Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

ऋषय ऊचुः । दुर्वासा नामकश्चायं केनायं स्थापितो हरः । कस्मिन्काले महाभाग सर्वं नो विस्तराद्वद

Transliteration

ṛṣaya ūcuḥ | durvāsā nāmakaścāyaṃ kenāyaṃ sthāpito haraḥ | kasminkāle mahābhāga sarvaṃ no vistarādvada

Translation

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—‘ଦୁର୍ବାସା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି ହରଲିଙ୍ଗକୁ କିଏ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ? କେଉଁ କାଳରେ ଏହା ଘଟିଲା, ହେ ମହାଭାଗ! ସବୁ କଥା ବିସ୍ତାରେ କୁହ।

Word by Word

• ऋषयः: the sages
• ऋषयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• दुर्वासा: Durvāsas
• दुर्वासा: Karta-predicative (Predicate nominative/कर्तृ-विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: दुर्वासस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नामकः: named; called
• नामकः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नामक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘अयम्’ इत्यस्य विशेषण

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• अयम्: this (one)
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• केन: by whom
• केन: Karana/Hetu (Instrument/Cause/करण/हेतु)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• अयम्: this (one)
• अयम्: Karta-predicative (Topic/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• स्थापितः: was established
• स्थापितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्थापि (कृदन्त; √स्था धातु, णिच्, क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘हरः’ इत्यस्य विशेषण

• हरः: Hara (Śiva)
• हरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कस्मिन्: in which
• कस्मिन्: Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• काले: time
• काले: Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• महाभाग: O fortunate one
• महाभाग: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय समास; पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• नः: to us; for us
• नः: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; सर्वनाम

• विस्तरात्: in detail
• विस्तरात्: Kriya-visheshana (Manner/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभूत (ablative used adverbially); ‘विस्तरेण’ इत्यर्थे

• वद: tell; speak
• वद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Ṛṣis (sages) addressing Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Durvāsā-liṅga (as named in verse)

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Sūta (implied respondent)

Visual Art Cues

Scene: A circle of ṛṣis seated in a forest hermitage, hands folded, questioning Sūta about a famed liṅga called Durvāsā—asking who installed Hara and in what age.

Characters & Entities

• Ṛṣis
• Durvāsas
• Hara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is preserved through inquiry and transmission—devotees seek authentic origins to deepen faith.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The inquiry concerns the Durvāsas-associated liṅga located in the Hāṭakeśvara-kṣetra context.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it initiates the narrative request for the shrine’s स्थापना (installation) history.