Adhyaya 274

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति दुर्वासःस्थापितं पुरा । तल्लिंगं देवदेवस्य त्रिनेत्रस्य महात्मनः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେଠାରେ ଆଉ ଏକ ପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ପୁରାକାଳରେ ଦୁର୍ବାସା ଯାହା ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ—ସେହି ଦେବଦେବ, ମହାତ୍ମା, ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ।

Verse 2

चैत्रमासि नरो यस्तु तमाराधयते द्विजाः । नृत्यगीतप्रवाद्यैश्च त्रिकालं विहितक्षणः । स नूनं तत्प्रसादेन गन्धर्वाधिपतिर्भवेत् १

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଚୈତ୍ରମାସରେ ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ତ୍ରିକାଳ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ହୁଏ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । दुर्वासा नामकश्चायं केनायं स्थापितो हरः । कस्मिन्काले महाभाग सर्वं नो विस्तराद्वद

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—‘ଦୁର୍ବାସା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି ହରଲିଙ୍ଗକୁ କିଏ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ? କେଉଁ କାଳରେ ଏହା ଘଟିଲା, ହେ ମହାଭାଗ! ସବୁ କଥା ବିସ୍ତାରେ କୁହ।

Verse 4

सूत उवाच । आसीत्पुरा निंबशुचो वैदिशे च पुरोत्तमे

ସୂତ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ବୈଦିଶା ନାମକ ଉତ୍ତମ ନଗରରେ ନିମ୍ବଶୁଚ ନାମରେ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଥିଲେ।

Verse 5

स च पूजयते लिंगं किंचिन्मठपतिः स्थितः । स यत्किंचिदवाप्नोति वस्त्राद्यं च तथा परम्

ସେ ଜଣେ ମଠପତି ଭାବେ ସେଠାରେ ରହି ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ସେ ଯାହା କିଛି ପାଉଥିଲେ—ବସ୍ତ୍ରାଦି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—

Verse 6

माहेश्वरस्य लोकस्य विक्रीणीते ततस्ततः । ततो गृह्णाति नित्यं स हेम मूल्येन तस्य च

—ସେ ବାରମ୍ବାର ମାହେଶ୍ୱରଲୋକ-ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ଯେନେ ‘ବିକ୍ରୟ’ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାହାର ମୂଲ୍ୟରୂପେ ପ୍ରତିଦିନ ସୁନା ନେଉଥିଲେ।

Verse 7

न करोति व्ययं तस्य केवलं संचये रतः । ततः कालेन महता मंजूषाऽस्य निरर्गला । जाता हेममयी विप्राः कार्पण्यनिरतस्य च

ସେ କୌଣସି ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁନଥିଲେ; କେବଳ ସଞ୍ଚୟରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ। ବହୁ କାଳ ପରେ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ତାଙ୍କର ତାଳାବିହୀନ ସନ୍ଦୁକ ମଧ୍ୟ ସୁନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, କାରଣ ସେ କାର୍ପଣ୍ୟରେ ନିରତ ଥିଲେ।

Verse 8

अथ संस्थाप्य भूमध्ये मंजूषां तां प्रपूरिताम् । करोति व्यवहारं स कक्षां तां नैव मुंचति

ତାପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରା ସେଇ ମଞ୍ଜୂଷାକୁ ଭୂମିର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସ୍ଥାପନ କରି ସେ ନିଜ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲା; ସେ ସେଇ କକ୍ଷକୁ କେବେ ଛାଡ଼ୁନଥିଲା।

Verse 9

कदाचिद्देवपूजायां सोऽपि ब्राह्मणसत्तमाः । विश्वासं नैव निर्याति कस्यचिच्च कथंचन

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ! କେବେ କେବେ ଦେବପୂଜା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ କାହାପ୍ରତି କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ବିଶ୍ୱାସ ରଖୁନଥିଲା।

Verse 10

कस्यचित्त्वथ कालस्य परवित्तापहारकः । अलक्षद्ब्राह्मणस्तच्च दुःशीलाख्यो व्यचिंतयत्

ତାପରେ ଏକ ସମୟରେ ପରଧନ ଅପହାରକ ‘ଦୁଃଶୀଳ’ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହା ଦେଖି ଚକ୍ରାନ୍ତ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 11

ततः शिष्यो भविष्यामि विश्वासार्थं दुरात्मनः । सुदीनैः कृपणैर्वाक्यैश्चाटुकारैः पृथग्विधैः

‘ତେବେ ସେଇ ଦୁରାତ୍ମାର ବିଶ୍ୱାସ ପାଇବାକୁ ମୁଁ ତାହାର ଶିଷ୍ୟ ହେବି—ଦୀନ, କୃପଣ ବାକ୍ୟ ଓ ନାନାପ୍ରକାର ଚାଟୁକାରିତା ଦ୍ୱାରା।’

Verse 12

आलस्यं च दिवानक्तं साधयिष्याम्यसंशयम् । अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते दृष्ट्वा तं मठमध्यगम्

‘ଏବଂ ଦିନରାତି ନିଃସନ୍ଦେହ ଆଳସ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅଭ୍ୟାସ କରିବି।’ ପରେ ଅନ୍ୟ ଦିନ, ତାକୁ ମଠମଧ୍ୟରେ ଦେଖି—

Verse 13

ततः समीपमगमद्दंडाकारं प्रणम्य च । अब्रवीत्प्रांजलिर्भूत्वा विनयावनतः स्थितः

ତାପରେ ସେ ନିକଟକୁ ଗଲା, ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି; କରଯୋଡି, ବିନୟରେ ନତ ହୋଇ ଦାଁଡି କହିଲା।

Verse 14

भगवंस्ते प्रभावोऽद्य तपसा वै मया श्रुतः

ହେ ଭଗବନ୍! ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଭାବର ସତ୍ୟ ମହିମା ଜାଣିଲି।

Verse 15

यदन्यस्तापसो नास्ति ईदृशोऽत्र धरातले । तेनाहं दूरतः प्राप्तो वैराग्येण समन्वितः

ଏହି ଧରାତଳରେ ଆପଣଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତପସ୍ବୀ ନାହିଁ; ତେଣୁ ବୈରାଗ୍ୟଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ଦୂରରୁ ଆସିଛି।

Verse 16

संसारासारतां ज्ञात्वा जन्ममृत्युजरात्मिकाम् । अर्थात्स्वप्नप्रतीकाशं यौवनं च नृणा मिह

ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ-ଜରାରେ ଗଠିତ ଏହି ସଂସାରର ଅସାରତା ଜାଣି, ଏବଂ ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଯୌବନ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନପ୍ରତୀତି ପରି କ୍ଷଣିକ ବୋଲି ବୁଝି…

Verse 17

यद्वत्पर्वतसंजाता नदी च क्षणभंगुरा । पुत्राः कलत्राणि च वा ये चान्ये बांधवादयः

ପର୍ବତରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ନଦୀ ଯେପରି କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁର, ସେପରି ପୁତ୍ର, କଲତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ୱର।

Verse 18

ते सर्वे च परिज्ञेया यथा पाप समागमाः । तत्संसारसमुद्रस्य तारणार्थं ब्रवीहि मे

ସେସବୁ ପାପସଙ୍ଗମ ପରି କେବଳ ସଂସାରବନ୍ଧନ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ଏହି ସଂସାର-ସମୁଦ୍ର ତରିବାର ଉପାୟ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 19

उपायं कंचिदद्यैव उपदेशे व्यवस्थितम् । तरामि येन संसारं प्रसादात्तव सुव्रत

ଆଜିହିଁ ଉପଦେଶରେ ସ୍ଥିର ଏମିତି କୌଣସି ଉପାୟ ମୋତେ ଦିଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ, ହେ ସୁବ୍ରତ, ମୁଁ ସଂସାର ତରିପାରିବି।

Verse 20

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रोमांचित तनूरुहः । ज्ञात्वा माहेश्वरः कोऽयं चिंतावान्समुपस्थितः

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ତପସ୍ବୀଙ୍କ ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏ କିଏ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭକ୍ତ?”—ଏବଂ ଚିନ୍ତାମଗ୍ନ ହୋଇ ସମୀପକୁ ଆସିଲେ।

Verse 21

यथा ब्रवीषि धन्योऽसि यस्य ते मतिरीदृशी । तारुण्ये वर्तमानस्य सुकुमारस्य चैव हि

ତୁମେ ଯେପରି କହୁଛ, ସେପରି ତୁମେ ଧନ୍ୟ; କାରଣ ଯୌବନରେ ଥିବା ସୁକୁମାର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତୁମର ମତି ଏପରି।

Verse 22

तारुण्ये वर्तमानो यः शांतः सोऽत्र निगद्यते । धातुषु क्षीयमाणेषु शमः कस्य न जायते

ଯେ ଯୌବନରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ, ସେଇ ଏଠାରେ ବିଶେଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କାରଣ ଧାତୁ କ୍ଷୟ ହେଲେ କାହାର ଶମ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ?

Verse 23

यद्येवं सुविरक्तिः स्यात्संसारोपरि संस्थिता । समाराधय देवेशं शंकरं शशिशेखरम्

ଯଦି ଏପରି ଦୃଢ଼ ବୈରାଗ୍ୟ ଉଦ୍ଭବି ହୋଇ ସଂସାରର ଦାବିଠାରୁ ଉପରେ ସ୍ଥିତ ହୁଏ, ତେବେ ଦେବେଶ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ଆରାଧନା କର।

Verse 24

नान्यथा घोरजाप्येन तीर्यते भवसागरः । मया सम्यक्परिज्ञातमेतच्छास्त्रसमागमात्

ଘୋର ଜପ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଭବସାଗର ତରିହେବ ନାହିଁ; ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ସମ୍ମତ ସାକ୍ଷ୍ୟରୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିଛି।

Verse 25

शूद्रो वा यदि वा विप्रो म्लेछो वा पापकृन्नरः । शिवदीक्षासमोपेतः पुष्पमेकं तु यो न्यसैत्

ସେ ଶୂଦ୍ର ହେଉ କି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମ୍ଲେଚ୍ଛ ହେଉ କି ପାପକର୍ମୀ ନର—ଶିବଦୀକ୍ଷାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପୂଜାରେ ଗୋଟିଏ ଫୁଲ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିଲେ,

Verse 27

यो ददाति प्रभक्त्या च शिवदीक्षान्विताय च । वस्त्रोपानहकौपीनं स यज्ञैः किं करिष्यति

ଯେ ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ଶିବଦୀକ୍ଷାଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ପାଦରକ୍ଷା ଓ କୌପୀନ ଦାନ କରେ, ସେ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ସାଧନ କରିବାକୁ କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ?

Verse 28

तच्छ्रुत्वा चरणौ तस्य दुःशीलोऽसौ तदाऽददे । विन्यस्य स्वशिर स्ताभ्यां ततोवाक्यमुवाच ह

ଏହା ଶୁଣି ଦୁଃଶୀଳ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଚରଣଦ୍ୱୟକୁ ଧରିଲା; ନିଜ ଶିର ସେହି ଚରଣରେ ରଖି ପରେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।

Verse 29

शिवदीक्षाप्रमाणेन प्रसादं कुरु मे प्रभो । शुश्रूषां येन ते नित्यं प्रकरोमि समाहितः

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଶିବଦୀକ୍ଷାର ପ୍ରମାଣବିଧି ଅନୁସାରେ ମୋତେ ପ୍ରସାଦ କର; ଯେଣୁ ମୁଁ ସମାହିତଚିତ୍ତେ ନିତ୍ୟ ତୁମର ଶୁଶ୍ରୂଷା କରିପାରିବି।

Verse 30

ततोऽसौ तापसो विप्राश्चिंतयामास चेतमि । दक्षोऽयं दृश्यते कोऽपि पुमांश्चैव समागतः

ତାପରେ ସେ ତାପସ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ଏହି ପୁରୁଷ ଦକ୍ଷ ଓ ସମର୍ଥ ଦିଶୁଛି।”

Verse 31

ममास्ति नापरः शिष्यस्तस्मादेनं करोम्यहम् । ततोऽब्रवीत्करे गृह्य यद्येवं वत्स मे समम् । समयं कुरु येन त्वां दीक्षयाम्यद्य चैव हि

“ମୋର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶିଷ୍ୟ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏହାକୁ ମୁଁ ଶିଷ୍ୟ କରିବି।” ପରେ ତାହାର ହାତ ଧରି କହିଲେ—“ଯଦି ଏମିତି, ବତ୍ସ! ନିୟମର ସମୟ କର; ଯେଣୁ ମୁଁ ଆଜିହିଁ ତୁମକୁ ଦୀକ୍ଷା ଦେବି।”

Verse 32

त्वया कुटीरकं कार्यं मठस्यास्य विदूरतः । प्रवेशो नैव कार्यस्तु ममात्रास्तं गते रवौ

ତୁମେ ଏହି ମଠରୁ ଦୂରେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ କୁଟୀର ତିଆରି କରିବାକୁ ପଡିବ। ଏବଂ ମୁଁ ଏଠାରେ ଥିବା ସମୟରେ—ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ ନାହିଁ।

Verse 33

दुःशील उवाच । तवादेशः प्रमाणं मे केवलं तापसोत्तम । किं मठेन करिष्यामि विशेषाद्रा त्रिसंगमे

ଦୁଃଶୀଳ କହିଲା—“ହେ ତାପସୋତ୍ତମ! ତୁମ ଆଦେଶ ହିଁ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରମାଣ। ବିଶେଷକରି ଏହି ତ୍ରିସଙ୍ଗମର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମୋତେ ମଠର କ’ଣ ଆବଶ୍ୟକ?”

Verse 34

यः शिष्यो गुरुवाक्यं तु न करोति यथोदितम् । तस्य व्रतं च तद्व्यर्थं नरकं च ततः परम्

ଯେ ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ବଚନକୁ ଯଥାକଥିତ ଭାବେ ପାଳନ କରେନାହିଁ, ତାହାର ବ୍ରତ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ ଏବଂ ପରେ ସେ ନରକକୁ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 35

तच्छ्रुत्वा तुष्टिमापन्नः शिवदीक्षां ततो ददौ । तस्मै विनययुक्ताय तदा निंबशुचो मुनिः

ସେ କଥା ଶୁଣି ନିମ୍ବଶୁଚ ମୁନି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ତେବେ ସେ ନମ୍ର ଓ ଶିଷ୍ଟ ଲୋକଟିକୁ ଶିବଦୀକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 36

ततःप्रभृति सोऽतीव तस्य शुश्रूषणे रतः । रंजयामास तच्चित्तं परिचर्यापरायणः

ସେହି ସମୟରୁ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ସେବାରେ ଲୀନ ହେଲା; ପରିଚର୍ଯ୍ୟାରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ଗୁରୁଙ୍କ ଚିତ୍ତକୁ ରଞ୍ଜିତ କଲା।

Verse 37

मनसा चिन्तयानस्तु तन्मात्रार्थं दिनेदिने । न च्छिद्रं वीक्षते किंचिद्वीक्षमाणोऽपि यत्नतः

ସେ ଦିନେଦିନେ ମନରେ କେବଳ ସେଇ ଏକ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲା; ଯତ୍ନକରି ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଛିଦ୍ର କିମ୍ବା ଦୋଷ ଦେଖିଲା ନାହିଁ।

Verse 38

शैवोऽपि च स कक्ष्यां तां तां मात्रां हेमसंभवाम् । कथंचिन्मोक्षते भूमौ भोज्ये देवार्चनेऽपि न

ଶୈବଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାଖରେ ରଖିଥିବା ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଥଳି/ମାତ୍ରାକୁ ସେ କେବେ ଭୂମିରେ ରଖୁନଥିଲା—ନ ଭୋଜନବେଳେ, ନ ଦେବାର୍ଚ୍ଚନାରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 39

ततोऽसौ चिन्तयामास दुःशीलो निजचेतसि । मठे तावत्प्रवेशोऽस्ति नैव रात्रौ कथंचन

ତେବେ ସେ ଦୁଷ୍ଶୀଳ ଲୋକଟି ନିଜ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲା— “ମଠରେ କିଛି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବେଶ ସମ୍ଭବ; କିନ୍ତୁ ରାତିରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ ହୁଏ ନାହିଁ।”

Verse 40

सूर्यास्तमानवेलायां यत्प्रयच्छति तत्क्षणात् । परिघं सुदृढं पापस्तत्करोमि च किं पुनः

“ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ ସେ ଯେମିତି (ଦ୍ୱାର) ବନ୍ଦ କରେ, ସେହି କ୍ଷଣେ ସେ ପାପୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଆଡ଼କାଠ/ପରିଘ ଲଗାଇଦିଏ— ତେବେ ମୁଁ ଆଉ କ’ଣ କରିବି?”

Verse 41

मठोऽयं सुशिलाबद्धो नैव खातं प्रजायते । तुंगत्वान्न प्रवेशः स्यादुपायैर्विविधैः परैः

“ଏହି ମଠ ସୁସଜ୍ଜିତ ପଥରରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବନ୍ଧା; ଏଥିରେ ସେନ୍ଧ ହେବ ନାହିଁ। ଉଚ୍ଚତା ହେତୁ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଉପାୟ କଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।”

Verse 42

तत्किं विषं प्रयच्छामि शस्त्रैर्व्यापादयामि किम् । दिवापि पशुमारेण पंचत्वं वा नयामि किम्

“ତେବେ ମୁଁ ବିଷ ଦେବି କି? କିମ୍ବା ଶସ୍ତ୍ରରେ ହତ୍ୟା କରିବି କି? ଅଥବା ଦିନେ ମଧ୍ୟ ‘ପଶୁମାରକ’ ପରି ହିଂସ୍ର ଉପାୟରେ ତାକୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନେଇଯିବି କି?”

Verse 43

एवं चिन्तयतस्तस्य प्रावृट्काल उपस्थितः । श्रावणस्यासिते पक्षे कर्कटस्थे दिवाकरे

ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ତାହା ପାଖକୁ ବର୍ଷାକାଳ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା— ଶ୍ରାବଣ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କର୍କଟ ରାଶିରେ ଥିବା ସମୟରେ।

Verse 44

प्राप्तो महेश्वरस्तस्य कोऽपि तत्र धनी द्रुतम् । तेनोक्तं प्रणिपत्योच्चैः करिष्यामि पवित्रकम्

ତେବେ ଜଣେ ଧନୀ ପୁରୁଷ ଶୀଘ୍ର ସେଠାରେ ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲା। ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କହିଲା— “ମୁଁ ପବିତ୍ରକ ବ୍ରତ କରିବି।”

Verse 45

चतुर्द्दश्यामहं स्वामिन्यद्यादेशो भवेत्तव । यद्यागच्छसि मे ग्रामं प्रसादेन सम न्वितः

“ହେ ସ୍ୱାମିନୀ, ଆଜି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମୋ ଉପରେ ହେଉ। ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କୃପାସହିତ ମୋ ଗ୍ରାମକୁ ଆସିଲେ…”

Verse 46

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा तुष्टिमापन्नस्ततो निंबशुचो मुनिः । तथेति चैवमुक्त्वा तं प्रेषयामास तत्क्षणात्

ସୂତ କହିଲେ— ଏହା ଶୁଣି ନିମ୍ବଶୁଚ ମୁନି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। “ତଥାସ୍ତୁ” କହି ସେ ତାକୁ ସେହି କ୍ଷଣେ ପଠାଇଦେଲେ।

Verse 47

आगमिष्याम्यहं काले स्वशिष्येण समन्वितः । करिष्यामि परं श्रेयस्तव वत्स न संशयः

“ଯଥାକାଳେ ମୁଁ ମୋ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଆସିବି। ହେ ବତ୍ସ, ତୋର ପରମ ଶ୍ରେୟ କରିଦେବି— ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 48

अथ काले तु संप्राप्ते चिन्तयित्वा प्रभातिकम् । प्रभातसमये प्राप्ते स शैवः प्रस्थितस्तदा । दुःशीलेन समायुक्तः संप्रहृष्टतनूरुहः

ତାପରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଲେ, ପ୍ରାତଃକର୍ମ ଚିନ୍ତା କରି, ପ୍ରଭାତେ ସେ ଶୈବ ଯାତ୍ରା କଲା। ଦୁଃଶୀଳ ସହିତ ଥିଲା, ଆନନ୍ଦରେ ତାହାର ରୋମାଞ୍ଚ ହେଉଥିଲା।

Verse 49

ततो वै गच्छमानस्य तस्य मार्गे व्यवस्थिता । पुण्या नदी सुविख्याता मुरला सागरंगमा

ସେ ଯେତେବେଳେ ପଥେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମାର୍ଗରେ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ଓ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁରଲା ନଦୀ ଥିଲା, ଯାହା ସାଗରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।

Verse 50

स तां दृष्ट्वाऽब्रवीद्वाक्यं वत्स शिष्य करोम्यहम् । भवता सह देवार्चां मुरलायां स्थिरो भव

ସେ ନଦୀକୁ ଦେଖି ସେ କହିଲେ—“ବତ୍ସ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ଶିଷ୍ୟ କରୁଛି। ତୁମେ ମୋ ସହିତ ମୁରଲାରେ ସ୍ଥିର ରହି ଦେବାର୍ଚ୍ଚନା କର।”

Verse 51

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा संस्थितोऽस्यास्तटे शुभे । सोऽपि निंबशुचस्तस्य रंजितः सर्वदा गुणैः

“ବାଢ଼ମ୍” ବୋଲି କହି ସେ ତାହାର ଶୁଭ ତଟରେ ରହିଲା। ନିମ୍ବଶୁଚ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଗୁଣରେ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ଥିଲେ।

Verse 52

सुशिष्यं तं परिज्ञाय विश्वासं परमं गतः । स्थगितां तां समादाय हेममात्रासमुद्भवाम्

ତାକୁ ସୁଶିଷ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣି ସେ ପରମ ବିଶ୍ୱାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ପରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମାତ୍ରା ସମ ଉଦ୍ଭବିତ ସେଇ ଗୁପ୍ତ ବସ୍ତୁଟିକୁ ଉଠାଇଲେ।

Verse 53

जागेश्वरसमोपेतां स कन्थां व्याक्षिपत्क्षितौ । पुरीषोत्सर्गकार्येण ततस्तोकांतरं गतः

ଜାଗେଶ୍ୱର ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସେଇ କନ୍ଥାକୁ ସେ ଭୂମିରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ପରେ ମଳତ୍ୟାଗର ନିମିତ୍ତ ଦେଖାଇ ସେ ଅଳ୍ପ ଦୂରକୁ ଗଲେ।

Verse 54

यावच्चादर्शनं प्राप्तो वेतसैः परिवारितः । तावन्मात्रां समादाय दुःशीलः प्रस्थितो द्रुतम् । उत्तरां दिशमाश्रित्य प्रहृष्टेनांतरात्मना

ବେତସ ଝାଡ଼ରେ ଆବୃତ ହୋଇ ସେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବାମାତ୍ରେ, ଦୁଃଶୀଳ ସେତେମାତ୍ରା ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଲା। ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଅନ୍ତରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଗଲା।

Verse 55

अथासौ चागतो यावद्दुःशीलं नैव पश्यति । केवलं दृश्यते कन्था जागेश्वरसमन्विता

ତାପରେ ସେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲାବେଳେ ଦୁଃଶୀଳକୁ ସେ କେବେ ଦେଖିଲା ନାହିଁ; କେବଳ ଜାଗେଶ୍ୱରସମନ୍ୱିତ—ଅର୍ଥାତ୍ ତାଙ୍କ ଚିହ୍ନଧାରୀ—କନ୍ଥାଟି ମାତ୍ର ଦେଖାଗଲା।

Verse 56

षडक्षरेण मंत्रेण लिंगस्योपरि भक्तितः । स तां गतिमवाप्नोति यांयां यांतीह यज्विनः

ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରକୁ ଭକ୍ତିସହ ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଜପ/ଅର୍ପଣ କଲେ, ସେ ଏଠାରେ ଯଜ୍ୱ—ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଉପାସକମାନେ—ପାଉଥିବା ସେହି ପରମ ଗତିକୁ ଲାଭ କରେ।

Verse 57

यावन्मात्राविहीनां च ततो ज्ञात्वा च तां हृताम् । तेन शिष्येण मूर्च्छाढ्यो निपपात महीतले

ତାପରେ ନିଜ ‘ମାତ୍ରା’ ନଥିବାକୁ ଦେଖି ଏବଂ ତାହା ଚୋରି ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ଶିଷ୍ୟ ମୂର୍ଛାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 58

ततश्च चेतनां प्राप्य कृच्छ्राच्चोत्थाय तत्क्षणात् । शिलायां ताडयामास निजांगानि शिरस्तथा

ତାପରେ ସେ ଚେତନା ପାଇ, କଷ୍ଟକରେ ଉଠି ସେହି କ୍ଷଣରେ ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ—ମୁଣ୍ଡକୁ ମଧ୍ୟ—ଶିଳାରେ ଠୋକି ମାରିଲା।

Verse 59

हा हतोऽस्मि विनष्टोऽस्मि मुष्टस्तेन दुरात्मना । किं करोमि क्व गच्छामि कथं तं वीक्षयाम्यहम्

ହାୟ! ମୁଁ ହତ ହେଲି, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଲି—ସେଇ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ମୋତେ ଲୁଟିନେଲା। ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? ତାକୁ କିପରି ପୁଣି ଦେଖିବି?

Verse 60

ततस्तु पदवीं वीक्ष्य तस्य तां चलितो ध्रुवम् । वृद्ध भावात्परिश्रांतो वावृत्य स मठं गतः

ତାପରେ ତାହାର ପଥଚିହ୍ନ ଦେଖି ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାକୁ ପଛୁଆଇଲା; କିନ୍ତୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଫେରି ମଠକୁ ଗଲା।

Verse 61

दुःशीलोऽपि समादाय मात्रां स्थानांतरं गतः । ततस्तेन सुवर्णेन व्यवहारान्करोति सः

ସେ ଦୁଷ୍ଶୀଳ ଲୋକଟି ମଧ୍ୟ ସେଇ ରାଶି ନେଇ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲା; ପରେ ସେଇ ସୁନାରେ ଲେନଦେନ ଓ ବ୍ୟବସାୟ କଲା।

Verse 62

ततो गृहस्थतां प्राप्तः कृतदारपरिग्रहः । वृद्धभावं समापन्नः संतानेन विवर्जितः

ତାପରେ ସେ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଗ୍ରହଣ କଲା; ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସନ୍ତାନହୀନ ରହିଲା।

Verse 63

कस्यचित्त्वथ कालस्य तीर्थयात्रापरायणः । भार्यया सहितो विप्रश्चमत्कारपुरं गतः

କିଛି ସମୟ ପରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ପରାୟଣ ସେ ବିପ୍ର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଚମତ୍କାରପୁରକୁ ଗଲା।

Verse 64

स्नात्वा तीर्थेषु सर्वेषु देवतायतनेषु च । भ्रममाणेन संदृष्टो दुर्वासा नाम सन्मुनिः

ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ଦେବାଳୟଗୁଡ଼ିକୁ ଦର୍ଶନ କରି, ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଦୁର୍ବାସା ନାମକ ସତ୍ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 65

निजदेवस्य सद्भक्त्या नृत्यगीतपरायणः । तं च दृष्ट्वा नमस्कृत्य वाक्यमेतदुवाच सः

ନିଜ ଇଷ୍ଟଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ନୃତ୍ୟ-ଗୀତରେ ଲୀନ ଥାଇ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 66

केनैतत्स्थापितं लिंगं निर्मलं शंकरोद्भवम् । किं त्वं नृत्यसि गीतं च पुरोऽस्य प्रकरोषि च । मुनीनां युज्यते नैव यदेतत्तव चेष्टितम्

ଏହି ନିର୍ମଳ, ଶଙ୍କରୋଦ୍ଭବ ଲିଙ୍ଗକୁ କିଏ ସ୍ଥାପନ କରିଛି? ତୁମେ ଏହାର ସମ୍ମୁଖରେ କାହିଁକି ନୃତ୍ୟ କରୁଛ ଓ ଗାଉଛ? ଏପରି ଆଚରଣ ମୁନିମାନଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 67

दुर्वासा उवाच । मयैतत्स्थापितं लिंगं देवदेवस्य शूलिनः । नृत्यगीतप्रियो यस्माद्देवदेवो महेश्वरः

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ଦେବଦେବ ଶୂଳିନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ମୁଁ ସ୍ଥାପନ କରିଛି; କାରଣ ଦେବାଧିଦେବ ମହେଶ୍ୱର ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତକୁ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି।

Verse 68

न मेऽस्ति विभवः कश्चिद्येन भोगं करोम्यहम्

ମୋ ପାଖରେ ଏମିତି କୌଣସି ବିଭବ ନାହିଁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଭୋଗ କରିପାରିବି।

Verse 69

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तश्चिर्भटिर्नाम योगवित् । तेन पृष्टः स दुर्वासा वेदांतिकमिदं वचः

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଚିର୍ଭଟି ନାମକ ଯୋଗବିଦ୍ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଦୁର୍ବାସା ଏହି ବେଦାନ୍ତମୟ ଉପଦେଶ କହିଲେ।

Verse 70

असूर्या नाम ते लोका अंधेन तमसा वृताः । तांस्ते प्रेत्याऽभिगच्छंति ये केचात्महनो जनाः

ସେଇ ଲୋକମାନେ ‘ଅସୂର୍ୟ’ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଘୋର ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ। ଆତ୍ମହନନକାରୀ ଲୋକେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 71

उपविश्य ततस्तेन तस्य दत्तस्तु निर्णयः । दुःशीलेनापि तत्सर्व विज्ञातं तस्य संस्तुतम्

ତାପରେ ସେ ବସିଲା, ଏବଂ ସେଇ (ଗୁରୁ) ତାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ନିଷ୍କର୍ଷ ଦେଲେ। ଦୁଷ୍ଶୀଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସବୁ ବୁଝି ଉପଦେଶକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲା।

Verse 72

ततो विशेषतो जाता भक्तिस्तस्य हरं प्रति । तं प्रणम्य ततश्चोच्चैर्वाक्यमेतदुवाच ह

ତାପରେ ତାଙ୍କର ହର (ଶିବ) ପ୍ରତି ବିଶେଷ ତୀବ୍ର ଭକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 74

भगवन् ब्राह्मणोऽस्मीति जात्या चैव न कर्मणा । न कस्यचिन्मया दत्तं कदाचिन्नैव भोजनम् । केवलं देवविप्राणां वंचयित्वा धनं हृतम् । व्यसनेनाभिभूतेन द्यूतवेश्योद्भवेन च

ଭଗବନ୍! ମୁଁ ଜାତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କର୍ମରେ ନୁହେଁ। ମୁଁ କେବେ କାହାକୁ ଅନ୍ନଦାନ ଦେଇନାହିଁ। ଜୁଆ ଓ ବେଶ୍ୟା-ସଙ୍ଗରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ୟସନରେ ପରାଭୂତ ହୋଇ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଠକି ଧନ ହରଣ କରିଛି।

Verse 75

तथा च ब्राह्मणेनापि मया शैवो गुरुः कृतः । वंचितश्च तथानेकैश्चाटुभिर्विहृतं धनम्

ଏପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଶୈବ-ଗୁରୁର ଛଳ କରି ତାଙ୍କୁ ଠକିଲି; ଏବଂ ଅନେକ ଚାଟୁକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଠକାଯାଇ ଧନ ନଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 76

तस्य सक्तं धनं भूयः साधुमार्गेण चाहृतम् । स चापि च गुरुर्मह्यं परलोकमिहागतः

ଯେ ଧନ ଅଟକି ହାରାଇଥିଲା, ତାହାକୁ ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ସାଧୁମାର୍ଗରେ ଆଣିଲି; ଏବଂ ଯିଏ ମୋର ଗୁରୁ ହୋଇଥିଲେ ସେଇ ଲୋକଟି ଏବେ ପରଲୋକରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 77

पश्चात्तापेन तेनैव प्रदह्यामि दिवानिशम् । पुरश्चरणदानेन तत्प्रसादं कुरुष्व मे

ସେଇ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ମୁଁ ଦିନରାତି ଦହୁଛି; ପୁରଶ୍ଚରଣ-ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରସାଦ (କୃପା) ସାଧନ କରନ୍ତୁ।

Verse 78

अस्ति मे विपुलं वित्तं न संतानं मुनीश्वर । तन्मे वद मुने श्रेयस्तद्वित्तस्य यथा भवेत् । इह लोके परे चैव येन सर्वं करोम्यहम्

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ମୋ ପାଖରେ ବହୁ ଧନ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ; ହେ ମୁନି, କହନ୍ତୁ—ସେ ଧନ କିପରି ସତ୍ୟରେ ଫଳଦାୟକ ହେବ, ଯେପରି ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଯାହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସେ ସବୁ ମୁଁ କରିପାରିବି।

Verse 79

दुर्वासा उवाच । कृत्वा पापसहस्राणि पश्चाद्धर्मपरो भवेत् । यः पुमान्सोऽतिकृच्छ्रेण तरेत्संसारसागरम्

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ହଜାର ହଜାର ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ପରେ ଧର୍ମପରାୟଣ ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ସେ ସଂସାର-ସାଗରକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟରେ ମାତ୍ର ପାର କରେ।

Verse 80

दिनेनापि गुरुर्योऽसौ त्वया शैवो विनिर्मितः । अधर्मेणापि संजातः स गुरुस्तेन संशयः

ଏକ ଦିନରେ ତୁମେ ଯେ ଶୈବ ‘ଗୁରୁ’ ଗଢ଼ିଥିଲ, ସେ ଅଧର୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ତୁମର ଗୁରୁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 81

ब्राह्मणो ब्रह्मचारी स्याद्ग्रहस्थस्तदनंतरम् । वानप्रस्थो यतिश्चैव तत श्चैव कुटीचरः

ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହେବା ଉଚିତ; ପରେ ଗୃହସ୍ଥ। ତାପରେ ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଯତି (ସନ୍ନ୍ୟାସୀ); ଏବଂ ପରେ କୁଟୀଚର—କୁଟିରେ ନିବାସୀ।

Verse 82

बहूदकस्ततो हंसः परमश्च ततो भवेत् । ततश्च मुक्तिमायाति मार्गमेनं समाश्रितः

ତାପରେ ସେ ବହୂଦକ ହୁଏ; ପରେ ହଂସ; ଏବଂ ପରେ ପରମ। ଏହି ମାର୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ଶେଷେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

Verse 83

त्वया पुनः कुमार्गेण यद्व्रतं ब्राह्मणेन च । शैवमार्गं समास्थाय तन्महापातकं कृतम्

କିନ୍ତୁ ତୁମେ ପୁନଃ କୁମାର୍ଗରେ, ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସହ, ଶୈବମାର୍ଗ ଆଶ୍ରୟ କରି ଯେ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କଲ—ସେ ମହାପାତକ ହେଲା।

Verse 84

दुःशील उवाच । सर्वेष्वेव हि वेदेषु रुद्रः संकीर्त्यते प्रभुः । तत्किं दोषस्त्वया प्रोक्तस्तस्य दीक्षासमुद्भवः

ଦୁଃଶୀଳ କହିଲା: ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ବେଦରେ ରୁଦ୍ର ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ସଂକୀର୍ତ୍ତିତ। ତେବେ ତାଙ୍କର ଦୀକ୍ଷାରୁ ଉଦ୍ଭବ କେଉଁ ଦୋଷ ତୁମେ କହିଲ?

Verse 85

दुर्वासा उवाच । सत्यमेतत्त्वया ख्यातं वेदे रुद्रः प्रकीर्तितः । बहुधा वासुदेवोऽपि ब्रह्मा चैव विशेषतः

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେହି ସତ୍ୟ; ବେଦରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରକାଶିତ। ତଦ୍ରୂପ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନାନାପ୍ରକାରେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 86

परं विप्रस्य या दीक्षा व्रतवंधसमुद्भवा । गायत्री परमा जाप्ये गुरुर्व्रतपरो हि सः । वैष्णवीं चाथ शैवीं च योऽन्यां दीक्षां समाचरेत्

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ଦୀକ୍ଷା ସେହି, ଯାହା ବ୍ରତ-ବନ୍ଧନରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଜପରେ ପରମ ମନ୍ତ୍ର ଗାୟତ୍ରୀ; ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଗୁରୁ ବ୍ରତପରାୟଣ ଜନ। କିନ୍ତୁ ଯେ ବୈଷ୍ଣବୀ କିମ୍ବା ଶୈବୀ ଦୀକ୍ଷା ନେଇ ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଦୀକ୍ଷା ଆଚରେ,

Verse 87

ब्राह्मणो न भवेत्सोऽत्र यद्यपि स्यात्षडंगवित् । अपरं लिंगभेदस्ते संजातः कपटादिषु

ସେ ଏଠାରେ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେ ଷଡ଼ଙ୍ଗବିଦ୍ ହୋଇଥାଉ। ତଦୁପରି ତୁମରେ ଆଉ ଏକ ପତନ-ଚିହ୍ନ ଜନ୍ମିଛି—କପଟ ଆଦି।

Verse 88

व्रतत्यागान्न संदेहस्तत्र ते नास्ति किंचन । प्रायश्चित्तं मया सम्यक्स्मृतिमार्गेण चिंतितम्

ବ୍ରତ ତ୍ୟାଗରୁ ଦୋଷ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତୁମ ପାଇଁ ଏଥିରେ କିଛି ଅନିଶ୍ଚୟ ରହିନାହିଁ। ସ୍ମୃତିମାର୍ଗ ଅନୁସାରେ ଯଥୋଚିତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୁଁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିଛି।

Verse 89

दुःशील उवाच । सतां सप्तपदीं मैत्रीं प्रवदंति मनीषिणः । मित्रतां तु पुरस्कृत्य किंचिद्वक्ष्यामि तच्छृणु

ଦୁଃଶୀଳ କହିଲା—ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାତ ପଦ ଏକସାଥି ଚାଲିଲେ ମୈତ୍ରୀ ଦୃଢ଼ ହୁଏ। ସେହି ମିତ୍ରତାକୁ ସମ୍ମାନ କରି ମୁଁ କିଛି କହିବି—ଶୁଣ।

Verse 90

अस्ति मे विपुलं वित्तं यदि तेन प्रसिद्ध्यति । तद्वदस्व महाभाग येन सर्वं करोम्यहम्

ମୋ ପାଖରେ ପ୍ରଚୁର ଧନ ଅଛି; ଯଦି ତାହାଦ୍ୱାରା ଯଶ ମିଳେ। ହେ ମହାଭାଗ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ମୁଁ ସବୁ କରିପାରିବି କହ।

Verse 91

दुर्वासा उवाच । एक एव ह्युपायोऽस्ति तव पातकनाशने । तं चेत्करोषि मे वाक्याद्विशुद्धः संभविष्यसि

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ତୋର ପାପନାଶ ପାଇଁ ସତ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ଅଛି। ମୋ କଥାନୁସାରେ କଲେ ତୁ ଶୁଦ୍ଧ ହେବୁ।

Verse 92

तपः कृते प्रशंसंति त्रेतायां ज्ञानमेव च । द्वापरे तीर्थयात्रां च दानमेव कलौ युगे

କୃତଯୁଗରେ ତପସ୍ୟା ପ୍ରଶଂସିତ, ତ୍ରେତାରେ ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର; ଦ୍ୱାପରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, କଳିଯୁଗରେ ଦାନ ହିଁ ପ୍ରଧାନ।

Verse 93

सांप्रतं कलिकालोऽयं वर्तते दारुणाकृतिः । तस्मात्कृष्णाजिनं देहि सर्वपापविशुद्धये

ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି କଳିକାଳ ଭୟଙ୍କର ରୂପେ ପ୍ରବଳ। ତେଣୁ ସର୍ବପାପ-ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ କୃଷ୍ଣାଜିନ (କଳା ହରିଣଚର୍ମ) ଦାନ କର।

Verse 94

तथा च ते घृणाऽप्यस्ति गुरुवित्तसमुद्भवा । तदर्थं कुरु तन्नाम्ना शंकरस्य निवेशनम्

ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ଧନପ୍ରତି ଆସକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଘୃଣା ମଧ୍ୟ ତୋର ଅଛି। ତେଣୁ ସେହି ହେତୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ନାମରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନିବାସ ନିର୍ମାଣ କର।

Verse 95

येन तस्मादपि त्वं हि आनृण्यं यासि तत्क्षणात् । अन्यत्रापि च तद्वित्तं यत्किंचिच्च प्रपद्यते

ସେହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ତୁମେ ତାହାଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଋଣମୁକ୍ତ ହେବ; ଏବଂ ସେହି ଧନର ଯେକୌଣସି ଅଂଶ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ତୁମ ହାତକୁ ଆସିଲେ।

Verse 96

ब्राह्मणेभ्यो विशिष्टेभ्यो नित्यं देहि समाहितः । तिलपात्रं सदा देहि सहिरण्यं विशेषतः

ସମାହିତ ମନରେ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଦାନ ଦିଅ। ସଦା ତିଳପାତ୍ର ଦାନ କର; ବିଶେଷତଃ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଦାନ କର।

Verse 97

येन ते सकलं पापं देहान्नाशं प्रगच्छति । अपरं चैत्रमासेऽहं सदाऽगच्छामि भक्तितः

ଏହାଦ୍ୱାରା ତୁମର ସମସ୍ତ ପାପ ଦେହରୁ ଦୂରେ ଯାଇ ନଶିଯାଏ। ତଦୁପରି ଚୈତ୍ରମାସରେ ମୁଁ ଭକ୍ତିରେ ସଦା ଏଠାକୁ ଆସେ।

Verse 98

कल्पग्रामात्सुदूराच्च प्रासादेऽत्र स्वयं कृते । पुनर्यामि च तत्रैव व्रतमेतद्धि मे स्थितम्

ଦୂରସ୍ଥ କଳ୍ପଗ୍ରାମରୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ନିଜେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ଏହି ପ୍ରାସାଦକୁ ଆସେ; ପୁଣି ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଯାଏ—ଏହି ମୋର ନିଶ୍ଚିତ ବ୍ରତ।

Verse 99

तस्माच्चिंत्यस्त्वयाह्येष प्रासादो यो मया कृतः । चिंतनीयं सदैवेह स्नानादिभिरनेकशः

ଏହେତୁ ମୋଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହି ପ୍ରାସାଦକୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମନେ ରଖ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ ଆଦି ଅନେକ ପୁଣ୍ୟକ୍ରିୟା ସହିତ ଏହାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 100

दुःशील उवाच । करिष्यामि वचस्तेऽहं यथा वदसि सन्मुने

ଦୁଃଶୀଳ କହିଲା—ହେ ସନ୍ମୁନି! ଆପଣ ଯେପରି କହୁଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ବଚନ ପାଳନ କରିବି।

Verse 101

दुर्वासा उवाच । सर्वपापविशुद्ध्यर्थं दत्ते कृष्णाजिने द्विजः । प्रयच्छ तिलपात्राणि गुप्तपापस्य शुद्धये

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ସମସ୍ତ ପାପର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୃଷ୍ଣାଜିନ ଦାନ କରେ, ଗୁପ୍ତ ପାପର ଶୁଦ୍ଧି ନିମିତ୍ତେ ତିଳପାତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 102

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दत्तं तेन महात्मना । ततः कृष्णाजिनं भक्त्या ब्राह्मणायाहिताग्नये

ସୂତ କହିଲେ—ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ମହାତ୍ମା ସେହିପରି ଦାନ କଲେ। ପରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଆହିତାଗ୍ନି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣାଜିନ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 103

दुर्वाससः समा देशाद्यथोक्तविधिना द्विजाः । यच्छतस्तिलपात्राणि तस्य नित्यं प्रभक्तितः

ତାପରେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ କଥିତ ବିଧି ଅନୁସାରେ ସେ ଦେଶର ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଅତିଭକ୍ତିରେ ତିଳପାତ୍ର ଦେଇ ଯାଉଥିଲେ।

Verse 104

गतपापस्य दीक्षां च ददौ निर्वाणसंभवाम् । तथासौ गतपापस्य दीक्षां दत्त्वा यथाविधि

ଯାହାର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, ତାହାକୁ ସେ ନିର୍ବାଣକୁ ନେଇଯିବା ଦୀକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କଲେ। ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଲୋକକୁ ବିଧିଅନୁସାରେ ଦୀକ୍ଷା ଦେଇ,

Verse 105

ततः प्रोवाच मधुरं देहि मे गुरुदक्षिणाम्

ତାପରେ ସେ ମଧୁର ବାଣୀରେ କହିଲେ—“ମୋତେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦିଅ।”

Verse 106

दुःशील उवाच । याचस्व त्वं प्रभो शीघ्रं यां ते यच्छामि दक्षिणाम् । तां प्रदास्यामि चेच्छक्तिर्वित्तशाठ्यविवर्जिताम्

ଦୁଃଶୀଳ କହିଲା—“ହେ ପ୍ରଭୋ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଯେ ଦକ୍ଷିଣା ଅର୍ପଣ କରୁଛି, ଶୀଘ୍ର ତାହା ଯାଚନା କରନ୍ତୁ। ସାମର୍ଥ୍ୟ ଥିଲେ ଦେବି—ଧନ ବିଷୟରେ କୌଣସି ଛଳ ବିନା।”

Verse 107

दुर्वासा उवाच । कल्पग्रामं गमिष्यामि सांप्रतं वर्तते कलिः । नाहमत्रागमिष्यामि यावन्नैव कृतं भवेत्

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—“ଏବେ ମୁଁ କଳ୍ପଗ୍ରାମକୁ ଯିବି, କାରଣ ଏ ସମୟରେ କଳି ପ୍ରବଳ। କାର୍ଯ୍ୟଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନ ହେଉଅବଧି ମୁଁ ଏଠାକୁ ଫେରିବି ନାହିଁ।”

Verse 108

अर्धनिष्पादितो ह्येष प्रासादो यो मया कृतः । परिपूर्तिं त्वया नेय एषा मे गुरुदक्षिणा

ମୋ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭିତ ଏହି ପ୍ରାସାଦ-ନିର୍ମାଣ ଅର୍ଧମାତ୍ର ସମ୍ପନ୍ନ। ତୁମେ ଏହାକୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କର—ଏହିଏ ମୋର ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା।

Verse 109

नृत्यगीतादिकं यच्च तथा कार्यं स्वशक्तितः । पुरतोऽस्य बलिर्देयस्तथान्यत्कुसुमादिकम्

ନୃତ୍ୟ-ଗୀତ ଆଦି ଯାହା କିଛି ଥାଉ, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର। ଏହାର ସମ୍ମୁଖରେ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପୁଷ୍ପ ଆଦି ଅନ୍ୟ ଉପଚାରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 110

एवमुक्त्वा गतः सोऽथ कल्पग्रामं मुनीश्वरः । दुःशीलोऽपि तथा चक्रे यत्तेन समुदाहृतम्

ଏହିପରି କହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କଳ୍ପଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ। ଦୁଃଶୀଳ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉପଦେଶମତେ ସେହିପରି କଲା।

Verse 111

सूत उवाच । एवं तस्य प्रभक्तस्य तत्कार्याणि प्रकुर्वतः । तन्नाम्ना कीर्त्यते सोऽथ दुःशील इति संज्ञितः

ସୂତ କହିଲେ—ସେ ଭକ୍ତିଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କରୁଥିବାରୁ, ପରେ ସେଇ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ‘ଦୁଃଶୀଳ’ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲା।

Verse 112

चैत्रमासे च यो नित्यं तं च देवं प्रपश्यति । क्षणं कृत्वा स पापेन वार्षिकेण प्रमुच्यते

ଯେ ଚୈତ୍ରମାସରେ ନିତ୍ୟ ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଦର୍ଶନରେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଷଭରିର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 113

यः पुनः स्नपनं तस्य सर्वं चैव करोति च । त्रिंशद्वर्षोद्भवं पापं तस्य गात्रात्प्रणश्यति

ଏବଂ ଯେ ତାହାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ନପନବିଧି କରେ, ତାହାର ଦେହରୁ ତିରିଶ ବର୍ଷର ପାପ ନଶିଯାଏ।

Verse 114

यः पुनर्नृत्यगीताद्यं कुरुते च तदग्रतः । आजन्ममरणात्पापात्सोऽपि मुक्तिमवाप्नुयात्

ଅଧିକରେ, ଯେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୃତ୍ୟ-ଗୀତ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।