Adhyaya 270
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 270

Adhyaya 270

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଅଜ୍ଞାନ, ପ୍ରମାଦ, କାମନା କିମ୍ବା ଅପକ୍ୱତାରୁ ପାପ କରିଥିବା ଏବଂ ସାଧାରଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ତ୍ୱରିତ ପାପକ୍ଷୟର ବିଧି କୁହାଯାଇଛି। ଆନର୍ତ୍ତ ତୁରନ୍ତ ଫଳଦାୟକ ଉପାୟ ପଚାରିଲେ ଭର୍ତ୍ତୃୟଜ୍ଞ ‘ପାପ-ପିଣ୍ଡ’ ଦାନର କ୍ରମ ଦେଖାନ୍ତି—ପଞ୍ଚବିଂଶତି ପଲ ପରିମାଣର ସୁବର୍ଣ୍ଣପିଣ୍ଡ। ଏହା ଅପରପକ୍ଷରେ, ସ୍ନାନ, ଶୁଚି ବସ୍ତ୍ର ଓ ମଣ୍ଡପ/ବେଦୀ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସହ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଦାତା ପୃଥିବୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତତ୍ତ୍ୱକ୍ରମରେ ଭୂତ-ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଦିଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ ସହ ପୂଜା କରେ। ପରେ ବେଦ-ବେଦାଙ୍ଗବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ, ବସ୍ତ୍ର-ଆଭୂଷଣ ଆଦିରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଉପଯୁକ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତି/ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରାଯାଏ; ଔପଚାରିକ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ବ ପାପ ଏହି ଦାନରୂପରେ ସଂକ୍ରାନ୍ତ ହେଉଛି ବୋଲି ଘୋଷଣା ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରତିଗ୍ରହ-ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ପରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ ଦିଆଯାଏ। ଫଳଚିହ୍ନ ଭାବେ ଦେହଲାଘବ, ତେଜବୃଦ୍ଧି, ଶୁଭସ୍ୱପ୍ନ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି; ଏହି ବିଧି ଶୁଣିବାମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। କାପାଲେଶ୍ୱର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଫଳ ଅଧିକ ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀ ସହ ହୋମ କରିବାକୁ ସୁପାରିଶ ଅଛି।

Shlokas

Verse 1

आनर्त उवाच । मूर्खत्वाद्वा प्रमादाद्वा कामाद्बालस्यतोऽपि वा । यो नरः कुरुते पापं प्रायश्चित्तं करोति न

ଆନର୍ତ କହିଲେ—ମୂର୍ଖତାରୁ, ପ୍ରମାଦରୁ, କାମନାରୁ, କିମ୍ବା ବାଳ୍ୟଭାବରୁ ମଧ୍ୟ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପ କରେ ଏବଂ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରେ ନାହିଁ…

Verse 2

तस्य पापक्षयकरं पुण्यं ब्रूहि द्विजोत्तम । येन मुक्तिर्भवेत्सद्यो यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ତାହାର ପାପକ୍ଷୟକର ପୁଣ୍ୟୋପାୟ କୁହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସଦ୍ୟୋ ମୁକ୍ତି ହେବ—ଯଦି ତୁମେ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ପ୍ରଭୁ।

Verse 3

लोभमोहपरो योऽसौ पापपिंडं महामुने । प्रददाति विधिं ब्रूहि येन यच्छाम्यहं द्रुतम्

ହେ ମହାମୁନି! ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ପରାଜିତ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ‘ପାପରୂପ ପିଣ୍ଡ’ କେମିତି ବିଧିରେ ଦେବ—ସେ ବିଧାନ କୁହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଏହା କରିପାରିବି।

Verse 4

भर्तृयज्ञ उवाच । दद्यात्स्वपिंडं सौवर्णं पंचविंशत्पलात्मकम्

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ପଞ୍ଚବିଂଶତି ପଳ ଓଜନର ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

विधायापरपक्षे तु स्नापयित्वा विधानतः । मंडपाद्यं च प्राक्कृत्वा स्नात्वा धौतांबरः शुचिः

ତାପରେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ତାହାକୁ ବିଧିମତେ ସ୍ଥାପନ କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ନାନକ୍ରିୟା କରାଇବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ମଣ୍ଡପ ଆଦି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ନିଜେ ସ୍ନାନ କରି ଧୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଶୁଚି ରହିବା।

Verse 6

तदा स्वरूपं पृथ्व्यादि पूजयेत्पापकृन्नरः । तथा स मुच्यते पापात्तत्कृताद्धि न संशयः

ତେବେ ପାପକର୍ତ୍ତା ମନୁଷ୍ୟ ପୃଥିବୀ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ସ୍ୱରୂପକୁ ପୂଜା କରୁ; ଏପରି କଲେ ସେ ନିଜ କୃତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 7

चतुर्विंशतितत्त्वानि पृथिव्यादीनि यानि च । तेषां नामभिस्तत्पिंडं पूजयेतन्नराधिपः

ପୃଥିବୀ ଆଦି ଚବିଶ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ତାଙ୍କ ନାମରେ ଆହ୍ୱାନ କରି, ସେହି ନାମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ସେହି ପିଣ୍ଡକୁ ପୂଜା କରୁ।

Verse 8

ॐ पृथिव्यै नमः । ॐ अद्भ्यो नमः । ॐ तेजसे नमः । ॐ वायवे नमः । ॐ आकाशाय नमः । ॐ घ्राणाय नमः । ॐ जिह्वायै नमः । ॐ चक्षुषे नमः । ॐ त्वचे नमः । ॐ श्रोत्राय नमः । ॐ गन्धाय नमः । ॐ रसाय नमः । ॐ रूपाय नमः । ॐ स्पर्शाय नमः । ॐ शब्दाय नमः । ॐ वाचे नमः । ॐ पाणिभ्यां नमः । ॐ पादाभ्यां नमः । ॐ पायवे नमः । ॐ उपस्थाय नमः । ॐ मनसे नमः । ॐ बुद्ध्यै नमः । ॐ चित्ताय नमः । ॐ अहंकाराय नमः । ॐ क्षेत्रात्मने नमः । ॐ परमात्मने नमः । धूपं धूरसि मंत्रेण अग्निर्ज्योतीति दीपकम् । युवा सुवासेति च ततो वासांसि परिधापयेत्

ଏଭଳି ଜପ କରି ପୂଜା କରିବ—“ଓଁ ପୃଥିବ୍ୟୈ ନମଃ, ଓଁ ଅଦ୍ଭ୍ୟୋ ନମଃ, ଓଁ ତେଜସେ ନମଃ, ଓଁ ବାୟବେ ନମଃ, ଓଁ ଆକାଶାୟ ନମଃ; ଓଁ ଘ୍ରାଣାୟ ନମଃ, ଓଁ ଜିହ୍ୱାୟୈ ନମଃ, ଓଁ ଚକ୍ଷୁଷେ ନମଃ, ଓଁ ତ୍ୱଚେ ନମଃ, ଓଁ ଶ୍ରୋତ୍ରାୟ ନମଃ; ଓଁ ଗନ୍ଧାୟ ନମଃ, ଓଁ ରସାୟ ନମଃ, ଓଁ ରୂପାୟ ନମଃ, ଓଁ ସ୍ପର୍ଶାୟ ନମଃ, ଓଁ ଶବ୍ଦାୟ ନମଃ; ଓଁ ବାଚେ ନମଃ, ଓଁ ପାଣିଭ୍ୟାଂ ନମଃ, ଓଁ ପାଦାଭ୍ୟାଂ ନମଃ, ଓଁ ପାୟବେ ନମଃ, ଓଁ ଉପସ୍ଥାୟ ନମଃ; ଓଁ ମନସେ ନମଃ, ଓଁ ବୁଦ୍ଧ୍ୟୈ ନମଃ, ଓଁ ଚିତ୍ତାୟ ନମଃ, ଓଁ ଅହଂକାରାୟ ନମଃ; ଓଁ କ୍ଷେତ୍ରାତ୍ମନେ ନମଃ, ଓଁ ପରମାତ୍ମନେ ନମଃ।” ପରେ “ଧୂରସି” ମନ୍ତ୍ରରେ ଧୂପ ଅର୍ପଣ, “ଅଗ୍ନିର୍ଜ୍ୟୋତିଃ” ମନ୍ତ୍ରରେ ଦୀପ ନିବେଦନ, ଏବଂ “ଯୁବା ସୁବାସାଃ” ମନ୍ତ୍ରରେ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରାଇବ।

Verse 9

ततो ब्राह्मणमानीय वेदवेदांगपारगम् । प्रक्षाल्य चरणौ तस्य वासांसि परिधापयेत्

ତାପରେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଣି, ତାଙ୍କ ଚରଣ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି, ତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରାଇବ।

Verse 10

केयूरैः कंकणैश्चैव अंगुलीयकभूषणैः

କେୟୂର, କଙ୍କଣ ଏବଂ ଅଙ୍ଗୁଳୀୟକ (ଆଙ୍ଗୁଠି) ଭୂଷଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।

Verse 11

भूषयित्वा तनुं तस्य ततो मूर्तिं समानयेत् । मंत्रेणानेन राजेंद्र ब्राह्मणाय निवेदयेत्

ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଭୂଷିତ କରି, ପରେ ମୂର୍ତ୍ତି (ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମା) ଆଣିବ; ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ତାହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ।

Verse 12

एष आत्मा मया दत्तस्तव हेममयो द्विज । यत्किंचिद्विहितं पापं पूर्वं भूयात्तवाखिलम्

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ସୁବର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଏହି ଆତ୍ମ-ପ୍ରତୀକକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦାନ କଲି। ପୂର୍ବେ ଯେ କିଛି ପାପ ହୋଇଥିଲା, ସେ ସବୁ ତୁମର ହେଉ।

Verse 13

इति दानमंत्रः । ततस्तु ब्राह्मणो राजन्मंत्रमेतं समुच्चरेत्

ଏହା ଦାନମନ୍ତ୍ର। ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁ।

Verse 14

यत्किंचिद्विहितं पापं त्वया पूर्वंमया हि तत् । गृहीतं मूर्तिरूपं तत्ततस्त्वं पापवर्जितः । इति प्रतिग्रहमंत्रः

ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଯେ କିଛି ପାପ କରିଥିଲ, ସେହି ସବୁକୁ ମୁଁ ମୂର୍ତ୍ତିରୂପ ଧାରଣ କରି ଗ୍ରହଣ କରିଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ଏବେ ପାପବର୍ଜିତ। ଏହା ପ୍ରତିଗ୍ରହମନ୍ତ୍ର।

Verse 15

एवं दत्त्वा विधानेन ततो विप्रं विसर्जयेत् । एवं कृते ततो राजंस्तस्मै दत्त्वाथ दक्षिणाम्

ଏଭଳି ବିଧିଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେଇ, ପରେ ବିପ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ହେଲେ, ହେ ରାଜନ୍, ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ ଦିଅ।

Verse 16

यथा तुष्टिं समभ्येति ततः पापं नयत्यसौ । तस्मिन्कृते महाराज प्रत्ययस्तत्क्षणाद्भवेत्

ଯେତେବେଳେ ସେ (ବ୍ରାହ୍ମଣ/ଗ୍ରାହକ) ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ପାପକୁ ଦୂରେ ନେଇଯାଏ। ଏହା ହେଲେ, ହେ ମହାରାଜ, ସେହି କ୍ଷଣରେ ନିଶ୍ଚୟ ଜନ୍ମେ।

Verse 17

शरीरं लघुतामेति तेजोवृद्धिश्च जायते । स्वप्ने च वीक्षते रात्रौ संतुष्टमनसः स्थितान्

ଶରୀର ଲଘୁ ହୁଏ ଏବଂ ତେଜର ବୃଦ୍ଧି ଜନ୍ମେ। ଆଉ ରାତିରେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟମନ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ ଜନଙ୍କୁ ଦେଖେ।

Verse 18

नरान्स्त्रियः सितैर्वस्त्रैः श्वेतमाल्यानुलेपनैः । श्वेतान्गोवृषभानश्वांस्तीर्थानि विविधानि च

ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିବା ନର-ନାରୀ, ଶ୍ୱେତ ମାଳା ଓ ଶ୍ୱେତ ଅନୁଲେପନରେ ବିଭୂଷିତ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଏବଂ ଶ୍ୱେତ ଗୋ, ବୃଷଭ, ଅଶ୍ୱ ଓ ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

Verse 19

एतत्ते सर्वमाख्यातं पापपिंडस्य दापनम् । श्रवणादपि राजेंद्र यस्य पापैः प्रमुच्यते

ପାପପିଣ୍ଡ ଦାନର ବିଧି—ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କୁହାଗଲା। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 20

अन्यत्रापि महादानं पापपिण्डो हरेन्नृप

ହେ ନୃପ, ଅନ୍ୟତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାଦାନ—ପାପପିଣ୍ଡ—ପାପକୁ ହରଣ କରେ।

Verse 21

एकजन्मकृतं पापं निजकायेन निर्मितम् । कपालेश्वरदेवस्य सहस्रगुणितं हरेत्

ଏକ ଜନ୍ମରେ କୃତ, ନିଜ ଦେହଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ପାପକୁ—କପାଳେଶ୍ୱର ଦେବ ସହସ୍ରଗୁଣେ ହରଣ କରନ୍ତି।

Verse 22

पूर्ववच्चैव कर्तव्यो वेदिमंडपयोर्विधिः । परं होमः प्रकर्तव्यो गायत्र्या केवलं नृप

ପୂର୍ବବତ୍ ଭାବେ ବେଦୀ ଓ ମଣ୍ଡପର ବିଧି କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, କେବଳ ଗାୟତ୍ରୀମନ୍ତ୍ରରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 270

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कपालेश्वरक्षेत्रमाहात्म्यप्रसंगेन पापपिंडप्रदानविधानवर्णनंनाम सप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ, କପାଲେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ‘ପାପନାଶକ ପିଣ୍ଡ-ପ୍ରଦାନ ବିଧିବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୨୭୦ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।