Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 61

Devanagari script

विश्वामित्र उवाच । आराधय सहस्रांशुमस्मिन्क्षेत्रे महीपते । ततः प्राप्स्यसि संसिद्धिं कुष्ठनाशसमुद्भवाम्

Transliteration

viśvāmitra uvāca | ārādhaya sahasrāṃśumasminkṣetre mahīpate | tataḥ prāpsyasi saṃsiddhiṃ kuṣṭhanāśasamudbhavām

Translation

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ— ହେ ମହୀପତେ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହସ୍ରାଂଶୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର; ତେବେ କୁଷ୍ଠନାଶରୁ ଉଦ୍ଭବ ନିଶ୍ଚିତ ସିଦ୍ଧି ପାଇବ।

Word by Word

• विश्वामित्रः: Viśvāmitra
• विश्वामित्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—विश्वस्य मित्रः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• आराधय: worship/propitiate
• आराधय: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: आ + राध् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/लोट्), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सहस्रांशुम्: the thousand-rayed (Sun)
• सहस्रांशुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सहस्रांशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—सहस्रम् अंशवो यस्य (बहुवचनार्थेऽपि रूढिः), नामरूपेण सूर्यः; कर्म

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; देशाधिकरण (locative)

• क्षेत्रे: field/holy place
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण

• महीपते: O king
• महीपते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महीपतिः (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; समासः—महीयाः पतिः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• ततः: then/thereafter
• ततः: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, तस्मात्-अर्थे (thereafter/from that)

• प्राप्स्यसि: you will attain
• प्राप्स्यसि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future/लृट्), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• संसिद्धिम्: success/accomplishment
• संसिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संसिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म

• कुष्ठनाशसमुद्भवाम्: arising from the destruction of leprosy
• कुष्ठनाशसमुद्भवाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुष्ठ + नाश + समुद्भवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (संसिद्धिम्) इत्यस्य विशेषणम्; समासः—कुष्ठस्य नाशात् समुद्भवा (पञ्चमी-तत्पुरुष)

Speaker

Viśvāmitra

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Bṛhadbala

Visual Art Cues

Scene: Viśvāmitra points toward the sacred field as if revealing an unseen solar presence; the king receives the instruction with renewed hope, sunlight breaking through clouds.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Sahasrāṃśu (Sūrya)
• Bṛhadbala (addressed as mahīpati)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion performed in a sanctified kṣetra magnifies results; worship of Sūrya is taught as a dharmic means for purification and healing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A particular “kṣetra” within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya (contextually tied to the Puṣkara-traya narrative) is presented as especially efficacious for Sūrya worship.

What ritualistic prescription is mentioned?

Ārādhana (propitiatory worship) of Sūrya (Sahasrāṃśu) at the kṣetra, aimed at kuṣṭha-nāśa (removal of leprosy).