Adhyaya 269

Verse 1

सूत उवाच । कपालेशस्य माहात्म्यं श्रूयतामधुना द्विजाः । चतुर्थस्य महाभागास्तत्र क्षेत्रे स्थितस्य च

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜମୁନିମାନେ! ଏବେ କପାଲେଶଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣ; ସେହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ଥିତ ଚତୁର୍ଥ ମହାଭାଗ ଦେବଙ୍କର।

Verse 2

श्रुतमात्रेण येनात्र नरः पापात्प्रमुच्यते

ଏଠାରେ ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିବାମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । त्रयाणां चैव लिंगानां पूर्वोक्तानां महामते । श्रुतास्माभिः समुत्पत्तिःकपालेश्वरवर्जिता । केनायं स्थापितो देवः कपालेश्वरसंज्ञितः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାମତେ! ପୂର୍ବୋକ୍ତ ତିନି ଲିଙ୍ଗଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; କିନ୍ତୁ କପାଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ନୁହେଁ। ‘କପାଲେଶ୍ୱର’ ସଂଜ୍ଞିତ ଏହି ଦେବଙ୍କୁ କିଏ ସ୍ଥାପନ କଲେ?

Verse 4

तस्मिन्दृष्टे फलं किं स्यात्पूजिते च वदस्व नः

ସେହି ଦେବଙ୍କୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ କେଉଁ ଫଳ ହୁଏ, ଏବଂ ପୂଜା କଲେ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 5

सूत उवाच । इंद्रेण स्थापितः पूर्वमेष देवो द्विजोत्तमाः । कपालेश्वसंज्ञस्तु ब्रह्महत्या विमुक्तये

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଏହି ଦେବ ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଦେବ ‘କପାଲେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 7

तत्प्रभावत्सुरश्रेष्ठ स्तया मुक्ते द्विजोत्तमाः । पापं पूरुषदानेन इत्येषा वैदिकी श्रुतिः । अन्योऽपि यो नरस्तं च पूजयित्वा प्रभक्तितः । प्रयच्छेद्ब्राह्मणेन्द्राय शुद्धये पापपूरुषम् । स मुच्येत्पातकाद्घोराद्ब्रह्महत्यासमुद्भवात्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ସେହି (କପାଲେଶ୍ୱର) ପ୍ରଭାବରେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇନ୍ଦ୍ର ସେଇ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା-ରୂପିଣୀ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ‘ପୁରୁଷଦାନରେ ପାପ ନଶ୍ୟତି’—ଏହା ବୈଦିକ ଶ୍ରୁତି। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନର ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜି, ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ‘ପାପପୁରୁଷ’ ଦାନ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଜନ୍ୟ ସେଇ ଘୋର ପାତକରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 8

दक्षिणामूर्तिमासाद्य प्रोवाचेदं बृहस्पतिः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे गत्वा तं वीक्ष्य शंकरम्

ଦକ୍ଷିଣାମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ସମୀପ କରି ବୃହସ୍ପତି ଏହି କଥା କହିଲେ—“ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଅ; ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେଇ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କର।”

Verse 9

यो ददाति शरीरं च कृत्वा हेममयं ततः । मुच्यते नात्र संदेहः पातकैः पूर्वसंयुतैः

ଯେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଶରୀର-ରୂପ ଦାନ କରେ, ସେ ପୂର୍ବସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 10

ऋषय ऊचुः । ब्रह्महत्या कथं जाता सुरेन्द्रस्य हि सूतज । एतन्नः सर्वमाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ସୁରେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା କିପରି ଲାଗିଲା? ଏ ସବୁ ଆମକୁ କୁହ; ଆମର ମହା କୌତୁହଳ ଅଛି।

Verse 11

कपालेश्वरसंज्ञस्तु कथं देवोऽत्र संस्थितः । ब्रह्महत्या कथं नष्टा तत्प्रभावाद्दिवस्पतेः

କପାଳେଶ୍ୱର ନାମରେ ଏହି ଦେବତା ଏଠାରେ କିପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ? ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରଭାବରେ ଦିବସ୍ପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା କିପରି ନଷ୍ଟ ହେଲା?

Verse 12

स पापपूरुषो देयो विधिना केन सूतज । कैर्मंत्रैः स हि देयः कैश्चैव ह्युपस्करैः

ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ସେ ‘ପାପପୁରୁଷ’କୁ କେଉଁ ବିଧିରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ? କେଉଁ ମନ୍ତ୍ରରେ ଦାନ କରିବା, ଏବଂ କେଉଁ କେଉଁ ଉପକରଣ ଓ ସାମଗ୍ରୀ ସହ?

Verse 13

दर्शनात्पूजनाच्चापि किं फलं जायते नृणाम् । अदत्त्वा स्वशरीरं वा पूजया केवलं वद

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ ଓ ପୂଜାରୁ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ? ଏବଂ ଯଦି କେହି ନିଜ ଶରୀରର (ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ) ଦାନ ନ କରେ, ତେବେ କେବଳ ପୂଜାରୁ କ’ଣ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ତାହା କୁହ।

Verse 14

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । यां श्रुत्वापि महाभागा नरः पापात्प्रमुच्यते

ସୂତ କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଏହି ପୁରାତନ କଥା କୀର୍ତ୍ତନ କରିବି; ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ, ଏହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 15

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि विहितैरन्यजन्मजैः । दृष्टमात्रेण येनात्र पातकात्तद्दिनोद्भवात् । मुच्यते नात्र संदेहः सत्यमेतन्मयोदितम्

ଅଜ୍ଞାନରେ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନପୂର୍ବକ—ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମର କର୍ମରୁ ସଞ୍ଚିତ ପାପଭାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଏଠାରେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ସେହି ଦିନ ଫଳିତ ପାତକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହା ମୋର କହିତ ସତ୍ୟ।

Verse 16

पुरा त्वष्टुः सुतो जज्ञे वृत्रो हि द्विजसत्तमाः । पुलोमदुहितुः पार्श्वाद्विभावर्याः सुवीर्यवान्

ପୁରାତନ କାଳରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୃତ୍ର ଜନ୍ମିଲା—ପୁଲୋମନଙ୍କ କନ୍ୟା ବିଭାବରୀଙ୍କ ଗର୍ଭପାର୍ଶ୍ୱରୁ—ମହାବୀର୍ୟବାନ।

Verse 17

स बाल एव धर्मात्मा आसीत्सर्वजनप्रियः । दानवं भावमुत्सृज्य द्विजभक्तिपरायणः

ସେ ଶିଶୁବୟସରୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ସର୍ବଜନପ୍ରିୟ ଥିଲା; ଦାନବଭାବ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ଦ୍ୱିଜଭକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ ହେଲା।

Verse 18

स गत्वा पुष्करारण्यं परमेण समाधिना । तोषयामास देवेशं पद्मजं तपसि स्थितः

ସେ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ ପରମ ସମାଧିରେ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠିତ ହୋଇ, ପଦ୍ମଜ ଦେବେଶ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲା।

Verse 19

तस्य तुष्टः स्वयं ब्रह्मा दृष्टिगोचरमागतः । प्रोवाच वरदोऽस्मीति किं ते कृत्यं करोम्यहम्

ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୋଇ ଆସି କହିଲେ—“ମୁଁ ବରଦାତା; କହ, ତୋ ପାଇଁ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେବି?”

Verse 20

वृत्र उवाच । यदि तुष्टोसि मे देव ब्राह्मणत्वं प्रयच्छ मे । ब्राह्मणत्वं समासाद्य साधयामि परं पदम्

ବୃତ୍ର କହିଲା—“ହେ ଦେବ, ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପାଇ ମୁଁ ପରମ ପଦ ସାଧିବି।”

Verse 21

तेन किंचिदसाध्यं न ब्राह्मण्येन भवेन्मम । ब्राह्मणेन समं चान्यन्न किंचित्प्रतिभाति मे

ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଇଁ କିଛି ମଧ୍ୟ ଅସାଧ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମାନ ଅନ୍ୟ କିଛି ମୋତେ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 22

परमं दैवतं किंचिन्न विप्राद्विद्यते परम् । तस्मान्मे हृत्स्थितं नान्यदपि राज्यं त्रिविष्टपे

ବିପ୍ରଠାରୁ ପରେ କୌଣସି ପରମ ଦେବତା ଜଣା ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୋ ହୃଦୟରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ—ତ୍ରିବିଷ୍ଟପର ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 23

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तुष्टस्तस्य पितामहः । ब्राह्मणत्वं स्वयं दत्त्वा ततः प्रोवाच सादरम्

ସୂତ କହିଲେ—ତାହାର କଥା ଶୁଣି ତାହାର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଦେଇ, ପରେ ସାଦରରେ ତାକୁ କହିଲେ।

Verse 24

मया त्वं विहितो विप्र पुत्र प्रकुरु वांछितम् । प्रसादयस्व सततं ब्राह्मणान्ब्रह्मवित्तमान्

ହେ ପୁତ୍ର! ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛି। ଏବେ ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କର; ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ କର।

Verse 25

ब्राह्मणैः सुप्रसन्नैश्च प्रीयंते सर्वदेवताः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजनीया द्विजोत्तमाः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନଙ୍କୁ ପୂଜା ଓ ସତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 26

सूत उवाच । एवमुक्तस्तदा तेन वृत्रोऽभूद्ब्राह्मणस्ततः । ब्राह्म्या लक्ष्म्या समोपेतो ब्रह्मचर्यपरायणः

ସୂତ କହିଲେ—ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ ସେ ସମୟରେ ବୃତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲା। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ତେଜସ୍‌ରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟବ୍ରତରେ ପରାୟଣ ଥିଲା।

Verse 27

तस्मिंस्तपसि संस्थे तु हता इंद्रेण दानवाः । वंशोच्छेदे समापन्ने दानवानां महात्मनाम्

ସେ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠିତ ଥିବାବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ ହତ ହେଲେ। ମହାତ୍ମା ଦାନବମାନଙ୍କ ବଂଶ ଉଚ୍ଛେଦର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲା।

Verse 28

ततस्ते दानवाः सर्वे पराभूताः सुरैस्ततः । स्वं स्थानं संपरित्यज्य दुःखशोकसमन्विताः

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦାନବ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ ନିଜ ନିବାସସ୍ଥାନ ତ୍ୟାଗ କରି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଆବୃତ ହେଲେ।

Verse 29

तन्मातरं पुरस्कृत्वा तत्सकाशमुपागताः । स च तां मातरं दृष्ट्वा वृतां तैश्च समन्वितः

ସେମାନେ ମାତାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଘେରିଥିବା ସେଇ ମାତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ।

Verse 30

दानवैश्च पराभूतैस्तथाभूतां च मातरम् । किमागमनकृत्यं च दुःखितानां ममांतिके

ଦାନବମାନେ ପରାଭୂତ ହୋଇଥିବାକୁ ଏବଂ ମାତା ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବାକୁ ଦେଖି ସେ କହିଲେ— ‘ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତୁମେ ମୋ ସନ୍ନିଧିକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ? ଆଗମନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ?’

Verse 31

दानवा ऊचुः । वयं देवैः पराभूता भवंतं शरणागताः । क्व यामोऽन्यत्र चाऽस्माकं त्वां विना नास्ति संश्रयः

ଦାନବମାନେ କହିଲେ— ‘ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଭୂତ ହୋଇ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ। ଅନ୍ୟେ କେଉଁଠି ଯିବୁ? ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆମର କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।’

Verse 32

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा वृत्रः प्रोवाच सादरम् । देवानहं हनिष्यामि गम्यतां तत्र मा चिरम्

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବୃତ୍ର ଆଦରସହ କହିଲେ— ‘ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବି। ସେଠାକୁ ଯାଅ; ବିଳମ୍ବ କରନି।’

Verse 33

तवागमनकृत्यं च मातः कथय सांप्रतम्

ଏବେ, ମାତା, କହନ୍ତୁ—ଆପଣ ଏଠାକୁ ଆସିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ?

Verse 34

मातोवाच । तथा कुरु महाभाग शीघ्रं दारपरिग्रहम् । वंशवृद्धौ प्रमाणं चेद्वाक्यं तव ममोद्भवम्

ମାତା କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ, ସେହିପରି କର; ଶୀଘ୍ର ବିବାହ (ଦାରପରିଗ୍ରହ) କର। ଯଦି ବଂଶବୃଦ୍ଧି ହିଁ ପ୍ରମାଣ, ତେବେ ମୋ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ତୋର ଏହି ବଚନ ସିଦ୍ଧ ହେଉ।

Verse 35

एष एव परो धर्म एष एव परो नयः । पुत्रस्य जननीवाक्यं यत्करोति समाहितः

ଏହିଏ ପରମ ଧର୍ମ, ଏହିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୟ—ଯେ ପୁତ୍ର ସମାହିତ ମନେ ମାତାଙ୍କ ବଚନ ପାଳନ କରେ।

Verse 36

तथा स्त्रीणां पतिं मुक्त्वा नान्यास्ति भुवि देवता । जनन्यां जीवमानायां तथैव च सुतस्य च

ସେହିପରି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତିକୁ ଛାଡ଼ି ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ। ଏବଂ ମାତା ଜୀବିତ ଥିଲେ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି (ମାତା ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ)।

Verse 37

अतिक्रम्य च या नारी पतिं धर्मपरा भवेत् । तत्सर्वं विफलं तस्या जायते नात्र संशयः

ପତିଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ‘ଧର୍ମପରାୟଣା’ ହୁଏ, ତାହାର ସେ ସବୁ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇଯାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 38

पुत्रः स्वजननीवाक्यं योऽतिक्रम्य यथारुचि । करोति धर्मकृत्यानि तानि सर्वाणि तस्य च

ଯେ ପୁତ୍ର ନିଜ ମାତାଙ୍କ ବଚନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତେ ଧର୍ମକୃତ୍ୟ କରେ, ତାହାର ସେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ମଧ୍ୟ (ନିଷ୍ଫଳ) ହୋଇଯାଏ।

Verse 39

भवंति च तथा नूनं वृथा भस्महुतं यथा । अरण्ये रुदितानीव ऊषरे वापितानि च

ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇଯାନ୍ତି—ଭସ୍ମରେ ଢାଳା ଆହୁତି ପରି ବ୍ୟର୍ଥ, ଅରଣ୍ୟରେ କରା ରୁଦନ ପରି, ଏବଂ ଉଷର ଭୂମିରେ ବିଆ ବୁଣିବା ପରି।

Verse 40

यथैव बधिरस्याग्रे गीतं नृत्यमचक्षुषः । तद्वन्मातृमतादन्यकृतं पुत्रस्य धर्मजम्

ଯେପରି ବଧିରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗୀତ ଓ ଅନ୍ଧଙ୍କ ପାଇଁ ନୃତ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ—ସେପରି ମାତୃମତର ବିରୋଧରେ ପୁତ୍ର କରିଥିବା ଧର୍ମକର୍ମ ମଧ୍ୟ ଫଳହୀନ।

Verse 41

सर्वं कर्म न संदेहस्तेनाहं त्वामुपागता । बंधूनां वचनात्पुत्र दुःखार्ता च विशेषतः

ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସେହିପାଇଁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ହେ ପୁତ୍ର, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ କଥାରେ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଦୁଃଖରେ କାତର ହୋଇ (ସହାୟତା ଚାହୁଁଛି)।

Verse 42

किं वा ते बहुनोक्तेन भूयो भूयश्च पुत्रक । आनृण्यं जायते यद्वत्पितॄणां तत्तथा शृणु

ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ପୁନଃପୁନଃ ଅଧିକ କହିବାର କଣ ଆବଶ୍ୟକ? ପିତୃଋଣରୁ ଯେପରି ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ସେହିପରି ଶୁଣ।

Verse 43

तव वत्स प्रमाणं चेत्कुरुष्व च वचो मम । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा वृत्रः संचिंत्य चेतसि

ବତ୍ସ, ଯଦି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରମାଣ, ତେବେ ମୋ ବଚନ ପାଳନ କର। ତାହାର ସେଇ କଥା ଶୁଣି ବୃତ୍ର ମନେମନେ ବିଚାର କଲା।

Verse 44

श्रुतिस्मृत्युक्तमार्गेण न मातुर्विद्यते परम् । स तथेति प्रतिज्ञाय आनिनाय परिग्रहम्

ଶ୍ରୁତି‑ସ୍ମୃତିରେ ଉକ୍ତ ମାର୍ଗ ଅନୁସାରେ ମାତାଠାରୁ ପରମ କିଛି ନାହିଁ। ସେ “ତଥାସ୍ତୁ” କହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ଆବଶ୍ୟକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟଭାର ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 45

त्वष्टा तस्मै ददौ प्रीतस्ततो रत्नान्यनेकशः । संख्याहीनानि तस्यैव कुप्याकुप्यमनंतकम्

ତାପରେ ପ୍ରୀତ ହୋଇ ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାହାକୁ ଅନେକ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ—ସଂଖ୍ୟାହୀନ—ଦାନ କଲେ; ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ ଓ ସାଧାରଣ ଦ୍ରବ୍ୟର ଅକ୍ଷୟ ଭଣ୍ଡାର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 46

हस्त्यश्वयानकोशाढ्यं सोऽभिषिक्तः पदे निजे । दानवानां महावीर्यो ब्राह्मण्येन समन्वितः

ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଯାନବାହନ ଓ ଧନଭଣ୍ଡାରରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥାଇ ସେ ନିଜ ରାଜପଦରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲା। ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାବୀର୍ୟବାନ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ଗୌରବରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 47

अभिषिक्तं तदा वृत्रं स्वराज्ये तेऽसुरादयः । श्रुत्वाभिषेकं संहृष्टास्तस्य वृत्रस्य बांधवाः

ବୃତ୍ର ନିଜ ସ୍ୱରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବା ସମୟରେ, ଅସୁର ଆଦି ତାହାର ବାନ୍ଧବମାନେ ସେହି ଅଭିଷେକ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 48

दानवाश्च समाजग्मुर्ये तत्रासन्पुरोगताः । पातालाद्गिरिदुर्गाच्च स्थलदुर्गेभ्य एव च । कृतवैराः समं देवैः कोपेन महता वृताः

ଏବଂ ସେଠାରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଥିବା ଦାନବମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହେଲେ—ପାତାଳରୁ, ପର୍ବତ‑ଦୁର୍ଗରୁ, ଏବଂ ସ୍ଥଳ‑ଦୁର୍ଗମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ। ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ପୁରୁଣା ବୈର ଧରି ସେମାନେ ମହା କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ଥିଲେ।

Verse 49

ततः प्रोत्साहितः सर्वैर्दानवैः स महाबलः । प्रस्थितः शत्रुनाशाय महेन्द्रभवनं प्रति

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ମହାବଳୀ ଶତ୍ରୁନାଶ ପାଇଁ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଭବନ ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 50

शक्रोऽपि वृत्रमाकर्ण्य समायांतं युयुत्सया । सन्मुखः प्रययौ हृष्टः सर्वदेवसमन्वितः

ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ବୃତ୍ର ଯୁଦ୍ଧେଚ୍ଛାରେ ଆସୁଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ହୃଷ୍ଟ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ତାହାର ସମ୍ମୁଖକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ।

Verse 51

ततः समभवद्युद्धं देवानां दानवैः सह । मेरुपृष्ठे सुविस्तीर्णे नित्यमेव दिवानिशम्

ତାପରେ ଦେବମାନେ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁର ବିସ୍ତୃତ ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ଦିନରାତି ନିରନ୍ତର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

Verse 52

नित्यं पराजयो जज्ञे देवानां दानवैः सह । तत्रोवाच गुरुः शक्र मा युद्धं कुरु देवप

ଦାନବମାନଙ୍କ ସହ ସଂଘର୍ଷରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସଦା ପରାଜୟ ହେଲା। ତେବେ ଗୁରୁ ଶକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ଦେବପତି, ଯୁଦ୍ଧ କରନି।”

Verse 53

वृत्रोऽयं दारुणो युद्धे बलद्वयसमन्वितः । चत्वारश्चाग्रतो वेदाः पृष्ठतः सशरं धनुः

“ଏହି ବୃତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ, ଦ୍ୱିବିଧ ବଳରେ ସମନ୍ୱିତ; ତାହାର ଆଗରେ ଚାରି ବେଦ, ପଛରେ ବାଣସହିତ ଧନୁ ଅଛି।”

Verse 54

तेन जेयतमो दैत्यस्तवैव च महाहवे । तस्मात्संधानमेतेन त्वं कुरुष्व शचीपते

ସେହି କାରଣରୁ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ଦୈତ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ ହୋଇଛି। ତେଣୁ, ଶଚୀପତେ, ତାହା ସହିତ ସନ୍ଧାନ/ସନ୍ଧି କର।

Verse 55

ततो विश्वासमाया तं जहि वज्रेण दानवम् । षडुपायै रिपुर्वध्य इति शास्त्रनिदर्शनम्

ଏହେତୁ ବିଶ୍ୱାସ ଜିତିବା ମାୟାଯୁକ୍ତିରେ ସେଇ ଦାନବକୁ ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ନିହତ କର। ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଏ—ଷଡୁପାୟରେ ଶତ୍ରୁ ଦମନୀୟ।

Verse 56

भुंजानश्च शयानश्च दत्त्वा कन्यामपि स्वकाम् । विप्रदानेन संयोज्य कृत्वापि शपथं गुरुम् । मायाप्रपंचमासाद्य तस्मादेवं समाचर

ସେ ଭୋଜନ କରୁଥାଉ କି ଶୟନ କରୁଥାଉ, ନିଜ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଉଥାଉ, ବିପ୍ରଦାନରେ କଥାକୁ ଦୃଢ଼ କରୁଥାଉ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶପଥରେ ବାନ୍ଧୁଥାଉ—ଏହି ମାୟା-ପ୍ରପଞ୍ଚକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ତେଣୁ ଏହିପରି ଆଚରଣ କର।

Verse 57

इन्द्र उवाच । यद्येवं च स्वयं गत्वा त्वं विश्वासे नियोजय । तव वाक्येन विश्वासं नूनं यास्यति दानवः

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ଯଦି ଏମିତି, ତେବେ ତୁମେ ନିଜେ ଯାଇ ତାକୁ ବିଶ୍ୱାସରେ ନିଯୁକ୍ତ କର। ତୁମ ବଚନରେ ସେ ଦାନବ ନିଶ୍ଚୟ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ।

Verse 58

सूत उवाच । शक्रस्य मतमाज्ञाय प्रतस्थे च बृहस्पतिः । यत्र वृत्रः स्थितो दैत्यो युद्धार्थं कृतनिश्चयः

ସୂତ କହିଲେ—ଶକ୍ରଙ୍କ ମତ ଜାଣି ବୃହସ୍ପତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଦୈତ୍ୟ ବୃତ୍ର ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା।

Verse 59

वृत्रोऽपि तं समालोक्य स्वयं प्राप्तं बृहस्पतिम् । सदैव द्विजभक्तः स हृष्टात्मा समपद्यत । विशेषात्प्रणिपत्योच्चैर्वाक्यमेतदभाषत

ବୃତ୍ର ନିଜେ ଆସିଥିବା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା; କାରଣ ସେ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣଭକ୍ତ। ବିଶେଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପ୍ରଣାମ କରି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 60

वृत्र उवाच । स्वागतं ते द्विजश्रेष्ठ किं करोमि प्रशाधि माम् । प्रिया मे ब्राह्मणा यस्मात्तस्मात्कीर्तय सांप्रतम्

ବୃତ୍ର କହିଲା—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ୱାଗତ। ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ମୋତେ ଆଜ୍ଞା କରନ୍ତୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋ ପ୍ରିୟ; ତେଣୁ ଏବେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କହନ୍ତୁ।

Verse 61

बृहस्पतिरुवाच संदिग्धो विजयो युद्धे यस्माद्दैवेन सत्तम । तस्मात्कुरु महेंद्रेण व्यवस्थां वचनान्मम

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ହେ ସତ୍ତମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଦୈବାଧୀନ ଥିବାରୁ ସନ୍ଦିଗ୍ଧ। ତେଣୁ ମୋ ବଚନରେ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।

Verse 62

त्वं भुंक्ष्व भूतलं कृत्स्नं शक्रश्चापि त्रिविष्टपम् । व्यवस्थयाऽनया नित्यं वर्तितव्यं परस्परम्

ତୁମେ ସମଗ୍ର ଭୂତଳ ଭୋଗ କର, ଏବଂ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ) ଭୋଗ କରୁନ୍ତୁ। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ ତୁମେ ଉଭୟେ ସଦା ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ତଦନୁରୂପ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 63

वृत्र उवाच । अहं तव वचो ब्रह्मन्करिष्यामि सदैव हि । संगमं कुरु शक्रेण सांप्रतं मम सद्द्विज

ବୃତ୍ର କହିଲା—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ବଚନ ପାଳନ କରିବି। ହେ ସଦ୍ଦ୍ୱିଜ, ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହ ସାକ୍ଷାତ୍କାରର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ।

Verse 64

सूत उवाच । अथ शक्रं समानीय बृहस्पतिरुदारधीः । वृत्रेण सह संधानं चक्रे चैव परस्परम्

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ଉଦାରବୁଦ୍ଧି ବୃହସ୍ପତି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଆଣି, ବୃତ୍ର ସହ ଉଭୟଙ୍କର ପରସ୍ପର ସନ୍ଧି କରାଇଲେ।

Verse 65

एकारिमित्रतां गत्वा तावुभौ दैत्यदेवपौ । प्रहृष्टौ गतवन्तौ तौ ततश्चैव निजं गृहम्

ଏକେ ଶତ୍ରୁକୁ ନେଇ ମିତ୍ରତାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦେବମାନଙ୍କର ସେ ଦୁଇ ନାୟକ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ ଏବଂ ପରେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 66

अथ शक्रच्छलान्वेषी सदा वृत्रस्य वर्तते । न च्छिद्रं लभते क्वापि वीक्षमाणोपि यत्नतः

ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଛଳକୁ ଖୋଜୁଥିବା ବୃତ୍ର ସଦା ସତର୍କ ରହିଲା; ଯତ୍ନକରି ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଛିଦ୍ର ମିଳିଲା ନାହିଁ।

Verse 67

कथंचिदपि सोऽभ्येति तत्सकाशं पुरंदरः । किंचिच्छिद्रं समासाद्य तत्प्रतापेन दह्यते

ତଥାପି କିଛିପରି ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ତାହାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପ ଛିଦ୍ର ମିଳିବା ସହିତେ (ବୃତ୍ରର) ପ୍ରତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 68

इंद्र उवाच । न शक्नोमि च तं दैत्यं वीक्षितुं च कथंचन । तेजसा सर्वतो व्याप्तं तत्कथं सूदयाम्यहम्

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ମୁଁ ସେ ଦୈତ୍ୟକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରୁନି। ସେ ତେଜରେ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ; ତେବେ ମୁଁ ତାକୁ କିପରି ବଧ କରିବି?

Verse 69

तस्मात्कंचिदुपायं मे तद्वधार्थं प्रकीर्तय । यथा शक्नोमि तत्सोढुं तेजस्तस्य दुरात्मनः

ଏହେତୁ ତାହାର ବଧ ପାଇଁ କିଛି ଉପାୟ ମୋତେ କହ; ଯେପରି ମୁଁ ସେହି ଦୁରାତ୍ମାର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତେଜକୁ ସହି ପାରିବି।

Verse 70

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा बृहस्पतिः । ततः प्रोवाच तं शक्रं विनयावनतं स्थितम्

ସୂତ କହିଲେ—ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି ଚିନ୍ତା କଲେ; ପରେ ବିନୟରେ ନମି ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 71

बृहस्पतिरुवाच । तस्य ब्राह्म्यं स्थितं तेजः सम्यग्गात्रे पुरंदर । वीक्षितुं नैव शक्नोषि तेन त्वं त्रिदशाधिप

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ହେ ପୁରନ୍ଦର! ତାହାର ଦେହରେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମ ତେଜ ନିବାସ କରୁଛି; ତେଣୁ ହେ ତ୍ରିଦଶାଧିପ, ତୁମେ ତାକୁ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସକ୍ଷମ ନୁହେଁ।

Verse 72

तथा ते कीर्तयिष्यामि तस्योपायं वधोद्भवम् । वधयिष्यसि येनात्र तं त्वं दानवसत्तमम्

ଏହେତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ତାହାର ବଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିବା ଉପାୟ କହିବି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏଠାରେଇ ସେହି ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ବଧ କରିବ।

Verse 73

प्राचीसरस्वतीतीरे पुष्करारण्यमाश्रितः । दधीचिर्नाम विप्रर्षिः शतयोजनमुच्छ्रितः

ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ୱତୀ ତୀରେ, ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଦଧୀଚି ନାମକ ଏକ ବିପ୍ରର୍ଷି ବସନ୍ତି; ସେ ମହାତ୍ମା ଯେନେ ଶତ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ।

Verse 74

तत्र नित्यं तपः कुर्वन्स्तौति नित्यं पितामहम् । स निर्विण्णो मुनिश्रेष्ठः प्राणानां धारणे हरे

ସେଠାରେ ସେ ନିତ୍ୟ ତପ କରି ଦିନେଦିନେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ। ପ୍ରାଣଧାରଣମାତ୍ରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈରାଗ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ହେ ହରି।

Verse 75

चिरंतनो मुनिः स स्याज्जरयातिसमावृतः । तं प्रार्थय द्रुतं गत्वा तस्यास्थीनि गुरूणि च

ସେ ଚିରନ୍ତନ ମୁନି, ଜରାର ଭାରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆବୃତ। ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର; ତାଙ୍କର ମହାନ ଅସ୍ଥିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯାଚନା କର।

Verse 76

स ते दास्यस्त्यसंदिग्धं त्यक्त्वा प्राणानतिप्रियान् । तस्यास्थिभिः प्रहरणं वज्राख्यं ते भविष्यति

ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ଦେବେ—ଅତିପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି। ତାଙ୍କର ଅସ୍ଥିରୁ ‘ବଜ୍ର’ ନାମକ ପ୍ରହରଣ ତୁମର ହେବ।

Verse 77

अमोघं ते ततो नूनं त्वं वृत्रं सूदयिष्यसि । तस्य वज्रस्य तत्तेजो ब्रह्मतेजोऽभिबृंहितम् । तेन वृत्रोद्भवं तेजः प्रशमं संप्रयास्यति

ତାପରେ ତୁମର ଶସ୍ତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଅମୋଘ ହେବ, ଏବଂ ତୁମେ ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କରିବ। ସେହି ବଜ୍ରର ତେଜ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ବୃଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ରଜନିତ ଉଗ୍ର ତେଜ ଶାନ୍ତ ହେବ।

Verse 78

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा सत्वरं शक्रः सर्वैर्दैवगणैः सह । जगाम पुष्करारण्ये यत्र प्राची सरस्वती

ସୂତ କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କ ସହ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଚୀ (ପୂର୍ବମୁଖୀ) ସରସ୍ୱତୀ ପ୍ରବାହିତ।

Verse 79

त्रयस्त्रिंशत्समोपेता तीर्थानां कोटिभिर्युता । दधीचेराश्रमं तत्र सोऽविशच्चित्रसंयुतम्

ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭାରେ ଭୂଷିତ ଦଧୀଚିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 80

क्रीडंते नकुलैः सर्पा यत्र तुष्टिं गता मिथः । मृगाः पंचाननैः सार्धं वृषदंशास्तथाऽखुभिः

ସେଠାରେ ସର୍ପମାନେ ନକୁଳମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ପରସ୍ପର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ; ହରିଣମାନେ ସିଂହମାନଙ୍କ ସହ ବସୁଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଦଂଷ୍ଟ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୂଷାମାନଙ୍କ ସହ।

Verse 81

उलूक सहिताः काका मिथो द्वेषविवर्जिताः । प्रभावात्तस्य तपसो दधीचेः सुमहात्मनः

ସେଠାରେ କାକମାନେ ଉଲୁକମାନଙ୍କ ସହ ଥିଲେ, ପରସ୍ପର ଦ୍ୱେଷରହିତ—ସେଇ ସୁମହାତ୍ମା ଦଧୀଚିଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରୁ।

Verse 82

दधीचिरपि चालोक्य देवाञ्छक्रपुरोगमान् । समायातान्प्रहृष्टात्मा सत्वरं संमुखोभ्यगात्

ଦଧୀଚି ମଧ୍ୟ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଆସିଥିବା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 83

ततश्चार्घ्यं समादाय प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । शक्रमभ्यागतं प्राह किं ते कृत्यं करोम्यहम्

ତାପରେ ସେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରି, ଆଗତ ଶକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆପଣଙ୍କ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ କରିବି?”

Verse 84

गृहायातस्य देवेश तच्छीघ्रं मे निवेदय

ହେ ଦେବେଶ! ଆପଣ ମୋ ଗୃହକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମୋତେ ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ।

Verse 85

इंद्र उवाच । आतिथ्यं कुरु विप्रेंद्र गृहायातस्य सन्मुने । त्वदस्थीनि निजान्याशु मम देह्यविकल्पितम्

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ହେ ପୂଜ୍ୟ ମୁନିବର! ମୁଁ ତୁମ ଗୃହକୁ ଆସିଛି; ମୋର ଆତିଥ୍ୟ କର; ତାପରେ ନିର୍ଦ୍ୱିଧା ଶୀଘ୍ର ତୁମ ନିଜ ଅସ୍ଥିମାନେ ମୋତେ ଦିଅ।

Verse 86

अतदर्थमहं प्राप्तस्त्वत्सकाशं मुनीश्वर । अस्थिभिस्ते परं कार्यं देवानां सिद्धिमेष्यति

ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ମୁଁ ତୁମ ସମୀପକୁ ଆସିଛି; ତୁମ ଅସ୍ଥିଦ୍ୱାରା ଏକ ପରମ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ ଏବଂ ଦେବମାନେ ସଫଳତା ପାଇବେ।

Verse 87

सूत उवाच । इंद्रस्य तद्वचः श्रुत्वा दधीचिस्तोषसंयुतः । ततः प्राह सहस्राक्षं सर्वैर्देवैः समन्वितम्

ସୂତ କହିଲେ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଦଧୀଚି ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ସହସ୍ରାକ୍ଷଙ୍କୁ ସେ କହିଲେ।

Verse 88

अहो नास्ति मया तुल्यः सांप्रतं भुवि कश्चन । पुण्यवान्यस्य देवेशः स्वयमर्थी गृहागतः

ଅହୋ! ଏହି ସମୟରେ ପୃଥିବୀରେ ମୋ ସମାନ କେହି ନାହିଁ; ମୁଁ ପୁଣ୍ୟବାନ, କାରଣ ଦେବେଶ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରାର୍ଥୀ ହୋଇ ମୋ ଗୃହକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 89

धन्यानि च ममास्थीनि यानि देवेश ते हितम् । करिष्यंति सदा कार्यं रक्षार्थं त्रिदिवौकसाम्

ହେ ଦେବେଶ! ମୋର ଏହି ଅସ୍ଥି-ଶେଷ ଧନ୍ୟ; କାରଣ ସେମାନେ ସଦା ତୁମ ହିତକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିବେ ଏବଂ ତ୍ରିଦିବବାସୀଙ୍କ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ।

Verse 90

एषोऽहं संप्रदास्यामि प्रियान्प्राणान्कृते तव । गृहाण स्वेच्छयाऽस्थीनि स्वकार्यार्थं पुरंदर

ହେ ପୁରନ୍ଦର! ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ଅର୍ପଣ କରିବି। ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମୋର ଅସ୍ଥି-ଶେଷ ଗ୍ରହଣ କର, ଯେଣୁ ତୁମ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଉ।

Verse 91

एवमुक्त्वा महर्षिः स ध्यानमाश्रित्य सत्वरम् । ब्रह्मरंध्रेण निःसार्य प्राणमात्मानमत्यजत्

ଏଭଳି କହି ସେ ମହର୍ଷି ଶୀଘ୍ର ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ; ପରେ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣକୁ ବାହାର କରି ଦେହବନ୍ଧ ଜୀବନକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 93

तस्मिन्नेव काले तु तस्यास्थीनि शतक्रतुः । प्रगृह्य विश्वकर्माणं ततः प्रोवाच सादरम्

ସେହି ସମୟରେ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ତାହାର ଅସ୍ଥି-ଶେଷ ଗ୍ରହଣ କରି, ପରେ ସାଦରରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 94

एतैरस्थिभिः शीघ्रं मे कुरु त्वं वज्रमायुधम् । येन व्यापादयाम्याशु वृत्रं दानवसत्तमम्

ଏହି ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ମୋ ପାଇଁ ‘ବଜ୍ର’ ନାମକ ଆୟୁଧ ତିଆରି କର; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃତ୍ରକୁ ଶୀଘ୍ର ବଧ କରିପାରିବି।

Verse 95

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वकर्मा त्वरान्वितः । यथायुधं तथा चक्रे वज्राख्यं दारुणाकृति

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲେ। ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ‘ବଜ୍ର’ ନାମକ ଆୟୁଧ ଗଢ଼ିଲେ।

Verse 96

षडस्रि शतपर्वाख्यं मध्ये क्षामं विभीषणम् । प्रददौ च ततस्तस्मै सहस्राक्षाय धीमते

ତାପରେ ସେ ଛଅ ଧାରବିଶିଷ୍ଟ, ‘ଶତପର୍ବ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମଧ୍ୟଭାଗେ କ୍ଷୀଣ ଓ ଭୟଙ୍କର ସେଇ ଆୟୁଧକୁ ଧୀମାନ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 97

अथ तं स समादाय द्वादशार्कसमप्रभम् । समाधिस्थं चरैर्ज्ञात्वा वृत्रं संध्यार्चने रतम्

ତାପରେ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ସେଇ ଆୟୁଧକୁ ନେଇ, ଚରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିଲେ ଯେ ବୃତ୍ର ସମାଧିସ୍ଥ ହୋଇ ସନ୍ଧ୍ୟାର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ।

Verse 98

ततश्च पृष्ठभागं स समाश्रित्य त्रिलोकराट् । चिक्षेप वज्रमुद्दिश्य तद्वधार्थं समुत्सुकः

ତାପରେ ତ୍ରିଲୋକରାଟ୍ ଇନ୍ଦ୍ର ତାହାର ପଛଭାଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ତାହାର ବଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ବଜ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 99

स हतस्तेन वज्रेण दानवो भस्मसाद्गतः । शक्रोपि हतमज्ञात्वा भयात्तस्याथ दुद्रुवे

ସେଇ ବଜ୍ରାଘାତରେ ସେ ଦାନବ ହତ ହୋଇ ଭସ୍ମସାତ୍ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ତାହା ହତ ହୋଇଛି ବୋଲି ନ ଜାଣି, ତାହାର ଭୟରେ ସେତେବେଳେ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 100

मनुष्यरहिते देशे विषमे गुल्मसंवृते । लिल्ये शक्रस्तदा सर्वं मेने वृत्रमयं जगत्

ମନୁଷ୍ୟଶୂନ୍ୟ, ବିଷମ ଓ ଝାଡ଼ଜଙ୍ଗଲରେ ଆବୃତ ଦେଶରେ ତେବେ ଶକ୍ର ଲୁଚି ପଡ଼ିଥିଲେ; ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ବୃତ୍ରମୟ ବୋଲି ମନେ କଲେ।

Verse 101

एतस्मिन्नंतरे देवाः पश्यंतः सर्वतो दिशम् । सिद्धचारणगन्धर्वा आजग्मुश्च शतक्रतुम्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଦେବମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସିଦ୍ଧ-ଚାରଣ-ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।

Verse 102

ततः कृच्छ्राच्च तैर्दृष्टः शक्रोऽसौ गहने वने । निलीनो भयसंत्रस्तो गुल्ममध्ये व्यवस्थितः

ତାପରେ ବହୁ କଷ୍ଟରେ ସେମାନେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ସେଇ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସେ ଲୁଚିଥିଲେ, ଭୟରେ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତ, ଝାଡ଼ମଝିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 103

देवा ऊचुः । किं त्वं भीतः सहस्राक्ष वृत्रोऽयं घातितस्त्वया । परिवारेण सर्वेण वीक्षितोऽस्माभिरेव च

ଦେବମାନେ କହିଲେ—‘ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ! ତୁମେ କାହିଁକି ଭୟଭୀତ? ଏହି ବୃତ୍ର ତୁମେ ହିଁ ହତ କରିଛ; ତୁମ ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହ ଆମେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଦେଖିଛୁ।’

Verse 104

अस्मादागच्छ गच्छामो गृहं प्रति पुरंदर । कुरु त्रैलोक्यराज्यं त्वं सांप्रतं हतकण्टकम्

‘ଏଠାରୁ ଆସ; ହେ ପୁରନ୍ଦର, ଆମେ ଘରକୁ ଯାଉ। ଏବେ ତୁମେ ତ୍ରିଲୋକ୍ୟରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର—କଣ୍ଟକ (ଶତ୍ରୁ/ବାଧା) ନିବୃତ୍ତ ହୋଇଛି।’

Verse 105

तच्छ्रुत्वाऽथ विनिष्क्रांतो गुल्ममध्याच्छतक्रतुः । हृष्टरोमा हतं श्रुत्वा वृत्रं दानवसत्तमम्

ତାହା ଶୁଣି ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଝାଡ଼ଜଙ୍ଗଲର ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରିଲେ। ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃତ୍ର ହତ ହୋଇଛି ଶୁଣି ସେ ଆନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲେ।

Verse 106

अथ पश्यंति यावत्तं देवाः सर्वे शतक्रतुम् । तावत्तेजोविहीनं तद्गात्रं दुर्गंधितायुतम्

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତେବେ ତାଙ୍କ ଦେହ ତେଜହୀନ ହୋଇ ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ ଆବୃତ ଥିବା ଦେଖାଗଲା।

Verse 107

दृष्ट्वा लोकगुरुर्ब्रह्मा देवान्सर्वानुवाच ह । शक्रोऽयं सांप्रतं व्याप्तः पापया ब्रह्महत्यया

ଏହା ଦେଖି ଲୋକଗୁରୁ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏହି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ବର୍ତ୍ତମାନ ପାପମୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଦୋଷରେ ଆବୃତ।”

Verse 108

यदनेन हतो वृत्रो ब्रह्मभूतश्छलेन सः । तस्मात्त्याज्यः सुदूरेण नो चेत्पापमवाप्स्यथ

କାରଣ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର ଛଳରେ ସେହି ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମସମ (ବ୍ରାହ୍ମଣସମ ପୂଜ୍ୟ) ହୋଇଥିଲା; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଅତି ଦୂରରୁ ତ୍ୟାଗ କର, ନଚେତ୍ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପାପ ପାଇବ।

Verse 109

ब्रह्मघ्नेन समं स्पर्शः संभाषोऽथ विनिर्मितः । पापाय जायते पुंसां तस्मात्तं दूरतस्त्यजेत्

ବ୍ରହ୍ମହନ୍ତା ସହ ସ୍ପର୍ଶ ଓ ତାଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ପାପକାରଣ ହୁଏ; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ହିଁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 110

आस्तां संस्पर्शनं तस्य संभाषो वा विशेषतः । दर्शनं वापि तस्याहुः सर्वपापप्रदं नृणाम्

ତାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ତ ଦୂରର କଥା—ବିଶେଷତଃ ତାହା ସହ କଥାହେବା ମଧ୍ୟ; କେବଳ ତାହାର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପାପ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 111

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं शक्रो दृष्ट्वाऽत्मनस्तनुम् । तेजसा संपरित्यक्तां दुर्गन्धेन समावृताम्

ସୂତ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଶକ୍ର ନିଜ ଦେହକୁ ଦେଖିଲେ; ତାହା ତେଜ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲା ଏବଂ ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ ଆବୃତ ଥିଲା।

Verse 112

ततः प्रोवाच लोकेशं दीनः प्रणतकन्धरः । तवाहं किंकरो देव त्वयेंद्रत्वे नियोजितः

ତାପରେ ସେ ଦୀନ ହୋଇ, ଶିର ନମାଇ ଲୋକେଶଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ଦେବ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ; ଆପଣେ ମୋତେ ଇନ୍ଦ୍ରପଦରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି।”

Verse 113

तस्मात्कुरु प्रसादं मे ब्रह्महत्याविनाशनम् । प्रायश्चित्तं विभो ब्रूहि येन शुद्धिः प्रजायते

“ଏହେତୁ ମୋପରେ ପ୍ରସାଦ କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ନାଶ ହେବ। ହେ ବିଭୋ! ଯେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ଶୁଦ୍ଧି ଜନ୍ମେ, ତାହା କହନ୍ତୁ।”

Verse 114

ब्रह्मोवाच । अष्टषष्टिषु तीर्थेषु त्वं स्नात्वा बलसूदन । आत्मानं हेमजं देहि पापपूरुषसंज्ञितम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ହେ ବଲସୂଦନ! ତୁମେ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କର। ପରେ ‘ପାପପୁରୁଷ’ ନାମରେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମା ଦାନ କର।”

Verse 115

मंत्रवत्तं यथोक्तं च ब्राह्मणाय महात्मने । स्नात्वा पुण्यजले तीर्थे ब्रह्मघ्नोऽहमिति ब्रुवन्

ମନ୍ତ୍ରସହିତ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଭାବେ ତାହା ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର। ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ‘ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଦୋଷୀ’ ବୋଲି କହି ଦୋଷ ସ୍ୱୀକାର କର।

Verse 116

स्नातमात्रस्य ते हस्ताद्यत्र तत्पतति क्षितौ । तेजः संजायतेगात्रे दुर्गंधश्च प्रणश्यति

ସ୍ନାନ କରିବାମାତ୍ରେ, ତୁମ ହାତରୁ ଯେଉଁଠାରେ ତାହା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବ, ସେଇ କ୍ଷଣେ ତୁମ ଦେହରେ ତେଜ ଉଦ୍ଭବିବ ଏବଂ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ନଶିଯିବ।

Verse 117

तस्मिंस्तीर्थे त्वया तच्च स्थाप्यं शक्र कपालकम् । महेश्वरस्य नाम्ना च पूजनीयं ततः परम्

ହେ ଶକ୍ର! ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ତୁମେ ସେ କପାଳପାତ୍ରକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ନାମରେ ତାହା ପୂଜ୍ୟ ହେବ।

Verse 118

पंचभिर्वक्त्रमंत्रैश्च ततो देयाऽत्मतस्तनूः । हेमोद्भवा द्विजेन्द्राय ततः शुद्धिमवाप्स्यसि

ତାପରେ ଦିବ୍ୟମୁଖଜ ପାଞ୍ଚ ମନ୍ତ୍ର ସହ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପରୁ ଗଢ଼ା ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପ୍ରତିମାକୁ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦାନ କର; ତାହାପରେ ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ।

Verse 119

शक्रस्तु तद्वचः श्रुत्वा ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । कपालं वृत्रजं गृह्य तीर्थयात्रां ततो गतः

ଅବ୍ୟକ୍ତଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସେଇ ବଚନ ଶୁଣି ଶକ୍ର ବୃତ୍ରଜ କପାଳକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ପରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 120

अष्टषष्टिषु तीर्थेषु गच्छन्स च सुरेश्वरः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे समायातः क्रमेण च

ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ତୀର୍ଥରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଦେବାଧିପତି କ୍ରମେ ହାଟକେଶ୍ୱରଙ୍କ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 121

विश्वामित्रह्रदे स्नात्वा यावत्तस्माद्विनिर्गतः । कपालं पतितं तस्मात्स्वयमेव हतात्मनः

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି ବାହାରିବା ସହସହ, ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଦୁଃଖିତ ତାଙ୍କର କପାଳଟି ସ୍ୱୟଂ ଖସି ପଡ଼ିଲା।

Verse 122

ततस्तं पूजयामास मन्त्रैर्वक्त्रसमुद्भवैः । सर्वपापहरैः पुण्यैर्यथोक्तैर्ब्रह्मणा पुरा

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବେ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେହିପରି ମୁଖଜନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟମୟ ସର୍ବପାପହର ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସେ ତାହାକୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 123

एतस्मिन्नेव काले तु दुर्गन्धो नाशमाप्तवान् । तच्छरीराद्द्विजश्रेष्ठा महत्तेजो व्यजायत

ସେହି କ୍ଷଣେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ନଶିଗଲା; ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ମହାତେଜ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 124

एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा सह देवैः समागतः । ब्रह्महत्याविमुक्तं तं ज्ञात्वा सर्वसुराधिपम्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ସର୍ବସୁରାଧିପତି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି (ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ)।

Verse 125

श्रीब्रह्मोवाच । ब्रह्महत्याकृतो दोषो गतस्ते सुरसत्तम । शेषपापविशुद्ध्यर्थं स्वर्णदानं प्रयच्छ भोः

ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାଜନିତ ଦୋଷ ତୁମଠାରୁ ଦୂର ହୋଇଛି। ଶେଷ ପାପଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ, ହେ ଭୋଃ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଦାନ କର।

Verse 126

कपालमेतद्देशेऽत्र यत्त्वया परिपूजितम् । वृत्रस्य पंचभिर्मंत्रैर्हरवक्त्रसमुद्भवैः

ଏହି ଦେଶରେ ଥିବା ଏହି କପାଳକୁ, ବୃତ୍ର-ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତାର୍ଥେ ହରଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ପାଞ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିଛ—

Verse 127

प्रदास्यसि ततो भक्त्या हेमजामात्मनस्तनुम् । विधिना मंत्रयुक्तेन तव पापं प्रयास्यति । यद्यत्पूर्वकृतं कृत्स्नं प्रदाय ब्राह्मणाय भोः

ତାପରେ ଭକ୍ତିସହ ନିଜ ଦେହର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ପ୍ରତିମା ଦାନ କରିବ। ମନ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତ ବିଧିରେ କଲେ ତୁମ ପାପ ଦୂର ହେବ। ପୂର୍ବେ କରା ସମସ୍ତ ଦୋଷକୁ, ହେ ଭୋଃ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି (ଶୁଦ୍ଧ ହେବ)।

Verse 128

एवमुक्तस्ततः शक्रो ब्रह्मणा सुरसंनिधौ । तथेत्युक्त्वा तु तत्कालं पापपिंडं निजं ददौ

ଦେବମଣ୍ଡଳର ସମ୍ମୁଖରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି କହିଲେ, ଶକ୍ର ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହି ସେହି କ୍ଷଣେ ନିଜ ପାପପିଣ୍ଡ (ପାପର ପୁଞ୍ଜ) ଅର୍ପଣ କଲା।

Verse 129

कृत्वा हेममयं विप्रा ब्राह्मणाय महात्मने । गर्तातीर्थसमुत्थाय वाताख्यायाहिताग्नये

ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ଦାନ ତିଆରି କରି ତାହା ଏକ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା—ଗର୍ତ୍ତାତୀର୍ଥସମ୍ବନ୍ଧୀ, ‘ବାତକ’ ନାମକ, ଆହିତାଗ୍ନି (ୟଜ୍ଞାଗ୍ନି ସ୍ଥାପିତ) ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ।

Verse 130

एतस्मिन्नंतरे विप्रो गर्हितः सोऽथ नागरैः । धिग्धिक्पाप वृथा वेदा ये त्वया पारिताः पुरा

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ନଗରବାସୀମାନେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଗର୍ହା କଲେ— “ଧିକ୍ ଧିକ୍, ହେ ପାପୀ! ତୁମେ ପୂର୍ବେ ପଢ଼ିଥିବା ବେଦ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା!”

Verse 131

नास्माभिः सह संपर्कं कदाचित्त्वं करिष्यसि । गृहीतं यत्त्वया दानं पापपिंडसमुद्भवम्

“ଏବେ ତୁମେ କେବେ ଆମ ସହ ସମ୍ପର୍କ କରିବ ନାହିଁ; କାରଣ ପାପପିଣ୍ଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେଇ ‘ଦାନ’ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କରିଛ।”

Verse 132

ततः प्रोवाच विप्रः स उपमन्युकुलोद्भवः । विवर्णवदनो भूत्वा नाम्ना ख्यातः स वातकः

ତାପରେ ଉପମନ୍ୟୁ-କୁଳଜ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲା। ତାହାର ମୁହଁ ଫିକା ପଡ଼ିଥିଲା, ଏବଂ ସେ ‘ବାତକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 133

त्वया शक्र प्रदत्तो मे पापपिंडः स्वको यतः । मया प्रतिग्रहस्तेन दाक्षिण्येन कृतस्तव

“ହେ ଶକ୍ର! ତୁମେ ମୋତେ ଯେ ପାପପିଣ୍ଡ ଦେଲ, ସେ ତୁମର ନିଜର; ତୁମ ପ୍ରତି ସୌଜନ୍ୟରୁ ମୁଁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲି।”

Verse 134

न लोभेन सुरश्रेष्ठ पश्यतस्ते विगर्हितः । अहं च ब्राह्मणैः सर्वैरेतैर्नगरवासिभिः

“ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଲୋଭରୁ ମୁଁ ତାହା ନେଇନି; ତଥାପି ତୁମେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କଲେ।”

Verse 135

तस्मान्नाहं ग्रहीष्यामि एतं तव प्रतिग्रहम्

ଏହେତୁ ମୁଁ ତୁମର ଏହି ପ୍ରତିଗ୍ରହ (ଦାନ) ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ।

Verse 136

भूयोऽपि तव दास्यामि न त्वं गृह्णासि चेत्पुनः ब्र । ह्मशापं प्रदास्यामि दारुणं च क्षयात्मकम्

ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ତୁମକୁ ଦେବି; ତଥାପି ଯଦି ତୁମେ ଗ୍ରହଣ ନ କର, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତେବେ ଭୟଙ୍କର ଓ କ୍ଷୟକାରୀ ବ୍ରହ୍ମଶାପ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।

Verse 137

इंद्र उवाच । वेदागंपारगो विप्रो यदि कुर्यात्प्रतिग्रहम् । न स पापेन लिप्येत पद्मपत्रमिवांभसा

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ବେଦର ପାରକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ପ୍ରତିଗ୍ରହ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତେବେ ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେପରି ପଦ୍ମପତ୍ର ଜଳରେ ଭିଜେ ନାହିଁ।

Verse 138

तस्मात्ते पातकं नास्ति शृणुष्वात्र वचो मम । एतैस्त्वं गर्हिते यस्माद्ब्राह्मणैर्नगरोद्भवैः

ଏହେତୁ ତୁମର କୌଣସି ପାତକ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ। କାରଣ ନଗରଜ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁମକୁ ଗର୍ହା କରିଛନ୍ତି।

Verse 139

एतेषां सर्वकृत्येषु प्रधानस्त्वं भविष्यसि । एतेषां पुत्रपौत्रा ये भविष्यंति तथा तव

ଏମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଧାନ ହେବ; ଏମାନଙ୍କ ଯେ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ହେବେ, ସେପରି ତୁମର ମଧ୍ୟ ହେବେ।

Verse 140

ते सर्वे चाज्ञया तेषां वर्तयिष्यंत्यसंशयम् । युष्मद्वाक्यविहीनं यत्कृत्यं स्वल्पमपि द्विज

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ହିଁ ଆଚରଣ କରିବେ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତୁମ ବାକ୍ୟ (ଅନୁମୋଦନ) ବିନା କରାଯାଇଥିବା ଯେକୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ—ଅତି ଅଳ୍ପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—…

Verse 141

तेषां संपत्स्यते वन्ध्यं यथा भस्महुतं तथा । कपालमोचनं नाम ख्यातमेतद्भविष्यति

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ସବୁ ନିଷ୍ଫଳ ହେବ—ଭସ୍ମରେ ଢାଳିଦିଆ ଆହୁତି ପରି। ଏହି ସ୍ଥାନ ‘କପାଳମୋଚନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 142

ये तु संस्मृत्य मनुजाः कपालं मम सद्द्विज । तत्र श्राद्धं करिष्यंति ते नरा मुक्तिसंयुताः । श्राद्धपक्षे विशेषेण प्रयास्यंति परांगतिम्

କିନ୍ତୁ ହେ ସଦ୍ଦ୍ୱିଜ, ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋ କପାଳକୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବେ, ସେମାନେ ମୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ହେବେ। ବିଶେଷତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧପକ୍ଷେ (ପିତୃପକ୍ଷେ) ସେମାନେ ପରମ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।

Verse 143

स्थानबाह्यद्विजातीनां कुले दारपरिग्रहम् । कृत्वा त्वद्गोत्रसंभूता ब्राह्मणा मत्प्रसादतः

ଏହି ସ୍ଥାନର ବାହାରର ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ କୁଳରେ ବିବାହ କରି, ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁମ ଗୋତ୍ରସମ୍ଭୂତ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେବେ।

Verse 144

व्यवहार्या भविष्यंति नगरे सर्वकर्मसु । एवमुक्त्वा सहस्राक्षस्ततश्चादर्शनं गतः

ନଗରର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟବ୍ୟବହାରରେ ସେମାନେ ମାନ୍ୟ ଓ ଅଧିକାରୀ ହେବେ। ଏପରି କହି ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର) ତତ୍ପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।

Verse 145

वातोपि तेन वित्तेन प्रतिग्रहकृतेन च । चकार तत्र प्रासादं देवदेवस्य शूलिनः

ବାତ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଗ୍ରହରେ ପ୍ରାପ୍ତ ସେଇ ଧନଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ଦେବଦେବ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶୂଲିନ (ଶିବ)ଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରାସାଦ-ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କଲା।

Verse 146

ततः प्रोवाच शक्रस्तान्ब्राह्मणान्नगरोद्भवान् । कपालमोचने स्नात्वा यो देवं ह्यर्चयिष्यति

ତାପରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସେହି ନଗରୋଦ୍ଭବ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯେ କପାଳମୋଚନରେ ସ୍ନାନ କରି ସେଠାରେ ଦେବଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ…”

Verse 147

ब्रह्महत्योद्भवं पापं तस्य नश्यत्यसंशयम् । महापातकयुक्तो वा विपाप्मा संभविष्यति

ତାହାର ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଜନିତ ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ନଶିଯାଏ। ମହାପାତକରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 148

स तथेति प्रतिज्ञाय ब्राह्मणान्नगरोद्भवान् । तत्रैव स्वाश्रमं कृत्वा पूजयामास शंकरम्

ନଗରୋଦ୍ଭବ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ପରେ ସେଠାରେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରି ଶଙ୍କର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 149

ततःप्रभृति यत्किंचित्तेषां कृत्यं प्रजायते । तद्वाक्येन प्रकुर्वंति तत्र ये नागरः स्थिताः

ସେହି ସମୟଠାରୁ ତାଙ୍କର ଯେ କୌଣସି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ନାଗରମାନେ ତାଙ୍କର ବଚନାନୁସାରେ ହିଁ ତାହା କରୁଥିଲେ।

Verse 150

एतस्मात्कारणाज्जातो मध्यगो द्वितीयस्त्विह

ଏହି କାରଣରୁ ଏଠାରେ ‘ଦ୍ୱିତୀୟ ମଧ୍ୟଗ’ ନାମକ ବିଶେଷ ଉପାଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 151

एतद्वः सर्वमाख्यातमाख्यानं पापनाशनम् । कपालेश्वरदेवस्य शृण्वतां पठतां नृणाम्

ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମମାନଙ୍କୁ କୁହାଗଲା—ଶ୍ରୀ କପାଳେଶ୍ୱରଦେବଙ୍କ ପାପନାଶକ ଆଖ୍ୟାନ, ଯାହା ଶୁଣୁଥିବା ଓ ପଢୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଏ।

Verse 152

यथा देवेश्वरस्यात्र पापं नष्टं महात्मनः । ब्रह्महत्या यथा नष्टा तस्मिंस्तीर्थे द्विजोत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଯେପରି ଏଠାରେ ମହାତ୍ମା ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାପ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ସେପରି ସେହି ତୀର୍ଥରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 269

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये वातकेश्वरक्षेत्रकपालमोचनेश्वरोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनं नामैकोनसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର୍ୟ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ବାତକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରରେ କପାଳମୋଚନେଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତିମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ ନାମକ ୨୬୯ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।