Adhyaya 267

Verse 1

सूत उवाच । तस्मादेषा महाराज शिवरात्रिर्विपश्चिता । कर्तव्या पुरुषेणात्र लोकद्वयमभीप्सुना

ସୂତ କହିଲେ—ଏହେତୁ, ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ବିବେକମୟ ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତକୁ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁର ମଙ୍ଗଳ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ପୁରୁଷ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

आनर्त उवाच । मंकणेश्वरमाहात्म्यं मया विस्तरतः श्रुतम् । शिवरात्रिसमोपेतं यत्त्वया परिकीर्तितम्

ଆନର୍ତ କହିଲେ—ଆପଣ ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତସହିତ ଯେ ମଙ୍କଣେଶ୍ୱରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିଛି।

Verse 3

सांप्रतं वद मे कृत्स्नं सिद्धेश्वरसमुद्भवम् । विस्तरेण महाभाग परं कौतूहलं हि मे

ଏବେ, ହେ ମହାଭାଗ, ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ବିଷୟଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ; କାରଣ ମୋର ଅତ୍ୟଧିକ କୌତୁହଳ ଅଛି।

Verse 4

भर्तृयज्ञ उवाच । सिद्धेश्वर इति ख्यातो महादेवो महीपते । तस्योत्पत्तिस्त्वया पूर्वं श्रुतात्र वदतो मम

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ହେ ମହୀପତେ! ଏଠାରେ ମହାଦେବ ‘ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଶୁଣିଛ; ତଥାପି ଏବେ ମୋ ମୁଖରୁ ଯଥା କହୁଛି ଶୁଣ।

Verse 5

सांप्रतं तत्फलं वच्मि तस्मिन्दृष्टे तु दानजम् । यत्फलं जायते नॄणां चक्रवर्तित्व संभवम्

ଏବେ ମୁଁ ସେହି ଦର୍ଶନର ଫଳ କହୁଛି—ତାହା ଦେଖି ପରେ କରାଯାଇଥିବା ଦାନରୁ ପୁଣ୍ୟ ଜନ୍ମେ। ସେହି ପୁଣ୍ୟରୁ ଲୋକମାନଙ୍କର ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତିର ସମ୍ଭାବନା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 6

तुलापुरुषदानं च तत्र राजन्प्रशश्यते । य इच्छेच्चक्रवर्तित्वं समस्ते धरणीतले

ହେ ରାଜନ୍! ସେଠାରେ ‘ତୁଳାପୁରୁଷ-ଦାନ’ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ—ଯେ ସମଗ୍ର ଧରଣୀତଳରେ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତିତ୍ୱ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତାହା ପାଇଁ।

Verse 7

आनर्त उवाच । तुलापुरुषदानस्य यो विधिः परिकीर्तितः । तं मे सर्वं समाचक्ष्व विस्तरेण महामुने

ଆନର୍ତ୍ତ କହିଲେ—ହେ ମହାମୁନେ! ତୁଳାପୁରୁଷ-ଦାନର ଯେ ବିଧି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ, ସେ ସମସ୍ତ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 8

भर्तृयज्ञ उवाच । चंद्रसूर्योपरागे वा अयने विषुवे तथा । तीर्थे वा पुरुषश्रेष्ठ तुलापुरुषसंभवम्

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ଅୟନକାଳରେ, ବିଷୁବଦିନରେ, କିମ୍ବା କୌଣସି ତୀର୍ଥରେ—ତୁଳାପୁରୁଷ କର୍ମ ଆଚରଣ କରାଯାଇପାରେ।

Verse 9

प्रशंसंति विधिं सम्यक्प्राप्ते वा चेंदुसंक्षये । ब्राह्मणानां सुदांतानामनुष्ठानवतां सताम्

ଚନ୍ଦ୍ରକ୍ଷୟ (କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣକାଳ) ଆସିଲେ ସମ୍ୟକ୍ ବିଧିର ଅନୁଷ୍ଠାନ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ—ସୁଦାନ୍ତ, ସଦାଚାରୀ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ।

Verse 10

वेदाध्ययनयुक्तानां निर्दोषाणां च पार्थिव । विभज्य स भवेद्देयो नैकस्य च कथंचन

ହେ ରାଜନ୍, ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିୟୁକ୍ତ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଲୋକଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ତାହାକୁ ବିଭାଜନ କରି ଅନେକଙ୍କୁ ଦେବା—କେବେ ମଧ୍ୟ ଏକଜଣକୁ ନୁହେଁ।

Verse 12

शुचौ देशे समे पुण्ये पूर्वोत्तरप्लवे शुभे । मंडपं कारयेद्विद्वान्रम्यं ष़ोशहस्तकम् । तन्मध्ये कारयेद्वेदिं चतुर्हस्त प्रमाणतः । यजमानस्य हस्तेन हस्तैकेन समुच्छ्रिताम्

ଶୁଚି, ସମ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଶରେ—ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଢାଳ ଥିବା ଶୁଭ ଭୂମିରେ—ବିଦ୍ୱାନ ଷୋଳ ହସ୍ତ ପରିମାଣର ରମ୍ୟ ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ କରାଉ। ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଚାରି ହସ୍ତ ପ୍ରମାଣର ବେଦୀ କରାଉ, ଯାହା ଯଜମାନଙ୍କ ହସ୍ତମାପରେ ଏକ ହସ୍ତ ଉଚ୍ଚ ହେଉ।

Verse 14

चतुर्हस्तानि कुण्डानि चतुर्दिक्षु प्रकल्पयेत । एकहस्तप्रमाणानि आयामव्यासविस्तरात् । ऐशान्यामपरां वेदिं हस्तमात्रां न्यसेच्छुभाम् । रत्निमात्रोत्थितां चैव ग्रहांस्तत्र प्रकल्पयेत्

ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରି ହସ୍ତ ପ୍ରମାଣର କୁଣ୍ଡ ସଜାଇବ; ସେମାନଙ୍କର ଲମ୍ବ-ପ୍ରସ୍ଥ-ବିସ୍ତାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ହସ୍ତ ମାପର ହେଉ। ଈଶାନ କୋଣରେ ଏକ ହସ୍ତ ପ୍ରମାଣର ଶୁଭ ଅନ୍ୟ ବେଦୀ ରଖି, ସେଠାରେ ରତ୍ନିମାତ୍ର (ଏକ ବିତ୍ତ) ଉଚ୍ଚ ଗ୍ରହାଧାର ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 15

युग्मांश्च ऋत्विजः कार्याश्चतुर्दिक्षु यथाक्रमम् । बह्वृचोऽध्वर्यश्चैव च्छंदोगाथर्वणावपि

ଚାରି ଦିଗରେ ଯଥାକ୍ରମ ଯୁଗ୍ମ ଭାବେ ଋତ୍ୱିଜ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା—ବହ୍ୱୃଚ (ଋଗ୍ବେଦୀ), ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ (ଯଜୁର୍ବେଦୀ), ଏବଂ ଛାନ୍ଦୋଗ ଓ ଆଥର୍ବଣ ମଧ୍ୟ।

Verse 16

तूष्णीं तु देवताहोमस्तैः कार्यः सुसमाहितैः । तल्लिंगैर्नृपतेमंत्रैः स्वशक्त्या जप एव च

ତତ୍ପରେ ସୁସମାହିତ ଋତ୍ୱିଜମାନେ ନୀରବତାରେ ଦେବତା-ହୋମ କରିବା ଉଚିତ; ହେ ରାଜନ, ଯଥାଯଥ ଲିଙ୍ଗ-ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଜପ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

एकहस्तप्रविष्टं तु चतुर्हस्तोच्छ्रितं तथा । स्तंभद्वयं तु कर्तव्यं वेदियाम्योत्तरे स्थितम्

ଗୋଟିଏ ହସ୍ତ ଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇ ଚାରି ହସ୍ତ ଉଚ୍ଚତାରେ ଉଠାଇ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ବେଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦୁଇଟି ସ୍ତମ୍ଭ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

तन्मध्ये सुशुभं काष्ठं स्तंभजात्यं दृढं न्यसेत् । चन्दनः खदिरो वाथ बिल्वोवाऽश्वत्थ एव वा

ସେ ଦୁଇଟିର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ତମ୍ଭଯୋଗ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଓ ଶୋଭନ କାଠକୁ ଭଲଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ—ଚନ୍ଦନ, ଖଦିର, ବିଲ୍ୱ କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।

Verse 19

तिंदुको देवदारुर्वा श्रीपर्णी वा वटोऽथवा । अष्टौ वृक्षाः शुभाः शस्ताः स्तंभार्थं नृपसत्तम्

କିମ୍ବା ତିନ୍ଦୁକ, ଦେବଦାରୁ, ଶ୍ରୀପର୍ଣୀ ଅଥବା ବଟ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ତମ୍ଭାର୍ଥେ ଏହି ଆଠଟି ବୃକ୍ଷ ଶୁଭ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 20

शिक्यद्वय समोपेतां तन्मध्ये विन्यसेत्तुलाम् । स्नातः शुक्लांबरधरः शुक्लमाल्यानुलेपनः

ଦୁଇଟି ଶିକ୍ୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ତୁଳାକୁ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ କରି ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶ୍ୱେତ ମାଳା ଓ ଶ୍ୱେତ ଅନୁଲେପନରେ ଶୋଭିତ ହେବା ଉଚିତ।

Verse 21

पूरयित्वा समंताच्च लोकपालान्यथाक्रमम् । स्तंभान्संपूजयत्पश्चाद्गन्धमाल्यानुलेपनैः

ଚାରିଦିଗରେ ଯଥାକ୍ରମେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ଗନ୍ଧ, ମାଳା ଓ ଅନୁଲେପନଦ୍ୱାରା ସ୍ତମ୍ଭମାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବ।

Verse 22

तुलां च पार्थिवश्रेष्ठ पुण्याहं च प्रकीर्तयेत् । यजमानो निजैः सर्वैरायुधैः कायसंस्थितैः

ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେ ତୁଳା-ବିଧିକୁ ଯଥାବିଧି ପ୍ରକୀର୍ତନ କରି ‘ପୁଣ୍ୟାହ’ ପାଠ କରିବ। ଯଜମାନ ନିଜ ସମସ୍ତ ଆୟୁଧ ଦେହରେ ଧାରଣ କରି ସନ୍ନିହିତ ରହିବ।

Verse 23

पश्चिमां दिशमास्थाय प्राङ्मुखः श्रद्धयाऽन्वितः । कृतांजलिपुटो भूत्वा इमं मंत्रमुदीरयेत्

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ପୂର୍ବମୁଖୀ, ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ, ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 24

ब्रह्मणो दुहिता नित्यं सत्यं परममाश्रिता । काश्यपी गोत्रतश्चैव नामतो विश्रुता तुला

‘ତୁଳା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧା ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିତ୍ୟ କନ୍ୟା; ପରମ ସତ୍ୟରେ ସଦା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ଏବଂ କାଶ୍ୟପ ଗୋତ୍ରସମ୍ଭବା।

Verse 25

त्वं तुले सत्यनामासि स्वभीष्टं चात्मनः शुभम् । करिष्यामि प्रसादं मे सांनिध्यं कुरु सांप्रतम्

ହେ ତୁଳେ! ତୁମେ ‘ସତ୍ୟ’ ନାମଧାରିଣୀ; ମୋର ଆତ୍ମମଙ୍ଗଳକର ଅଭୀଷ୍ଟ ପୂରଣ କର। ମୁଁ ଏହି ପ୍ରସାଦକର୍ମ କରିବି; କୃପାକରି ଏହିକ୍ଷଣେ ଏଠାରେ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ କର।

Verse 26

ततस्तस्यां समारुह्य स्वशक्त्या यत्समाहृतम् । दानार्थं पूर्वमायोज्यं शिक्येन्यस्मिन्नरोत्तम

ତାପରେ ସେହି ତୁଳାରେ ଆରୋହଣ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଯାହା ସଂଗ୍ରହ କରିଛି, ଦାନାର୍ଥେ ପ୍ରଥମେ ସେହି ଶିକ୍ୟ (ଝୋଳି) ମଧ୍ୟରେ ସଜାଇ ରଖିବ—ହେ ନରୋତ୍ତମ।

Verse 27

सुवर्णं रजतं वाऽथ वस्त्रं चान्यदभीप्सितम् । यावत्साम्यं भवेद्राजन्नात्मनोऽभ्यधिकं च वा

ହେ ରାଜନ୍, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରଜତ, ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଅଭୀଷ୍ଟ ଦାନ—ନିଜ ଓଜନ ସମାନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 28

ततोऽभीष्टां समासाद्य देवतां शिक्यमाश्रितः । उदकं जलमध्ये च तदर्थं प्रक्षिपेद्द्रुतम्

ତାପରେ ଅଭୀଷ୍ଟ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମୀପ କରି, ଶିକ୍ୟ (ତୁଳାର ଝୋଳି) ର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ସେହି କ୍ରିୟାର୍ଥେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଶୀଘ୍ର ଉଦକ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 29

सतिलं सहिरण्यं च साक्षतं विधिपूर्वकम् । अवतीर्य ततः सर्वं ब्राह्मणेभ्यो निवेदयेत्

ତିଳସହିତ, ହିରଣ୍ୟସହିତ ଓ ଅକ୍ଷତସହିତ—ବିଧିପୂର୍ବକ—ତାପରେ (ତୁଳାରୁ) ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ।

Verse 30

यत्फलं प्राप्यते पश्चात्तदिहैकमनाः शृणु

ଏହା ପରେ ଯେ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ତାହା ଏଠାରେ ଏକାଗ୍ରମନେ ଶୁଣ।

Verse 31

अजानता जानता वा यत्पापं तु भवेत्कृतम् । तत्सर्वं नाशयेन्मर्त्यो दानस्यास्य प्रभावतः

ଅଜାଣତେ କିମ୍ବା ଜାଣିଶୁଣି ମର୍ତ୍ୟ ଯେ କୌଣସି ପାପ କରିଥାଏ, ଏହି ଦାନର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ସବୁ ନଶିଯାଏ।

Verse 32

यावन्मात्रं कृतं पापमतीतं नृपसत्तम । तावन्मात्रं क्षयं याति तुलापुरुषदानतः

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଅତୀତରେ ଯେତେ ପରିମାଣ ପାପ କରାଯାଇଛି, ତୁଲାପୁରୁଷ-ଦାନରେ ସେତେଇ ପରିମାଣରେ ତାହା କ୍ଷୟ ପାଇ ନଶିଯାଏ।

Verse 33

ईश्वराणां समादिष्टं कायक्लेशभयात्मनाम् । पुरश्चरणमेतद्धि दानं तौल्यसमुद्भवम्

ଦେହକ୍ଲେଶକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଈଶ୍ୱରମାନେ ଏହି ତୁଳାଜନିତ ଦାନକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି; ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର ପୁରଶ୍ଚରଣ ସ୍ୱରୂପ।

Verse 34

एतद्दत्तं दिलीपेन कार्तवीर्येण भूपते । पृथुना पुरुकुत्सेन तथान्यैरपि पार्थिवैः

ହେ ଭୂପତେ! ଏହି ଦାନ ଦିଲୀପ, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ, ପୃଥୁ, ପୁରୁକୁତ୍ସ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାର୍ଥିବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି।

Verse 35

एतत्पुण्यं प्रशस्यं च सर्वकामप्रदं नृणाम् । तुलापुरुषदानं च सर्वोपद्रवनाशनम्

ଏହି ତୁଲାପୁରୁଷ-ଦାନ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ପ୍ରଶଂସନୀୟ; ଏହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରଦାନ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପଦ୍ରବକୁ ନଶାଏ।

Verse 36

आधयो व्याधयो न स्युर्न वैधव्यं गदोद्भवम् । संजायते नृपश्रेष्ठ न वियोगः स्वबन्धुभिः । तुलापुरुषदानस्य फलमेतदुदाहृतम्

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆଧି ଓ ବ୍ୟାଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ, ରୋଗଜନିତ ବୈଧବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆସେ ନାହିଁ; ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ବିୟୋଗ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ—ଏହାକୁ ତୁଲାପୁରୁଷ-ଦାନର ଫଳ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 37

तुलापुरुषदानस्य प्रदत्तस्य नृपोत्तम । न शक्यते कथयितुं फलं यत्स्यात्कलौ युगे

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! କଳିଯୁଗରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦିଆଯାଇଥିବା ତୁଲାପୁରୁଷ-ଦାନର ଫଳ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନାତୀତ।

Verse 38

दक्षिणामूर्तिमासाद्य सिद्धेश्वरविभोः पुरः । यः प्रयच्छति भूपाल सहस्रगुणितं फलम्

ହେ ଭୂପାଳ! ଦକ୍ଷିଣାମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଶ୍ରୀ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ବିଭୁଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେ ଦାନ କରେ, ସେ ସହସ୍ରଗୁଣିତ ଫଳ ପାଏ।

Verse 39

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्राप्य सिद्धेश्वरं विभुम् । तुलापुरुषदानं च कर्तव्यं सुविवेकिना

ଏହେତୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଶ୍ରୀ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ବିଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସୁବିବେକୀ ଲୋକ ନିଶ୍ଚୟ ତୁଲାପୁରୁଷ-ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 40

एकत्र सर्वतीर्थानि सर्वाण्यायतनानि च । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे कथितानि स्वयंभुवा

ହାଟକେଶ୍ୱରଜ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଓ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଆୟତନ ଏକେ ସ୍ଥାନରେ ସଂଗୃହୀତ—ଏହି କଥା ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) କହିଛନ୍ତି।

Verse 41

सिद्धेश्वरः सुरश्रेष्ठ एकत्र समुदाहृतः । तस्मिन्दृष्टे तथा स्पृष्टे पूजिते नृपसत्तम । सर्वेषां लभते मर्त्यः फलं यत्परिकीर्तितम्

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଏଠାରେ ଏକେ ସ୍ଥାନରେ ସମାହୃତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପୂଜିଲେ, ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମର୍ତ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ ଫଳ ପାଏ।

Verse 267

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्रीसिद्धेश्वरमाहात्म्ये तुलापुरुषदानमाहात्म्यवर्णनं नाम सप्तषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ତୁଲାପୁରୁଷଦାନମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦୁଇଶେ ସତଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।