृशैः कमलैस्तत्र संस्थितास्ते जलाशयाः । तान्दृष्ट्वा श्रद्धयोपेतः कृत्वा स्नानं यथाक्रमम्

ସେଠାରେ ସେହି ପ୍ରକାର କମଳଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସେ ଯଥାକ୍ରମେ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କଲେ।

Verse 33

ततश्च विधिना सम्यक्चकारपितृतर्पणम्

ତାପରେ ସେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପିତୃତର୍ପଣ କଲେ।

Verse 34

ततः शाकैश्च मूलैश्च नीवारैः फलसंयुतैः । चकार विधिना श्राद्धं तत्रैव द्विजसत्तमाः

ତାପରେ ଶାକ, ମୂଳ, ନୀବାର (ବନ୍ୟ ଧାନ) ଓ ଫଳ ସହିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ନେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେଠାରେ ହିଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 35

तत्र तस्यैव तीरस्थो वीक्षांचक्रे समाहितः । कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे चिह्नदर्शनलालसः

ସେଠାରେ ହିଁ ସେଇ ତୀରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ସମାହିତଚିତ୍ତରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କୃତ୍ତିକା-ଯୋଗ ଆସିଲେ ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ଦର୍ଶନର ଲାଲସାରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଲେ।

Verse 36

ब्राह्मणा ऊचुः । कीदृशं जायते चिह्नं कार्तिक्यां ज्येष्ठपुष्करे । संप्राप्ते कृत्तिकायोगे सर्वं तत्र वदाशु नः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କରରେ କୃତ୍ତିକା-ଯୋଗ ଆସିଲେ କେମିତି ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ଜନ୍ମେ? ସେଠାରେ ଯାହା କିଛି ଘଟେ, ସବୁ ଆମକୁ ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ।

Verse 37

सूत उवाच । कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे यदा गच्छति चंद्रमाः । तदा निष्क्रामति श्रेष्ठं कमलं जलमध्यतः

ସୂତ କହିଲେ—କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କୃତ୍ତିକା-ଯୋଗ ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସେଇ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଜଳମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କମଳ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କରେ।

Verse 38

तन्मध्येंऽगुष्ठमात्रस्तु पुरुषो दृश्यते जनैः । सुस्नातैः श्रद्धयोपेतैस्ततस्तीर्थफलं लभेत्

ତାହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଲୋକେ ଅଙ୍ଗୁଠିମାତ୍ର ପରିମାଣର ଏକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି; ତେଣୁ ଯେମାନେ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ, ସେମାନେ ସେଇ ତୀର୍ଥର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 39

एतस्मात्कारणात्स्नात्वा विश्वामित्रो महामुनिः । तच्चिह्नं वीक्षयामास महद्यत्नं समाश्रितः

ଏହି କାରଣରୁ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସ୍ନାନ କରି, ସେହି ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ମହା ପ୍ରୟାସରେ ଲଗିଲେ।

Verse 40

तस्यैवं वीक्षमाणस्य विश्वामित्रस्य धीमतः । आनर्ताधिपतिस्तत्र प्राप्तो राजा बृहद्बलः

ଧୀମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏଭଳି ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେଠାରେ ଆନର୍ତ୍ତର ଅଧିପତି ରାଜା ବୃହଦ୍ବଳ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 41

अत्यंतं मृगयाश्रांतो हत्वा मृगगणान्बहून् । ऋक्षांश्चैव वराहांश्च सारंगानथ संबरान्

ମୃଗୟାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଅନେକ ମୃଗଦଳକୁ ଏବଂ ଭାଲୁ, ବରାହ, ସାରଙ୍ଗ ଓ ଶମ୍ବର ମୃଗମାନଙ୍କୁ ମାରିଥିଲା।

Verse 42

सिंहान्व्याघ्रान्वृकांश्चैव हिंसानारण्यचारिणः । तथान्यानपि मध्याह्ने तेन मार्गेण संगतः

ସେହି ପଥରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନବେଳେ ସେ ସିଂହ, ବାଘ, ନେଉଳିଆ ପରି ହିଂସ୍ର ଅରଣ୍ୟଚାରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭେଟିଲା।

Verse 43

अथापश्यद्द्रुमोपांते विश्वामित्रं मुनीश्वरम् । उपविष्टं कृतस्नानं वीक्षमाणं जलाशयम्

ତାପରେ ସେ ଗଛତଳେ ମୁନୀଶ୍ୱର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ସ୍ନାନ ସମାପ୍ତ କରି ଉପବିଷ୍ଟ, ସେହି ଜଳାଶୟକୁ ନିହାରୁଥିଲେ।

Verse 44

ततस्तं प्रणिपत्योच्चैरवतीर्य तुरंगमात् । श्रमार्त्तः सलिले तस्मिन्प्रविवेश नृपोत्तमः

ତେବେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ପ୍ରଣାମ କରି ଘୋଡ଼ାରୁ ଅବତରିଲା; ଶ୍ରମେ କ୍ଲାନ୍ତ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନରେଶ ସେହି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 45

एतस्मिन्नंतरे तोयात्कमलं तद्विनिर्गतम् । सहस्रपत्रसंजुष्टं द्वादशार्कसमप्रभम्

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେହି ଜଳରୁ ଏକ ପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବିଲା—ସହସ୍ର ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 46

तद्दृष्ट्वा स महीपालः पद्ममत्यद्भुतं महत् । जग्राह कौतुकाविष्टः स्वयं सव्येन पाणिना

ସେ ମହାନ୍ ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ ପଦ୍ମଟି ଦେଖି, କୌତୁହଳରେ ଆବିଷ୍ଟ ରାଜା ନିଜେ ବାମ ହାତରେ ତାହା ଧରିଲା।

Verse 47

स्पृष्टमात्रे ततस्तस्मिन्कमले द्विजसत्तमाः । उत्थितः सुमहाञ्छब्दो विश्वं येन प्रपूरितम्

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେହି ପଦ୍ମକୁ କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାମାତ୍ରେ ଏକ ସୁମହାନ୍ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଯାହାରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ପୂରିଗଲା।

Verse 48

तं शब्दं स महीपालः श्रुत्वा मूर्छामुपाविशत् । पतितश्च जले तस्मिन्पद्मं चादर्शनं गतम्

ସେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରାଜା ମୂର୍ଛିତ ହେଲା; ଏବଂ ସେହି ଜଳରେ ପଡ଼ିବା ସହିତ ପଦ୍ମଟି ମଧ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା।

Verse 49

ततः कृच्छ्रेण महता कर्षितः सलिलाद्बहिः । सेवकैर्दुःखशोकार्त्तैर्हाहेति प्रतिजल्पकैः

ତାପରେ ମହା କଷ୍ଟରେ ତାଙ୍କୁ ଜଳରୁ ବାହାରକୁ ଟାଣି ଆଣିଲେ; ଦୁଃଖ‑ଶୋକରେ ଆର୍ତ୍ତ ସେବକମାନେ “ହାୟ! ହାୟ!” ବୋଲି କାନ୍ଦିଲେ।

Verse 50

ततस्तीरं समासाद्य कृच्छ्रात्प्राप्याथ चेतनाम् । यावद्वीक्षयति स्वांगं तावत्कुष्ठं समागतम्

ତାପରେ ସେ କଷ୍ଟରେ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚି ଧୀରେ ଧୀରେ ଚେତନା ପାଇଲା; କିନ୍ତୁ ନିଜ ଅଙ୍ଗକୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ କୁଷ୍ଠ ଆସିପଡ଼ିଥିଲା।

Verse 51

ततो विषादमापन्नो दृष्ट्वा तादृङ्निजं वपुः । शीर्णघ्राणांघ्रिहस्तं च घर्घरस्वरसंयुतम्

ତାପରେ ନିଜ ଦେହ ଏପରି ହୋଇଥିବା ଦେଖି ସେ ବିଷାଦଗ୍ରସ୍ତ ହେଲା; ନାକ, ପାଦ ଓ ହାତ କ୍ଷୟିତ ହୋଇ, ସ୍ୱର କର୍କଶ ଘରଘରା ହେଲା।

Verse 52

अथ गत्वा मुनेः पार्श्वे विश्वामित्रस्य भूमिपः । उवाच वचनं दीनं बाष्पगद्गदया गिरा

ତାପରେ ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଦୀନବଚନ କହିଲା; ଲୁହରେ ଗଳା ଗଦ୍ଗଦ ହୋଇ, ବାଣୀ କମ୍ପିତ ଥିଲା।

Verse 53

भगवन्पश्य मे जातं यादृशं वपुरेव हि । अकस्मादेव मग्नस्य सलिलेऽत्र विगर्हितम्

“ଭଗବନ୍, ଦେଖନ୍ତୁ—ମୋ ଦେହ କେମିତି ହୋଇଗଲା! ମୁଁ ତ ଅକସ୍ମାତ୍ ଏହି ଜଳରେ ଡୁବିଥିଲି; ସେହିକ୍ଷଣେ ଏହି ଦେହ ବିକୃତ ଓ ନିନ୍ଦିତ ହୋଇଗଲା।”

Verse 54

तत्किं पानीयदोषो वा किं वा भूमेर्मुनी श्वर । येनेदृक्सहसा यातं विकृतिं मे शरीरकम्

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଏହା କି ପାନୀୟ ଜଳର ଦୋଷ, କିମ୍ବା ଭୂମିର କୌଣସି ବିକାର? ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋ ଶରୀର ହଠାତ୍ ଏପରି ବିକୃତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 55

विश्वामित्र उवाच । सावित्रं पद्ममेवैतद्यत्स्पृष्टं भूपते त्वया । उच्छिष्टेन रविर्मध्ये स्वयं यस्य व्यवस्थितः

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ତୁମେ ଯେ ପଦ୍ମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲ, ସେହିଟି ନିଶ୍ଚୟ ସାବିତ୍ର ପଦ୍ମ। ଯାହାର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ସ୍ୱୟଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିରାଜନ୍ତି; ତୁମେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ତାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲ।

Verse 56

यदा स्यात्कृत्तिकायोगः कार्तिके मासि पार्थिव । शशांकस्य तदा चैतज्जायते पौष्करे जले

ହେ ପାର୍ଥିବ! କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେତେବେଳେ କୃତ୍ତିକା-ଯୋଗ ହୁଏ, ଚନ୍ଦ୍ରସମ୍ବନ୍ଧୀ ସେହି ସମୟରେ ଏହି (ସାବିତ୍ର ପଦ୍ମ) ପୁଷ୍କର ଜଳରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 57

तदिदं पुष्करं ज्येष्ठं भवान्यत्र श्रमातुरः । प्रविष्टः कार्तिकी चाद्य कृत्तिकायोगसंयुता

ଏହିଟି ହେଉଛି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କର; ତୁମେ ଶ୍ରମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛ। ଆଜି କାର୍ତ୍ତିକୀ, ଏବଂ ଏହା କୃତ୍ତିକା-ଯୋଗସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ।

Verse 58

एतद्वीक्ष्य नरो ह्यत्र स्नानं कुर्याज्जलाशये । श्रद्धया परया युक्तः स गच्छति परां गतिम्

ଏହାକୁ ଦେଖି ମନୁଷ୍ୟ ଏଠାରେ ଏହି ଜଳାଶୟରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଯୁକ୍ତ ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 59

उच्छिष्टेन त्वया राजन्हरणाय हि केवलम् । एतत्सरोरुहं स्पृष्टं तेनेदृक्संस्थितं फलम्

ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଅଶୌଚ ଅବସ୍ଥାରେ କେବଳ ହରଣ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ପଦ୍ମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲ; ତେଣୁ ଏପରି ଫଳ ଘଟିଲା।

Verse 60

बृहद्बल उवाच । कथं मे स्यान्मुनिश्रेष्ठ कुष्ठव्याधिपरिक्षयः । तपसा नियमेनापि व्रतेनापि कृतेन वै

ବୃହଦ୍ବଳ କହିଲେ— ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ କୁଷ୍ଠରୋଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କିପରି ନଶିବ? ତପସ୍ୟାରେ, ନିୟମରେ, କିମ୍ବା ବିଧିପୂର୍ବକ କୃତ ବ୍ରତରେ?

Verse 61

विश्वामित्र उवाच । आराधय सहस्रांशुमस्मिन्क्षेत्रे महीपते । ततः प्राप्स्यसि संसिद्धिं कुष्ठनाशसमुद्भवाम्

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ— ହେ ମହୀପତେ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହସ୍ରାଂଶୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର; ତେବେ କୁଷ୍ଠନାଶରୁ ଉଦ୍ଭବ ନିଶ୍ଚିତ ସିଦ୍ଧି ପାଇବ।

Verse 62

तच्छ्रुत्वा स मुनेर्वाक्यं भूमिपालो बृहद्बलः । तत्क्षणात्स्थापयामास सूर्यस्य प्रतिमां तदा

ମୁନିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଭୂମିପାଳ ବୃହଦ୍ବଳ ସେହି କ୍ଷଣେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 63

अर्चयामास विधिवत्पुष्पधूपानुलेपनैः । श्रद्धया परया युक्तो रविवारे विशेषतः

ସେ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଅନୁଲେପନଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ (ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ) ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ; ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ବିଶେଷତଃ ରବିବାରରେ।

Verse 64

उपवासपरो भूत्वा रक्तचन्दनसंयुतैः । पूजयन्रक्तपुष्पैश्च श्रद्धया परया युतः

ଉପବାସପର ହୋଇ, ରକ୍ତଚନ୍ଦନସଂଯୁକ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହ, ଲାଲ ପୁଷ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜା କଲା।

Verse 65

ततः संवत्सरस्यांते स बभूव महीपतिः । कुष्ठ व्याधि विनिर्मुक्तो द्वादशार्कसमप्रभः

ତାପରେ ଏକ ବର୍ଷର ଶେଷରେ ସେ ମହୀପତି କୁଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ୟାଧିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।

Verse 66

ततः स्वं राज्यमासाद्य भुक्त्वा भोगाननेकशः । देहांते दिननाथस्य संप्राप्तो मंदिरं तथा

ତାପରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଅନେକ ରାଜଭୋଗ ଭୋଗି, ଦେହାନ୍ତେ ଦିନନାଥ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ମନ୍ଦିର-ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 67

सूत उवाच । एवं तत्र द्विजश्रेष्ठा विश्वामित्रेण धीमता । प्रकटं सर्वलोकस्य विहितं पुष्करत्रयम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଏଭଳି ସେଠାରେ ଧୀମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଷ୍କରତ୍ରୟକୁ ପ୍ରକଟ କରି ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 68

यस्तत्र कार्तिके मासे कार्त्तिक्यां कृत्तिकासु च । प्रकरोति नरः स्नानं ब्रह्मलोकं स गच्छति

ଯେ ନର ସେଠାରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ—କାର୍ତ୍ତିକୀ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ରରେ—ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 69

तथा यो भास्करं पश्येद्बृहद्वलप्रतिष्ठितम् । वत्सरं रविवारेण यावत्कृत्वा क्षणं नरः । स मुच्यते नरो रोगैर्यदि स्याद्रोगसंयुतः

ଏହିପରି ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ବୃହଦ୍ବଳ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ—ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ରବିବାର କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହା କଲେ—ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 70

नीरोगो वा नरः सद्यो लभते मनसेप्सितम् । निष्कामो मोक्षमाप्नोति प्रसादात्तीक्ष्णदीधितेः

ତୀକ୍ଷ୍ଣଦୀଧିତି (ତେଜୋମୟ ଦେବ)ଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମନୁଷ୍ୟ ନୀରୋଗ ହୁଏ ଏବଂ ମନରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଶୀଘ୍ର ପାଏ; ନିଷ୍କାମ ଜନ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 71

कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगे वृषोत्सर्गं करोति यः । पुष्करेषु सुपुण्येषु सोऽश्वमेधफलं लभेत्

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କୃତ୍ତିକା-ଯୋଗ ଥିବାବେଳେ, ଅତିପୁଣ୍ୟ ପୁଷ୍କରତୀର୍ଥମାନେ ଯେ ବୃଷୋତ୍ସର୍ଗ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 72

एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोपि गयां व्रजेत् । यजेत वाऽश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत्

ବହୁ ପୁତ୍ର ଆକାଂକ୍ଷଣୀୟ—କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ଗୟାକୁ ଯାଉ; କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରୁ; ଅଥବା ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ବୃଷଭକୁ ବୃଷୋତ୍ସର୍ଗରେ ମୁକ୍ତ କରୁ।

Verse 73

एकतः सर्वतीर्थानि सर्वदानानि चैकतः । एकतस्तु वृषोत्सर्गः कार्तिक्यां पुष्करेषु च

ଏକ ପଟେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଓ ଏକ ପଟେ ସମସ୍ତ ଦାନ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ପଟେ କାର୍ତ୍ତିକରେ ପୁଷ୍କରତୀର୍ଥରେ କରାଯାଇଥିବା ଏକମାତ୍ର ବୃଷୋତ୍ସର୍ଗ (ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ) ଅଟେ।

Verse 74

यश्चैतच्छुणुयान्नित्यं पठेद्वा श्रद्धयान्वितः । संप्राप्य सर्वकामान्वै ब्रह्मलोके महीयते

ଯେ ଏହାକୁ ନିତ୍ୟ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ପାଠ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରି ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।