
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଆନର୍ତ୍ତ ଭର୍ତ୍ତୃୟଜ୍ଞଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତି—ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତିତ୍ୱ କେଉଁ କର୍ମଫଳରୁ ମିଳେ ଏବଂ ତାହା କିପରି ସାଧ୍ୟ? ଭର୍ତ୍ତୃୟଜ୍ଞ କହନ୍ତି ଯେ ରାଜ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ପୁଣ୍ୟାଧୀନ; ଗୌତମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟୀ ପୃଥିବୀ-ପ୍ରତିମା (ହିରଣ୍ମୟୀ ପୃଥ୍ୱୀ) ଦାନ କଲେ ରାଜା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ହୁଏ। ମାନ୍ଧାତା, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଭରତ, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ଯ୍ୟ ଆଦି ରାଜାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦିଆଯାଇଛି। ତାପରେ ଦାନବିଧିର ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିବରଣୀ—ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଓଜନ-ମାପରେ ପୃଥିବୀ-ମଡେଲ୍ ତିଆରି, ଧନରେ କପଟ ନ କରିବା। ତାହାରେ ସାତ ସମୁଦ୍ର (ଲବଣ, ଇକ୍ଷୁରସ, ସୁରା, ଘୃତ, ଦଧି, କ୍ଷୀର, ଜଳ), ସାତ ଦ୍ୱୀପ, ମେରୁ ଆଦି ପର୍ବତ ଓ ଗଙ୍ଗା ପ୍ରମୁଖ ନଦୀ ଦର୍ଶାଯାଏ। ମଣ୍ଡପ, କୁଣ୍ଡ, ତୋରଣ, ମଧ୍ୟ ବେଦୀ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ଅଭିଷେକ; ମନ୍ତ୍ରସହିତ ସ୍ନାନ, ବସ୍ତ୍ର, ଧୂପ, ଆରତି, ଧାନ୍ୟାର୍ପଣ ଇତ୍ୟାଦି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଦାତା ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ଜଗଦାଧାର ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରି ଦାନକ୍ରିୟା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଦାନଟି ଜଳରେ ପ୍ରତୀକରୂପେ ସମର୍ପିତ—ଭୂମିରେ ରଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଗ୍ରାହକଙ୍କ ହାତରେ ସିଧା ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ। ପରେ ସମ୍ମାନରେ ବିସର୍ଜନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବଣ୍ଟନ କରାଯାଏ। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ରାଜ୍ୟ-ବଂଶର ସ୍ଥିରତା, ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପନାଶ, ଗୌତମେଶ୍ୱରେ କଲେ ବହୁଜନ୍ମ ଫଳ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବ୍ୟୟ ଧାମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ, ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଦାନକୃତ ଭୂମି ହରଣ ନିଷିଦ୍ଧ ବୋଲି ଧର୍ମବାଣୀ ରହିଛି।
Verse 1
आनर्त उवाच । कर्मणा केन मर्त्ये च नराणां जायते वद । चक्रवर्तित्वमखिलं सर्वशत्रुविमर्दनम्
ଆନର୍ତ କହିଲେ—ହେ ମୁନି! କହନ୍ତୁ, ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ କେଉଁ କର୍ମଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଅଖିଳ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତିତ୍ୱ, ଅର୍ଥାତ୍ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ, ଲଭ୍ୟ ହୁଏ?
Verse 2
भर्तृयज्ञ उवाच । दुर्लभं भूमिपालत्वं सर्वपापैर्नराधिप । तपोभिर्नियमैर्दानैस्तथान्यैश्च शुभैर्व्रतैः
ଭର୍ତ୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ହେ ନରାଧିପ! ପାପରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକ ପାଇଁ ଭୂମିପାଳତ୍ୱ ଦୁର୍ଲଭ। ତପ, ନିୟମ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ବ୍ରତଦ୍ୱାରା ହିଁ ତାହା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 3
यः पुनर्भूपतिर्भूत्वा पृथ्वीं दद्याद्धिरण्मयीम् । गौतमेश्वरदेवस्य पुरतः श्रद्धयान्वितः । चक्रवर्ती भवेन्नूनमेवमाह पितामहः
କିନ୍ତୁ ଯେ କେହି ରାଜା ହୋଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ, ଗୌତମେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ‘ହିରଣ୍ମୟୀ ପୃଥ୍ୱୀ’ (ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପୃଥିବୀର ପ୍ରତୀକ ଦାନ) ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ହୁଏ—ଏହିପରି ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) କହିଛନ୍ତି।
Verse 4
मांधाता धुन्धुमारश्च हरिश्चंद्रः पुरूरवाः । भरतः कार्तवीर्यश्च षडेते चक्रवर्तिनः
ମାନ୍ଧାତା, ଧୁନ୍ଧୁମାର, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ପୁରୂରବ, ଭରତ ଓ କାର୍ତବୀର୍ୟ—ଏହି ଛଅଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଅଟନ୍ତି।
Verse 5
पृथ्वीदानं पुरा कृत्वा गौतमेश्वरसंनिधौ । दत्त्वा हिरण्मयीं पृथ्वीं सार्वभौमास्ततः स्थिताः
ପୁରାତନ କାଳରେ ଗୌତମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ‘ପୃଥ୍ୱୀଦାନ’ କରି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀର ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପ୍ରତିରୂପ ଦାନ କଲେ; ତାପରେ ସେମାନେ ସାର୍ବଭୌମ ହେଲେ।
Verse 6
आनर्त उवाच । भगवन्केन विधिना दातव्या सा वसुन्धरा । अहं दास्यामि तां नूनं श्रद्धा मे महती स्थिता
ଆନର୍ତ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ, ସେଇ ବସୁନ୍ଧରା କେଉଁ ବିଧିରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ? ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ଦାନ କରିବି; ମୋର ମହାଶ୍ରଦ୍ଧା ଦୃଢ଼ ହୋଇଛି।
Verse 7
भर्तृयज्ञ उवाच । कार्या पलशतेनोर्वी वृत्ताकारा नृपोत्तम । तदर्धेनाथवा शक्त्या पंचविंशत्पलात्मिका
ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ଦାନାର୍ଥ ‘ଉର୍ବୀ/ପୃଥ୍ୱୀ’କୁ ବୃତ୍ତାକାର କରି ଶତ ପଲ ଓଜନର କରିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ, ଅଥବା ସାମର୍ଥ୍ୟାନୁସାରେ ପଞ୍ଚବିଂଶତି ପଲ।
Verse 9
धरादाने महाराज वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । नैव पंचपलादर्वाक्प्रदातव्या कथञ्चन । लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिदुग्धजलोद्भवाः । समुद्राः सप्त चैतांस्तु कक्षायां तत्र दर्शयेत्
ଧରାଦାନରେ, ହେ ମହାରାଜ, ଧନବିଷୟରେ ଛଳକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ପାଞ୍ଚ ପଲଠାରୁ କମ୍ ଓଜନର ଦାନ କେବେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସେଠାରେ ଲବଣ, ଇକ୍ଷୁରସ, ସୁରା, ସର୍ପି, ଦଧି, ଦୁଗ୍ଧ ଓ ଜଳଜନ୍ୟ—ଏହି ସାତ ସମୁଦ୍ରକୁ ଚାରିପାଖରେ ବଳୟ-କକ୍ଷାରୂପେ ଦର୍ଶାଇବା ଉଚିତ।
Verse 10
जंबूप्लक्षकुशक्रौंचशाकशाल्मलिपुष्कराः । समुद्रान्सरितः सप्त द्वैगुण्येन प्रकल्पयेत्
ଜମ୍ବୂ, ପ୍ଲକ୍ଷ, କୁଶ, କ୍ରୌଞ୍ଚ, ଶାକ, ଶାଲ୍ମଲୀ ଓ ପୁଷ୍କର—ଏହି ସାତ ଦ୍ୱୀପକୁ ଗଢ଼ିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସାତ ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥ ପ୍ରମାଣରେ, କ୍ରମେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ବିସ୍ତାରରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 11
महेन्द्रो मलयः सह्यो हिमवान्गंधमादनः । विंध्यः शृंगी च सप्तैव कल्पयेत्कुलपर्वतान्
ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ, ସହ୍ୟ, ହିମବାନ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ଶୃଙ୍ଗୀ—ଏହି ସାତ କୁଳପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ବିଧିଅନୁସାରେ ପ୍ରତିରୂପ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 12
मध्ये प्रकल्पयेन्मेरुं दिक्षु विष्कम्भपर्वतान् । जंबून्यग्रोधनीपांश्च प्लक्षश्चैव तथा द्रुमान्
ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଆଧାରପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଜମ୍ବୂ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ, ନୀପ, ପ୍ଲକ୍ଷ ଆଦି ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିରୂପଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 13
गंगाद्याः सरितस्तत्र प्राधान्येन प्रकल्पयेत् । एवं निर्माप्य वसुधां सर्वां हेममयीं नृप
ସେଠାରେ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ନଦୀମାନଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପ୍ରାଧାନ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ହେ ନୃପ, ସମଗ୍ର ବସୁଧାକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ରୂପରେ ନିର୍ମାଣ କରି,
Verse 14
मंडपं कारयेत्पश्चाद्यथापूर्वं प्रकल्पितम्
ତାପରେ, ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ, ଯଥାପୂର୍ବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବରେ ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ କରାଇବା ଉଚିତ।
Verse 15
कुण्डानि तोरणान्येव ब्राह्मणग्रहपूजने । पूर्ववत्सकलं कृत्वा मध्ये वेदिं प्रकल्पयेत्
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗ୍ରହଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ କୁଣ୍ଡ ଓ ତୋରଣ ମଧ୍ୟ ସଜାଇବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବବତ୍ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବେଦୀ ସ୍ଥାପନ କରିବା।
Verse 16
तत्र संस्थापयेत्पृथ्वीं पंचगव्येन पार्थिव । यथोक्तमंत्रैस्तल्लिंगैस्ततः शुद्धोदकेन तु
ସେଠାରେ, ହେ ରାଜନ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀତତ୍ତ୍ୱକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପନ କରିବା। ପରେ ଯଥୋକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଯଥାଯଥ ଲିଙ୍ଗଚିହ୍ନ ସହିତ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ଅଭିଷେକ କରିବା।
Verse 17
इमं मे गंगे यमुने पंचनद्यस्त्रिपुष्करम् । श्रीसूक्तं पावमानं च हैमीं च तदनंतरम्
‘ଏହା ମୋର ଅର୍ପଣ—ହେ ଗଙ୍ଗେ, ହେ ଯମୁନେ, ହେ ପଞ୍ଚନଦୀମାନେ; (ଏହା) ତ୍ରିପୁଷ୍କର; ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ; ପାବମାନ; ଏବଂ ତାପରେ ହୈମୀ’—ଏହି କ୍ରମରେ ପାଠ କରିବା।
Verse 18
स्नानकर्मणि योग्यांश स्वादिष्ठायनमुत्तमम्
ସ୍ନାନକର୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ଅଂଶ ‘ସ୍ୱାଦିଷ୍ଠାୟନ’ (ନାମକ ପାଠଭାଗ) ଅଟେ।
Verse 19
एवं संस्नाप्य विधिवद्वासांसि परिधापयेत् । युवा सुवासा मंत्रेण सूक्ष्माणि विविधानि च
ଏଭଳି ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରାଇ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରାଇବା। ‘ଯୁବା ସୁବାସା’ ମନ୍ତ୍ରରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା।
Verse 20
ये भूतानामधीत्येवं ततः प्रोच्य प्रपूजयेत् । धूरसीति च मंत्रेण धूपं दद्यात्समाहितः
ଏହିପରି ଭୂତତତ୍ତ୍ୱ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ/ଜପ କରି, ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବ। ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ‘ଧୂରସି’ ମନ୍ତ୍ରେ ଧୂପ ଅର୍ପଣ କରିବ।
Verse 21
अग्निर्ज्योतीति मंत्रेण कुर्यादारार्तिकं ततः । अहमस्मीति मंत्रेण सप्तधान्यं प्रकल्पयेत्
ତାପରେ ‘ଅଗ୍ନିର୍ଜ୍ୟୋତି’ ମନ୍ତ୍ରରେ ଆରତି କରିବ। ‘ଅହମସ୍ମି’ ମନ୍ତ୍ରରେ ସପ୍ତଧାନ୍ୟ (ସାତ ଧାନ୍ୟ) ସଜାଇ ଅର୍ପଣ କରିବ।
Verse 22
एवं कृत्वाऽखिलं तस्या यजमानः सितांबरः । पुरः स्थितोंजलिं बद्ध्वा मंत्रानेतानुदाहरेत्
ଏହିପରି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଯଜମାନ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।
Verse 23
त्वया संधार्यते विश्वं जगदेतच्चराचरम् । तव दानं करिष्यामि सांनिध्यं कुरु मेदिनि
ତୁମେ ହିଁ ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ—ଚର ଓ ଅଚର ଜଗତ—ଧାରଣ କରୁଛ। ହେ ମେଦିନୀ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଦାନ ଅର୍ପଣ କରିବି; ମୋତେ ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦିଅ।
Verse 24
शरीरेष्वपि भूतानां त्वं देवि प्रथमं स्थिता । ततश्चान्यानि भूतानि जलादीनि वसुन्धरे
ହେ ଦେବୀ! ଜୀବମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ହିଁ ପ୍ରଥମେ ସ୍ଥିତ। ତାପରେ, ହେ ବସୁନ୍ଧରା! ଜଳ ଆଦି ଅନ୍ୟ ଭୂତ/ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।
Verse 25
ये त्वां यच्छंति ते भूयस्त्वां लभंते न संशयः । इह लोके परे चैव पार्थिवं रूपमाश्रिता
ଯେମାନେ ତୁମକୁ ଦାନରୂପେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଆବାର ତୁମକୁ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଉଭୟରେ—ତୁମ ପାର୍ଥିବ ରୂପର ଆଶ୍ରୟେ ସେମାନେ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
Verse 26
एवं स्तुत्वा समादाय तोयं हेमाकृतिं नृप । वासुदेवं हृदि स्थाप्य मंत्रेणानेन कल्पयेत्
ହେ ନୃପ! ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରି ସୁବର୍ଣ୍ଣାକୃତି ଗଢ଼ିବା ଉଚିତ। ପରେ ହୃଦୟରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବିଧି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 27
पातालादुद्धृता येन पृथ्वी सा लोककारिणा । अस्या दानेन च सदा प्रीयतां मे जनार्दनः
ଯେ ଲୋକହିତକାରୀ ପ୍ରଭୁ ପାତାଳରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଦାନ କରି, ମୋର ଜନାର୍ଦନ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
Verse 28
एवमुच्चार्य तत्तोयं तोयमध्ये परिक्षिपेत् । न भूमौ नैव हस्ते च ब्राह्मणस्य नृपोत्तम
ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସେହି ଜଳକୁ ଜଳମଧ୍ୟରେ ହିଁ ରଖିବା ଉଚିତ। ତାହାକୁ ଭୂମିରେ ରଖିବା ନୁହେଁ, ନା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 29
ततो विसर्जयेद्देवीं मन्त्रेणानेन भागशः । आगता च यथान्यायं पूजिता च यथाविधि
ତାପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କୁ ଭାଗେ ଭାଗେ ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ—ଯିଏ ଯଥାନ୍ୟାୟ ଆହ୍ୱାନିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଯଥାବିଧି ପୂଜିତ ହୋଇଥିଲେ।
Verse 30
अस्माकं त्वं हितार्थाय यत्रेष्टं तत्र गम्यताम् । उस्रा वेदेति मंत्रेण समुच्चार्य ततः परम् । ब्राह्मणेभ्यः प्रदातव्या संविभज्य नराधिप
ଆମ ହିତାର୍ଥେ ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛା ସେଉଁଠାକୁ ଯାଅ। ପରେ ‘ଉସ୍ରା ବେଦେ…’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତାହାକୁ ବିଭାଜନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ହେ ନରାଧିପ।
Verse 31
एवं ते सर्वमाख्यातं पृथिवीदानमुत्तमम् । शृणुयात्पार्थिवो भावी दाता जन्मनिजन्मनि
ଏହିପରି ତୁମକୁ ଉତ୍ତମ ‘ପୃଥିବୀଦାନ’ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହାଗଲା। ଯେ ଭାବୀ ରାଜା ଏହା ଶୁଣେ, ସେ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ଦାତା ହୁଏ।
Verse 32
यो राजा पृथिवीं दद्याद्विधिनानेन पार्थिव । राज्यभ्रंशो न वंशेऽपि तस्य संजायते क्वचित्
ହେ ରାଜା, ଏହି ବିଧି ଅନୁସାରେ ପୃଥିବୀ ଦାନ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କର, ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ରାଜ୍ୟଭ୍ରଂଶ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 33
राज्यभ्रंशसमोपेता ये दृश्यंते महीभुजः । न तैर्वसुन्धरा दत्ता ब्राह्मणानां धृतात्मनाम्
ଯେ ରାଜାମାନେ ରାଜ୍ୟଭ୍ରଂଶରେ ପୀଡ଼ିତ ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଧୃତାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବସୁନ୍ଧରା (ଭୂମି) ଦାନ କରିନଥିଲେ।
Verse 34
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पृथ्वीदानं समाचरेत् । न हरेत्परदत्तां च कथंचिदपि मेदिनीम्
ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ପୃଥିବୀଦାନ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଅନ୍ୟକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୂମିକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ହରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 35
एतत्पुण्यं प्रशस्यं च पृथिवीदानमुत्तमम् । शृण्वतामपि राजेंद्र तद्देहाद्यघनाशनम्
ଏହି ପୃଥିବୀଦାନ ପରମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହାକୁ ଶୁଣିବାମାତ୍ରେ ଦେହାଦି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପାପ ନାଶ ପାଏ।
Verse 36
आस्तां तावत्प्रदानं च पृथिव्याः पृथिवीपतेः । दातुः संप्रेरणं यस्या अज्ञानौघविनाशनम्
ହେ ପୃଥିବୀପତି, ଭୂମିଦାନର ମହିମା ତ ରହୁ; ଏହି ପୁଣ୍ୟକର୍ମରେ ଦାନ କରିବାକୁ ଯେ ପ୍ରେରଣା ଜାଗେ, ସେଇ ଅଜ୍ଞାନର ପ୍ରବାହକୁ ନାଶ କରେ।
Verse 37
रूपवान्सुभगश्चैव तथा च प्रियदर्शनः । आधिव्याधिविनिर्मुक्तः पुत्रपौत्रसमन्वितः
ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପବାନ, ସୁଭାଗ୍ୟବାନ ଓ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ ହୁଏ; ଆଧି-ବ୍ୟାଧିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରସହିତ ହୁଏ।
Verse 38
मेधावी जायते मर्त्यो दानस्यास्य प्रभावतः । इत्थंभूता महाराज कृत्वा राज्यमकण्टकम्
ଏହି ଦାନର ପ୍ରଭାବରେ ମନୁଷ୍ୟ ମେଧାବୀ ହୁଏ। ହେ ମହାରାଜ, ଏଭଳି ସମର୍ଥ ହୋଇ ସେ କଣ୍ଟକରହିତ—ବିଘ୍ନ ଓ ଶତ୍ରୁହୀନ—ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରେ।
Verse 39
प्रीता विष्णोः पदं यांति शाश्वतं यन्निरामयम् । अन्यत्रापि धरादानात्प्रकुर्याच्चक्रवर्तिताम्
ଏହି ଦାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶାଶ୍ୱତ, ନିରାମୟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏବଂ ଅନ୍ୟତ୍ର ମଧ୍ୟ ଧରାଦାନରେ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତିତ୍ୱ ଲଭ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
Verse 40
एकजन्मांतरं यावत्सम्यग्दत्तं नृपोत्तमः । गौतमेश्वरदेवस्य यत्पुरा पुरतः कृतम्
ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଗୌତମେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ସମ୍ମୁଖରେ ପୂର୍ବେ ଯଥାବିଧି ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ, ଏକ ଜନ୍ମାନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫଳଦାୟକ ରହେ।
Verse 41
सप्तजन्मांतरं यावत्प्रकरोति न संशयः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र देया मही नृप
ସେହି ଦାନ ସାତ ଜନ୍ମାନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକର ରହେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ରାଜନ୍, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସେଠାରେ ଭୂମିଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 268
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गौतमेश्वरमाहात्म्ये पृथ्वीदानमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟାନ୍ତର୍ଗତ ଗୌତମେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟର ‘ପୃଥ୍ୱୀଦାନମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ 268ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।